1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
Saṃ -saddo vijjamānatthoti āha ‘‘ saṃvijjatī ’’ ti .
Cetanāti vītikkamavasappavattā pubbabhāgacetanā , mocanassādacetanāti attho .
Assāti sukkavissaṭṭhiyā .
Aññapadatthasamāseneva sukkavissaṭṭhiyā vuttattā ika-saddassa visuṃ attho natthīti āha ‘‘ sañcetanāva sañcetanikā ’’ ti .
Idāni ika-saddova atthiatthaṃ pakāsetīti dassento ‘‘ sañcetanā vā ’’ tiādimāha .
Saṃvijjamānā cetanā sañcetanā .
Sukkassāti sambhavassa .
Visaṭṭhīti vissaggo .
Idāni taṃ yasmiṃ kāle moceti , yenādhippāyena moceti , yena copāyena moceti , yañca tassa adhippāyassa vatthu , taṃ sabbaṃ saṅkhepato vibhāvetvā sarūpato taṃ visaṭṭhiṃ dassetuṃ ‘‘ rāgūpatthambhādīsū ’’ tiādimāha .
Tattha rāgassa balavabhāvo , rāgena vā aṅgajātassūpatthambho thaddhabhāvo rāgūpatthambho , so ādi yesaṃ te rāgūpatthambhādayo , tesu rāgūpatthambhādīsu .
Ādi saddena ( pārā .238) vaccūpatthambhapassāvūpatthambhavātūpatthambhauccāliṅgapāṇakadaṭṭhūpatthambhānaṃ gahaṇaṃ .
Kammaññataṃ patteti mocanakammakkhamatāya kammaniyataṃ patte , ajjhattarūpādīsu upakkamārahabhāvaṃ patteti attho .
Arogassa bhāvo ārogyaṃ , taṃ ādi yesaṃ te ārogyādayo , tesu ārogyādīsu .
Ādi saddena sukhabhesajjadānapuññayaññasaggabījavīmaṃsadavānaṃ gahaṇaṃ .
Ajjhattarūpaṃ ajjhattaṃ upādinnarūpaṃ , taṃ ādi yesaṃ te ajjhattarūpādayo , tesu .
Ādi saddena bahiddhārūpaajjhattabahiddhārūpaākāsekaṭikampanānaṃ
V0.210 gahaṇaṃ .Mocane assādo sukhavedanā mocanassādo , mocanatthaṃ pubbabhāge pavattarāgo , sampayuttaassādasīsena cettha rāgo vutto , tena sampayuttā cetanā mocanassādacetanā , tāya
M0.226 .Iminā muccanassādo ( pārā . aṭṭha .2.240) muttassādo methunassādo phassassādo kaṇḍuvanassādo dassanassādo nisajjassādo vācassādo gehasitapemaṃ vanabhaṅgiyanti imehi sampayuttā cetanāyo paṭikkhipati , tāhi nimitte upakkamantassa muttepi anāpatti .
‘‘ Nimitte upakkamantassā ’’ ti iminā pana ūrumaddāpanādīni paṭikkhipati .
Tena hi satipi mocanassāde nimitte upakkamābhāvato muttepi anāpatti .
Vuttañhetaṃ samantapāsādikāyaṃ ‘‘ sā ca kho nimitte upakkamantasseva , hatthaparikammapādaparikammagattaparikammakaraṇena sacepi asuci muccati , anāpattī ’’ ti .
Āsayadhātunānāttatoti pittasemhapubbalohitāsayānañceva pathavīdhātuādīnañca catunnaṃ dhātūnaṃ , rasasoṇitādīnaṃ vā sattannaṃ dhātūnaṃ nānāttato .
Ṭhānā cāvanāti sukkassa yaṃ ṭhānaṃ , tato cuti .
Sukkassa hi vatthisīsaṃ kaṭi kāyoti ( pārā . aṭṭha .2.237) tidhā ṭhānaṃ pakappenti .
Eko kirācariyo ‘‘ vatthisīsaṃ sukkassa ṭhānan ’’ ti āha , eko ‘‘ kaṭī ’’ ti , eko ‘‘ sakalo kāyo ’’ ti .
Tesu tatiyassa bhāsitaṃ subhāsitaṃ .
Kesalomanakhadantānañhi maṃsavinimuttaṭṭhānaṃ , uccārapassāvakheḷasiṅghāṇikā , thaddhasukkhacammāni ca vajjetvā avaseso chavimaṃsalohitānugato sabbopi kāyo kāyappasādabhāvajīvitindriyābaddhapittānaṃ , sambhavassa ca ṭhānameva .
Tathā hi rāgapariyuṭṭhānenābhibhūtānaṃ hatthīnaṃ ubhohi kaṇṇacūḷikāhi sambhavo nikkhamati .
Ettha ca ‘‘ rāgūpatthambhādīsū ’’ tiādinā ( pārā . aṭṭha .2.237) kālo dassito .
Rāgūpatthambhādikālesu hi aṅgajātaṃ kammaniyaṃ hoti .
Yassa kammaniyatte sati moceti , ito paraṃ añño kālo natthi .
Na hi vinā rāgūpatthambhādīhi pubbaṇhādayo kālabhedā mocane nimittaṃ honti .
‘‘ Ārogyādīsū ’’ tiādinā pana adhippāyo dassito .
Evarūpena hi adhippāyabhedena moceti , na aññathā .
‘‘ Ajjhattarūpādīsū ’’ tiādinā upāyo dassito .
Ajjhattarūpe vā hi moceyya , bahiddhārūpe vā , ubhayattha vā , ākāse vā kaṭiṃ kampento , ito paraṃ añño upāyo natthi .
Nīlādivasenā ’’ tiādīhi pana dasahi navamassa adhippāyassa vatthu dassitaṃ .
Vīmaṃsanto hi nīlādīsu aññataravasena vīmaṃsati , na tehi vinimuttanti .
‘‘ Ṭhānā cāvanā ’’ ti iminā pana atthato vissaṭṭhi dassitā
M0.227 .Yathāha ‘‘ vissaṭṭhīti ṭhānato cāvanā vuccatī ’’ ti ( pārā .237).
Sā cāyaṃ tassa sukkassa ṭhānā cāvanā rāgavasena .
Vuttañhetaṃ
V0.211 kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sukkavissaṭṭhi nāma rāgasamuṭṭhānā hotī ’’ ti ( kathā . aṭṭha .307).Aññatra supinantāti supino eva supinanto , taṃ ṭhapetvāti vuttaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ yā supine ’’ tiādi .
Saṅghādisesoti imassa āpattinikāyassa nāmaṃ .
Tenāha ‘‘ yā aññatra supinantā ’’ tiādi .
Āpattinikāyoti āpattisamūho .
Kiñcāpi ayaṃ ekāva āpatti , ruḷhisaddena , pana avayave samūhavohārena vā ‘‘ nikāyo ’’ ti vutto ‘‘ eko vedanākkhandho , eko viññāṇakkhandho ’’ tiādīsu viya .
Assāti ( sārattha . ṭī .2.16 saṃghādisesakaṇḍa ) āpattinikāyassa .
Nanu ca ayuttoyaṃ niddeso ‘‘ saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assā ’’ ti .
Na hi āpattinikāyassa ādimhi ceva sese ca saṅgho icchito , kiñcarahi vuṭṭhānassāti imaṃ codanaṃ manasi nidhāya yathā na virujjhati , tathā adhippāyaṃ vivarituṃ ‘‘ kiṃ vuttaṃ hotī ’’ tiādimāha .
Āpattito vuṭṭhānassa ādimhi ceva sese ca icchito saṅgho āpattiyāva icchito nāma hotīti ayamettha adhippāyo .
Āpattivuṭṭhānan ti āpattito vuṭṭhānaṃ , anāpattikabhāvūpagamananti attho .
Dakasotan ti passāvamaggaṃ , aṅgajātappadesanti vuttaṃ hoti .
Yadi evaṃ atha kasmā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ dakasotaṃ otiṇṇamatte ’’ ti vuttanti āha ‘‘ ṭhānato pana cutan ’’ tiādi .
Avassameva dakasotaṃ otarati adhivāsetvā antarā nivāretuṃ asakkuṇeyyattā .
Dakasotorohanato ( sārattha . ṭī .2.236-237) paṭṭhāya pana upādinnato vinimuttattā sambhavarūpaṃ utusamuṭṭhānameva avasissati , sesaṃ tisamuṭṭhānaṃ natthīti veditabbaṃ .
Tasmāti yasmā ṭhānato cutaṃ dakasotaṃ otarati , tasmā .
Amocanādhippāyassāti bhesajjena nimittaṃ ālimpantassa uccārādīni vā karontassa .
Supinaṃ passantassāti ( pārā . aṭṭha .2.237) dhātukkhobhato vā anubhūtapubbato vā devatopasaṃhārato vā pubbanimittato vāti imehi catūhi kāraṇehi supinaṃ passantassa .
Kiṃ panetaṃ passanto sutto passati , paṭibuddho , udāhu neva sutto , na paṭibuddhoti ?
Kiñcettha – yadi
M0.228 tāva sutto passati , abhidhammavirodho āpajjati .Bhavaṅgacittena hi supati , taṃ rūpanimittādiārammaṇaṃ vā rāgādisampayuttaṃ vā na hoti .
Supinaṃ passantassa ca īdisāni cittāni uppajjanti .
Atha paṭibuddho passati , vinayavirodho āpajjati .
Yañhi paṭibuddho passati , taṃ sabbohārikacittena passati .
Sabbohārikacittena ca kate vītikkame anāpatti nāma
V0.212 natthi .Supinaṃ passantena pana katepi vītikkame ekantaṃ anāpatti eva .
Atha neva sutto na paṭibuddho passati , ko nāma passati , evañca sati supinassa abhāvova āpajjatīti ?
Na abhāvo , kasmā ?
Yasmā kapimiddhapareto passati .
Vuttañhetaṃ ‘‘ kapimiddhapareto kho mahārāja supinaṃ passatī ’’ ti ( mi . pa .5.3.5).
Kapimiddhaparetoti makkaṭaniddāya yutto .
Yathā hi makkaṭassa niddā lahuparivattā hoti , evaṃ yā niddā punappunaṃ kusalādicittavokiṇṇattā lahuparivattā , yassā pavattiyaṃ punappunaṃ bhavaṅgato uttaraṇaṃ hoti , tāya yutto supinaṃ passati .
Yassa ca evaṃ passantassa supine methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa viya , kāyasaṃsaggādīni āpajjantassa viya ca supinanteneva kāraṇena asuci muccati , tassapi anāpatti .
Supine ( pārā . aṭṭha .2.262) pana uppannāya assādacetanāya sacassa visayo hoti , niccalena bhavitabbaṃ , na hatthena nimittaṃ kīḷāpetabbaṃ .
Kāsāvapaccattharaṇarakkhaṇatthaṃ pana hatthapuṭena gahetvā jagganatthāya udakaṭṭhānaṃ gantuṃ vaṭṭati .
Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .