1. Lasuṇavaggo
1. Lasuṇasikkhāpadavaṇṇanā
‘‘ Lasuṇan ’’ ti
M0.467V0.432 kiñcāpi avisesena vuttaṃ , tathāpi magadhesu jātaṃ lasuṇameva idhādhippetaṃ , tampi bhaṇḍikalasuṇamevāti āha magadharaṭṭhe jātan ’’ tiādi .Bhaṇḍikalasuṇan ti poṭṭalikalasuṇameva , sampuṇṇamiñjānametaṃ adhivacanaṃ .
Tenāha ‘‘ na ekadvitimiñjakan ’’ ti .
Ajjhohāre ajjhohāreti ( pāci . aṭṭha .795) ettha sace dve tayo bhaṇḍike ekatoyeva saṅkhāditvā ajjhoharati , ekaṃ pācittiyaṃ .
Bhañjitvā ekekamiñjakaṃ khādantiyā pana payogagaṇanāya pācittiyāni .
Palaṇḍukā dīnaṃ vaṇṇena vā miñjāya vā nānāttaṃ veditabbaṃ – vaṇṇena tāva palaṇḍuko nāma paṇḍuvaṇṇo hoti , bhañjanako lohitavaṇṇo , haritako haritapaṇṇavaṇṇo .
Miñjāya pana palaṇḍukassa ekā miñjā hoti , bhañjanakassa dve , haritakassa tisso .
Cāpalasuṇo amiñjako .
Aṅkuramattameva hi tassa hoti .
Mahāpaccariyā dīsu pana ‘‘ palaṇḍukassa tīṇi miñjāni , bhañjanakassa dve , haritakassa ekan ’’ ti ( pāci . aṭṭha .797) vuttaṃ .
Ete palaṇḍukādayo sabhāveneva vaṭṭanti .
Sūpasampākādīsu pana māgadhakampi vaṭṭati .
Tañhi paccamānesu muggasūpādīsu vā macchamaṃsavikatiyā vā tele vā badarasāḷavādīsu vā ambilasākādīsu vā uttaribhaṅgesu vā yattha katthaci antamaso yāgubhattepi pakkhittaṃ vaṭṭati .
Badarasāḷavaṃ ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.793-797) nāma badaraphalāni sukkhāpetvā cuṇṇetvā kattabbā khādanīyavikati .
Lasuṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Sambādhalomasikkhāpadavaṇṇanā
‘‘ Paṭicchannokāse ’’ ti
M0.468V0.433 etassa vibhāgadassanatthaṃ ‘‘ upakacchakesu ca muttakaraṇe cāti attho ’’ ti vuttaṃ .Ābādhapaccayāti kaṇḍukacchuādiābādhapaccayā saṃharāpentiyā anāpatti .
‘‘ Bhikkhussa ettha ca lasuṇe ca dukkaṭan ’’ ti ( vajira . ṭī . pācittiya 800) porāṇā .
Sambādhalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Talaghātakasikkhāpadavaṇṇanā
Talaghātaketi matthake pahāradāne , tañca kho talaṃ ‘‘ muttakaraṇe pahāraṃ detī ’’ ti ( pāci .804) padabhājaniyaṃ vuttattā ‘‘ muttakaraṇassā ’’ ti viññāyatīti āha ‘‘ muttakaraṇassa talaghātane ’’ ti .
Purimanayeneva sāṇattikan ti attano atthāya aññaṃ āṇāpentiyā sāṇattikaṃ .
Talaghātakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Jatumaṭṭhakasikkhāpadavaṇṇanā
Vatthuvasenetaṃ vuttan ti ‘‘ jatumaṭṭhake ’’ ti etaṃ nidānavasena uppannassa vatthuno vaseneva vuttaṃ .
Yaṃ kiñci pana daṇḍakaṃ pavesentiyā āpattiyeva .
Tenāha ‘‘ kāmarāgena panā ’’ tiādi .
Jatumaṭṭhakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Udakasuddhikasikkhāpadavaṇṇanā
Ādātabban ti pavesetabbaṃ .
Aggapabban ti kesaggamattampi aggapabbaṃ .
Tatiyaṃ pabbaṃ pavesetīti kesaggamattampi tatiyaṃ pabbaṃ paveseti .
Vuttañhetaṃ samantapāsādikāyaṃ ( pāci . aṭṭha .812)‘‘ gambhīrato dvinnaṃ pabbānaṃ upari kesaggamattampi pavesentiyā pācittiyan ’’ ti .
Atigambhīraṃ
M0.469V0.434 udakasuddhikaṃ ādiyanavatthusmin ti atianto pavesetvā udakadhovanakaraṇavatthusmiṃ .Udakasuddhipaccayena ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.812) pana satipi phassassādiyane yathāvuttaparicchede anāpatti .
Udakasuddhikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Upatiṭṭhanasikkhāpadavaṇṇanā
Takkādīsu vā aññatarenāti takkadadhimatthurasakhīrādīsu aññatarena .
Yāya kāyaci bījaniyāti antamaso cīvarakaṇṇaṃ upādāya yāya kāyaci bījaniyā .
Imaṃ pivathāti imaṃ pānīyaṃ vā sūpādiṃ vā pivatha .
Iminā bījathāti iminā tālavaṇṭena bījatha .
Dāpentiyāti aññena ubhayampi dāpentiyā .
Upatiṭṭhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Āmakadhaññasikkhāpadavaṇṇanā
Tasmāti yasmā viññatti ceva bhojanañca pamāṇaṃ , tasmā .
Na kevalañcettha paṭiggahaṇeyeva dukkaṭaṃ hoti , paṭiggaṇhitvā pana araññato āharaṇepi sukkhāpanepi vaddalidivase bhajjanatthāya uddhanasajjanepi kapallasajjanepi dabbisajjanepi dārūni ādāya aggikaraṇepi kapallamhi dhaññapakkhipanepi dabbiyā saṅghaṭṭanesupi koṭṭanatthaṃ udukkhalamusalādisajjanesupi koṭṭanapapphoṭanadhovanādīsupi yāva mukhe ṭhapetvā ajjhoharaṇatthaṃ dantehi saṅkhādati , tāva sabbappayogesu dukkaṭānīti āha ‘‘ paṭiggahaṇato paṭṭhāya yāva dantehi saṃkhādanaṃ , tāva pubbappayogesu dukkaṭānī ’’ ti .
Āmakadhaññasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Paṭhamauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā
Tirokuṭṭeti
M0.470V0.435 gharakuṭṭassa parabhāge .Tiropākāreti parikkhepapākārassa tirobhāge , te ca kho kuṭṭapākārā iṭṭhakasiladārūnaṃ vasena tippakārāti āha ‘‘ yassa kassaci kuṭṭassa vā pākārassa vā parato ’’ ti .
Sabbānipetāni ekato chaḍḍentiyāti etāni cattāripi vatthūni ekato chaḍḍentiyā .
Pāṭekkaṃ pana chaḍḍentiyā vatthugaṇanāya āpattiyo .
Āṇattiyampi eseva nayo .
Bhikkhussa dukkaṭan ti bhikkhussa sabbattha dukkaṭaṃ .
Paṭhamauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Dutiyauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā
Bhikkhuniyāpīti pi -saddena bhikkhuṃ samuccinoti .
Anikkhittabījesu ( pāci . aṭṭha .830) pana khettesu koṇādīsu vā asañjātaropimesu khettamariyādādīsu vā chaḍḍetuṃ vaṭṭati .
Manussānaṃ kacavarachaḍḍanaṭṭhānepi vaṭṭatiyeva .
Chaḍḍitakhetteti manussesu sassaṃ uddharitvā gatesu chaḍḍitakhettaṃ nāma hoti , tattha vaṭṭati .
Yattha pana ‘‘ lāyitampi pubbaṇṇādi puna uṭṭhahissatī ’’ ti rakkhanti , tattha yathāvatthukameva .
Sāmike apaloketvāti ettha khettapālakā , ārāmādigopakā ca sāmikāva .
Iminā ca saṅghasantake bhikkhussa chaḍḍetuṃ vaṭṭati saṅghapariyāpannattā , na bhikkhunīnaṃ .
Bhikkhunīnaṃ pana attano santake bhikkhusantake vuttanayeneva vaṭṭatīti dasseti , evaṃ santepi sāruppavasena kātabbaṃ .
Dutiyauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Naccagītasikkhāpadavaṇṇanā
Naccan ti naṭādayo vā naccantu , soṇḍā vā antamaso morasuvamakkaṭādayopi , sabbametaṃ naccameva .
Tenāha ‘‘ naccanti antamaso moranaccampī ’’ ti
M0.471 .Gītan ti naṭādīnaṃ vā gītaṃ hotu , ariyānaṃ parinibbānakāle ratanattayaguṇūpasaṃhitaṃ sādhukīḷitagītaṃ vā , antamaso ‘‘ dantagītampi
V0.436 gāyissāmā ’’ ti pubbabhāge okūjantā karonti , sabbametaṃ gītameva .Tenāha ‘‘ gītanti antamaso dhammabhāṇakagītampī ’’ ti .
Tattha dhammabhāṇakagītaṃ nāma asaññatabhikkhūnaṃ taṃ taṃ vattaṃ bhinditvā atidīghaṃ katvā gītassarena dhammabhaṇanaṃ , tampi neva bhikkhuno , na bhikkhunīnaṃ vaṭṭati .
Tathā hi vuttaṃ paramatthajotikāya khuddakaṭṭhakathāya ( khu . pā . aṭṭha .2. pacchimapañcasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ dhammūpasaṃhitaṃ gītaṃ vaṭṭati , gītūpasaṃhito pana dhammo na vaṭṭatī ’’ ti .
Tasmā dhammaṃ bhaṇantena jātakavattādiṃ taṃ taṃ vattaṃ avināsetvā caturassena ( cūḷava . aṭṭha .249) vattena parimaṇḍalāni padabyañjanāni dassetabbāni .
Vāditan ti tantibaddhādivādanīyabhaṇḍavāditaṃ vā hotu , kuṭabherivāditaṃ vā antamaso udakabherivāditampi , sabbamevetaṃ vāditameva .
Tenāha ‘‘ vāditanti antamaso udakabherivāditan ’’ ti .
Yaṃ pana niṭṭhubhantī vā sāsaṅke vā ṭhitā accharikaṃ vā phoṭeti , pāṇiṃ vā paharati , tattha anāpatti .
Dassanena cettha savanampi saṅgahitaṃ virūpekasesanayena .
Ālocanasabhāvatāya vā pañcannaṃ viññāṇānaṃ savanakiriyāyapi dassanasaṅkhepasabbhāvato ‘‘ dassanāya ’’ icceva vuttanti āha ‘‘ etesu yaṃ kiñci dassanāya gacchantiyā ’’ ti .
Yattha ṭhitāti evaṃ gantvā yasmiṃ padese ṭhitā .
Nanu ca sayaṃnaccanādīsu pācittiyaṃ pāḷiyaṃ na vuttaṃ , atha kathaṃ gahetabbanti āha ‘‘ sabbaaṭṭhakathāsu vuttan ’’ ti , iminā pāḷiyaṃ avuttepi aṭṭhakathāpamāṇena gahetabbanti dasseti .
Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti pana mātikāgatapācittiyasseva vasena vuttaṃ , sabbesaṃ vasena pana chasamuṭṭhānanti gahetabbaṃ .
‘‘ Ārāme ṭhatvā ’’ ti idaṃ nidassanamattaṃ sesairiyāpathehi yuttāya passantiyā anāpattiyā icchitabbattā .
Itarathā hi nisinnāpi passituṃ na labheyya .
‘‘ Passissāmī ’’ ti vihārato vihāraṃ gacchantiyā āpattiyeva .
Āsanasālāya nisinnā passati , anāpatti ,‘‘ passissāmī ’’ ti uṭṭhahitvā gacchantiyā āpatti .
Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ parivattetvā passantiyāpi āpattiyeva .
Bhikkhussāpi eseva nayo , āpattibhedova nānaṃ .
Naccagītasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Lasuṇavaggo paṭhamo .