4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
Mañcaṃ
M0.363 vāti masārako , bundikābaddho , kuḷīrapādako , āhaccapādakoti imesu catūsu yaṃ kañci mañcaṃ vā .Pīṭhaṃ vāti etthāpi eseva nayo .
Bhisiṃ vāti uṇṇabhisi , coḷabhisi , vākabhisi , tiṇabhisi , paṇṇabhisīti imāsu pañcasu bhisīsu yaṃ kañci bhisiṃ vā .
Tenāha ‘‘ mañcādīsū ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ mañcasaṅkhepenā ’’ ti iminā pīṭhasaṅkhepaṃ paṭikkhipati .
Kappiyacammenāti migājeḷakacammena .
Ettha pana migacamme eṇimigo , vātamigo , pasadamigo , kuruṅgamigo , migamātuko , rohitamigoti etesaṃyeva cammāni vaṭṭanti , aññesaṃ pana –
Makkaṭo kāḷasīho ca , sarabho kadalīmigo ;
Ye ca vāḷamigā keci , tesaṃ cammaṃ na vaṭṭatīti .( mahāva . aṭṭha .259);
Tattha vāḷamigāti sīhabyagghaacchataracchā .
Na kevalañca eteyeva , yesaṃ pana cammaṃ vaṭṭatīti vuttaṃ , te ṭhapetvā avasesā antamaso gomahiṃsasasabiḷārādayopi sabbe imasmiṃ atthe ‘‘ vāḷamigā ’’ tveva veditabbā .
Etesañhi sabbesaṃ cammaṃ na vaṭṭati .
Tālīsapattan ti suddhaṃ tamālapattaṃ , aññena missaṃ pana vaṭṭati .
Tiṇavākacoḷesu akappiyaṃ nāma natthi .
Kiṃ panettha bibbohane viya nisīdituñca nipajjituñca na vaṭṭatīti āha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Na kevalañcedamevāti āha ‘‘ pamāṇaparicchedopi cettha natthī ’’ ti ,‘‘ ettakameva kātabban ’’ ti bhisiyā
V0.333 pamāṇaniyamopi natthīti attho .Mañcabhisipīṭhabhisibhūmattharaṇabhisicaṅkamanabhisipādapuñchanabhisīti etāsaṃ pana anurūpato sallakkhetvā attano rucivasena pamāṇaṃ kātabbaṃ .
Anto saṃvellitvā baddhan ti yathā vemajjhaṃ saṃkhittaṃ hoti , evaṃ majjhe suṭṭhu veṭhetvā baddhaṃ .
Ye aṭṭha māsāti sambandho .
‘‘ Avassikasaṅketā ’’ ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘ vassānamāsāti evaṃ apaññātā ’’ ti , appatitā appasiddhāti attho .
‘‘ Asaññitā ’’ tipi pāṭho , tattha aviññātāti attho .
Aṭṭha māsāti cattāro hemantikā , cattāro gimhikā māsāti aṭṭha māsā .
Ovassakamaṇḍapeti sākhāmaṇḍapapadaramaṇḍapānaṃ yattha katthaci ovassake maṇḍape .
Yatthāti yesu janapadesu .
Sabbatthāti sabbesu janapadesu
M0.364 .Kākādīnaṃ nibaddhavāsarukkhamūleti yattha dhuvanivāsena kākā vā kulālā vā aññe vā sakuntā kulāvake katvā vasanti , tādisassa kākādīnaṃ nibaddhavāsassa yassa kassaci rukkhassa heṭṭhā .
Yattha pana gocarappasutā sakuntā vissamitvā gacchanti , tassa rukkhassa mūle nikkhipituṃ vaṭṭati .
‘‘ Kadācipī ’’ ti iminā na kevalaṃ vassikasaṅketeyevāti dasseti .
Yatthāti yasmiṃ padese .
Yadāti yasmiṃ kāle .
Soti yassatthāya santhato , so .
Pakatisanthateti pakatiyāva santhate , yaṃ nevattanā santhataṃ , na parena santharāpitaṃ , tasminti vuttaṃ hoti .
Lajjī hotīti lajjanasīlo hoti , parikkhāravināsane bhītoti attho .
Tenāha ‘‘ attano palibodhaṃ viya maññatī ’’ ti , iminā alajjiṃ āpucchitvā gantuṃ na vaṭṭatīti dasseti .
Nirapekkhoti ‘‘ āgantvā uddharissāmī ’’ ti apekkhārahito , iminā sāpekkho ce gacchati , anāpattīti dasseti .
Teneva hi anāpattivāre ‘‘ otāpento gacchatī ’’ ti ( pāci .113) vuttaṃ .
Aññattha gacchantoti taṃ maggaṃ atikkamitvā aññattha gacchanto .
Leḍḍupātūpacārato bahi ṭhitattā ‘‘ pāduddhārena kāretabbo ’’ ti vuttaṃ , aññattha gacchantassa paṭhamapāduddhāre dukkaṭaṃ , dutiyapāduddhāre pācittiyanti attho .
Tikapācittiyaṃ saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena .
Imināva nayena tikadukkaṭa mpi veditabbaṃ .
Cimilikā dīnaṃ attho dutiyasikkhāpade dassitova .
Pādapuñchanī ( pāci . aṭṭha .112) nāma rajjukehi vā pilotikāhi vā pādapuñchanatthaṃ katā .
Phalakapīṭhaṃ nāma phalakamayaṃ pīṭhaṃ .
Na kevalaṃ cimilikādīniyeva ajjhokāse ṭhapetvā gacchantassa dukkaṭanti āha ‘‘ yaṃ vā panā ’’ tiādi .
Yaṃ kiñci dārubhaṇḍaṃ , yaṃ kiñci mattikābhaṇḍanti
V0.334 sambandho .‘‘ Antamaso pattādhārakampī ’’ ti iminā tālavaṇṭabījanipattapānīyauḷauṅkapānīyasaṅkhādīsu vattabbameva natthīti dasseti .
Araññe ( pāci . aṭṭha .110) paṇṇakuṭīsu vasantānaṃ sīlasampadāya pasannacittā manussā mañcapīṭhādīni denti ‘‘ saṅghikaparibhogena paribhuñjathā ’’ ti , tattha kiṃ kātabbanti āha ‘‘ āraññakena panā ’’ tiādi .
Tattha asati anovassaketi pabbhārādianovassakaṭṭhāne asati .
Idañca lakkhaṇavacanaṃ ‘‘ sabhāgānaṃ
M0.365 abhāve ’’ ti ca icchitabbattā .Āraññakena hi bhikkhunā tattha vasitvā aññattha gacchantena sāmantavihāre bhikkhūnaṃ pesetvā gantabbaṃ .
Sabhāgānaṃ abhāve anovassake nikkhipitvā gantabbaṃ .
Anovassake asati rukkhe laggetvā gantabbaṃ .
Na kevalaṃ idaṃyeva katvā gantuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘ yathā vā ’’ tiādi .
Yathā vā upacikāhi na khajjatīti yathā ṭhapite upacikāhi senāsanaṃ na khajjati , evaṃ tathā pāsāṇānaṃ upari ṭhapanaṃ katvāti attho .
Idaṃ vuttaṃ hoti – catūsu ( pāci . aṭṭha .116) pāsāṇesu mañcaṃ ṭhapetvā mañce avasesamañcapīṭhāni āropetvā upari bhisiādikaṃ rāsiṃ katvā dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ paṭisāmetvā gamikavattaṃ pūretvā gantabbanti .
Abbhokāsikenāpi ‘‘ ahaṃ ukkaṭṭhaabbhokāsiko ’’ ti cīvarakuṭimpi akatvā asamaye ajjhokāse paññapetvā nisīdituṃ vā nipajjituṃ vā na vaṭṭatīti dassento āha ‘‘ abbhokāsikenā ’’ tiādi .
Sace pana catugguṇenapi cīvarena katakuṭi atementaṃ rakkhituṃ neva sakkoti , sattāhavaddalikādīni bhavanti , bhikkhuno kāyānugatikattā vaṭṭati .
Rukkhamūlikassāpi eseva nayo .
Yasmiṃ vissāsaggāho ruhati , tassa santakaṃ attano puggalikamiva hotīti āha ‘‘ vissāsikapuggalike ’’ ti .
Yasmiṃ pana vissāso na ruhati , tassa santake dukkaṭameva .
Amanussoti yakkho vā peto vā .
Palibuddhaṃ hotīti upaddutaṃ hoti .
Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .