10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā
Kāyenāti hatthādīsu yena kenaci sarīrāvayavena , antamaso pādaṅguliyāpi gaṇhanto kāyena gaṇhāti nāmāti veditabbo .
Dānepi eseva nayo .
Kāyappaṭibaddhenāti pattādīsu yena kenaci sarīrasambaddhena upakaraṇena .
Dānepi eseva nayo .
Kaṭacchuādīsu yena kenaci upakaraṇena dinnaṃ kāyappaṭibaddhena dinnaṃyeva hoti .
Aññatarenāti kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā nissaggiyena vāti attho .
Tattha nissaggiyenāti ( pāci . aṭṭha .265) kāyato ca kāyappaṭibaddhato
V0.360 ca mocetvā hatthapāse ṭhitassa kāye vā kāyappaṭibaddhe vā pātiyamānañhi nissaggiyena payogena dinnaṃ nāma hoti .Tassāti paṭiggahitakassa .
Vuttavipallāsavasenāti vuttassa paṭipakkhavasena .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena diyyamāne kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā gaṇhāti , etaṃ paṭiggahitaṃ nāmāti .
Saṃhārimenāti thāmamajjhimena purisena saṃhārimena , iminā asaṃhārime phalake vā pāsāṇe vā paṭiggahaṇaṃ na ruhatīti dasseti .
Dhāretuṃ samatthenāti sandhāretuṃ yoggena , iminā sukhumesu tintiṇikādipaṇṇesu paṭiggahaṇaṃ na ruhatīti dasseti .
Atatthajātakarukkhapaṇṇenāti jātaṭṭhānato cutena paduminipaṇṇādinā , iminā pana mahantepi tatthajātake paduminipaṇṇe vā kiṃsukapaṇṇādimhi vā paṭiggahetuṃ na vaṭṭati .
Na hi taṃ kāyappaṭibaddhasaṅkhaṃ gacchatīti dasseti .
Yathā ca
M0.394 tatthajātake , evaṃ khāṇuke bandhitvā ṭhapitamañcādimhipi .Nanu paṭibaddhappaṭibaddhenāpi pattādhārādinā paṭiggaṇhantassa paṭiggahaṇaṃ ruhati , atha kasmā kāyakāyappaṭibaddhehiyeva paṭiggahaṇaṃ idha vuttaṃ , na paṭibaddhappaṭibaddhenāpīti āha ‘‘ paṭibaddhappaṭibaddhaṃ nāma idha natthī ’’ ti .
Keci pana ‘‘ ādhārakena paṭiggahaṇaṃ kāyappaṭibaddhappaṭibaddhena paṭiggahaṇaṃ nāma hoti , tasmā na vaṭṭatī ’’ ti vadanti , taṃ vacanamattameva .
Atthato pana sabbampi taṃ kāyappaṭibaddhameva hotīti dasseti .
Akallakoti gilāno .
Mukhena paṭiggaṇhātīti sahatthena gahetvā paribhuñjituṃ asakkonto mukhena paṭiggaṇhāti .
Abhihaṭabhājanato patitarajampi vaṭṭati abhihaṭattāti adhippāho .
Tasmiṃ ṭhatvāti tādise hatthapāse ṭhatvā .
Yan ti yaṃ bhāraṃ .
Majjhimo purisoti thāmamajjhimapuriso .
Vinaye paññattaṃ dukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ .
Taṃ anupasampannassa datvāti piṇḍāya caritvā vihāraṃ vā āsanasālaṃ vā gantvā taṃ bhikkhaṃ anupasampannassa datvā , idañca pubbābhogassa anurūpavasena vuttaṃ .
Yasmā pana taṃ ‘‘ anupasampannassa dassāmī ’’ ti cittuppādamattena taṃsantakaṃ nāma na hoti , tasmā vināpi tassa dānādiṃ paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati .
Assukheḷasiṅghāṇikādīsūti ettha assu nāma akkhijalaṃ .
Kheḷo nāma lālā .
Siṅghāṇikāti antosīsato pūtisemhabhāvaṃ āpannaṃ matthaluṅgaṃ galitvā tālumatthakavivarena otaritvā
V0.361 nāsāpuṭe pūretvā ṭhitaṃ vuccati , ādi saddena muttakarīsasemhadantamalaakkhigūthakaṇṇagūthakānaṃ , sarīre uṭṭhitaloṇassa ca gahaṇaṃ .Ṭhānatoti akkhikūpādito .
Antarā ce gaṇhāti , kiṃ hotīti āha ‘‘ uggahitakaṃ nāma hotī ’’ ti , duṭṭhu gahitakaṃ nāma hotīti attho .
Phalinin ti phalavantaṃ .
Tatthajātakaphalinisākhāya vāti tasmiṃ rukkhe jātāya phalinisākhāya vā .
Durupaciṇṇadukkaṭan ti ‘‘ na kattabban ’’ ti vāritassa katattā duṭṭhu āciṇṇaṃ caritanti durupaciṇṇaṃ , tasmiṃ dukkaṭaṃ durupaciṇṇadukkaṭañca āpajjatīti attho .
Āharīyatīti āhāro , ajjhoharitabbaṃ yaṃ kiñci , idha pana cattāri kālikāni adhippetānīti āha ‘‘ yaṃ kiñcī ’’ tiādi .
Tattha aruṇuggamanato
M0.395 yāva ṭhitamajjhanhikā bhuñjitabbato yāva kālo assāti yāvakālikaṃ .Aruṇuggamanato yāva yāmāvasānā pipāsāya sati pipāsacchedanatthaṃ pātabbato yāmo kālo assāti yāmakālikaṃ .
Yāva sattāhaṃ nidahitvā paribhuñjitabbato sattāhaṃ kālo assāti sattāhakālikaṃ .
Yāvajīvampi pariharitvā paribhuñjitabbato yāva jīvaṃ etassāti yāvajīvikaṃ .
Tenāha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Vanamūlapattapupphaphalādīti ettha tāva mūlaṃ nāma mūlakakhārakacaccutambakādīnaṃ tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthañceva bhojanīyatthañca pharaṇakaṃ sūpeyyapaṇṇamūlaṃ .
Pattaṃ nāma mūlakakhārakacaccutambakādīnaṃ tādisaṃyeva pattaṃ .
Pupphaṃ nāma mūlakakhārakādīnaṃ tādisaṃyeva pupphaṃ .
Phalaṃ nāma panasalabujādīnaṃ tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthañceva bhojanīyatthañca pharaṇakaṃ phalaṃ .
Ādi saddena kandamūlādīnaṃ gahaṇaṃ .
Ambapānan ti ( mahāva . aṭṭha .300) āmehi vā pakkehi vā ambehi katapānaṃ .
Tattha āmehi karontena ambataruṇādīni bhinditvā udake pakkhipitvā ātape ādiccapākena pacitvā parissāvetvā tadahupaṭiggahitehi madhusakkarakappūrādīhi yojetvā kātabbaṃ .
Evaṃ kataṃ purebhattameva kappati .
Anupasampannena kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi vaṭṭati , pacchābhattaṃ nirāmisaparibhogena yāva aruṇuggamanā vaṭṭati .
Esa nayo sabbapānesu .
Tesu pana jambupānan ti jambuphalehi katapānaṃ .
Cocapānan ti aṭṭhikehi kadaliphalehi katapānaṃ .
Mocapānan ti anaṭṭhikehi kadaliphalehi katapānaṃ .
Madhukapānan ti madhukānaṃ jātirasena katapānaṃ .
Taṃ pana udakasambhinnaṃ vaṭṭati , suddhaṃ na vaṭṭati .
Muddikāpānan ti muddikā udake madditvā ambapānaṃ viya katapānaṃ
V0.362 .Sālūkapānan ti rattuppalanīluppalādīnaṃ sālūke madditvā katapānaṃ .
Phārusakapānan ti phārusakehi ambapānaṃ viya katapānaṃ .
Imināva nayena vettapānādīni veditabbāni .
Etāni ca pana sabbāni pānāni aggipākāni na vaṭṭanti .
Tenāha ‘‘ sītodakenā ’’ tiādi .
Avasesesupi
M0.396 anuññātaphalapattapuppharasesūti dhaññaphalapakkasākamadhukapuppharasato avasesesu ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , sabbaṃ phalarasaṃ ṭhapetvā dhaññaphalarasan ’’ tiādinā ( mahāva .300) anuññātakesu phalapattapuppharasesupi .Khādanīyatthan ti khādanīyena kattabbakiccaṃ .
Neva pharatīti na nipphādeti .
Anāhārepi udake āhārasaññāyāti ‘‘ āhāraṃ āhareyyā ’’ ti padassa padabhājane ( pāci .265) vuttamatthaṃ sammā asallakkhetvā ‘‘ āharīyatīti āhāro ’’ ti anāhārepi udake āhārasaññāya kukkuccāyantānaṃ .
Dantapone ca ‘‘ mukhadvāraṃ āhaṭaṃ idan ’’ ti saññāyāti mukhadvāraṃ anāhaṭampi dantaponaṃ ‘‘ mukhadvāraṃ āhaṭaṃ idaṃ dantaponan ’’ ti vipallatthasaññāya kukkuccāyantānaṃ .
Yathāsukhaṃ pātun ti paṭiggahetvā vā appaṭiggahetvā vā yathākāmaṃ pātuṃ .
Dantaponaparibhogenāti dantakaṭṭhaparibhogena , dantadhovanādināti attho , iminā tassa pana rasaṃ gilituṃ na vaṭṭatīti dasseti .
Cattāri mahāvikaṭānīti gūthaṃ , muttaṃ , chārikā , mattikā ( mahāva .268) ca ‘‘ āsayādivasena virūpāni jātānī ’’ ti katvā vikaṭānīti vā apakatibhojanattā vikaṭāni ‘‘ virūpāni jātānī ’’ ti vā attho .
Sati paccayeti kāraṇe sati , sappadaṭṭheti attho .
Dhūmādiabbohārikābhāvoti dhūmapupphagandhadantakhayādiabbohārikābhāvo .
Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Bhojanavaggo catuttho .