Pācittiyakaṇḍaṃ

1. Lasuṇavaggo

1. Lasuṇasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Lasuṇan ’’ tiM0.467V0.432 kiñcāpi avisesena vuttaṃ , tathāpi magadhesu jātaṃ lasuṇameva idhādhippetaṃ , tampi bhaṇḍikalasuṇamevāti āha magadharaṭṭhe jātan ’’ tiādi .

Bhaṇḍikalasuṇan ti poṭṭalikalasuṇameva , sampuṇṇamiñjānametaṃ adhivacanaṃ .

Tenāha ‘‘ na ekadvitimiñjakan ’’ ti .

Ajjhohāre ajjhohāreti ( pāci . aṭṭha .795) ettha sace dve tayo bhaṇḍike ekatoyeva saṅkhāditvā ajjhoharati , ekaṃ pācittiyaṃ .

Bhañjitvā ekekamiñjakaṃ khādantiyā pana payogagaṇanāya pācittiyāni .

Palaṇḍukā dīnaṃ vaṇṇena vā miñjāya vā nānāttaṃ veditabbaṃ – vaṇṇena tāva palaṇḍuko nāma paṇḍuvaṇṇo hoti , bhañjanako lohitavaṇṇo , haritako haritapaṇṇavaṇṇo .

Miñjāya pana palaṇḍukassa ekā miñjā hoti , bhañjanakassa dve , haritakassa tisso .

Cāpalasuṇo amiñjako .

Aṅkuramattameva hi tassa hoti .

Mahāpaccariyā dīsu pana ‘‘ palaṇḍukassa tīṇi miñjāni , bhañjanakassa dve , haritakassa ekan ’’ ti ( pāci . aṭṭha .797) vuttaṃ .

Ete palaṇḍukādayo sabhāveneva vaṭṭanti .

Sūpasampākādīsu pana māgadhakampi vaṭṭati .

Tañhi paccamānesu muggasūpādīsu vā macchamaṃsavikatiyā vā tele vā badarasāḷavādīsu vā ambilasākādīsu vā uttaribhaṅgesu vā yattha katthaci antamaso yāgubhattepi pakkhittaṃ vaṭṭati .

Badarasāḷavaṃ ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.793-797) nāma badaraphalāni sukkhāpetvā cuṇṇetvā kattabbā khādanīyavikati .

Lasuṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Sambādhalomasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Paṭicchannokāse ’’ tiM0.468V0.433 etassa vibhāgadassanatthaṃ ‘‘ upakacchakesu ca muttakaraṇe cāti attho ’’ ti vuttaṃ .

Ābādhapaccayāti kaṇḍukacchuādiābādhapaccayā saṃharāpentiyā anāpatti .

‘‘ Bhikkhussa ettha ca lasuṇe ca dukkaṭan ’’ ti ( vajira . ṭī . pācittiya 800) porāṇā .

Sambādhalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Talaghātakasikkhāpadavaṇṇanā

Talaghātaketi matthake pahāradāne , tañca kho talaṃ ‘‘ muttakaraṇe pahāraṃ detī ’’ ti ( pāci .804) padabhājaniyaṃ vuttattā ‘‘ muttakaraṇassā ’’ ti viññāyatīti āha ‘‘ muttakaraṇassa talaghātane ’’ ti .

Purimanayeneva sāṇattikan ti attano atthāya aññaṃ āṇāpentiyā sāṇattikaṃ .

Talaghātakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Jatumaṭṭhakasikkhāpadavaṇṇanā

Vatthuvasenetaṃ vuttan ti ‘‘ jatumaṭṭhake ’’ ti etaṃ nidānavasena uppannassa vatthuno vaseneva vuttaṃ .

Yaṃ kiñci pana daṇḍakaṃ pavesentiyā āpattiyeva .

Tenāha ‘‘ kāmarāgena panā ’’ tiādi .

Jatumaṭṭhakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Udakasuddhikasikkhāpadavaṇṇanā

Ādātabban ti pavesetabbaṃ .

Aggapabban ti kesaggamattampi aggapabbaṃ .

Tatiyaṃ pabbaṃ pavesetīti kesaggamattampi tatiyaṃ pabbaṃ paveseti .

Vuttañhetaṃ samantapāsādikāyaṃ ( pāci . aṭṭha .812)‘‘ gambhīrato dvinnaṃ pabbānaṃ upari kesaggamattampi pavesentiyā pācittiyan ’’ ti .

AtigambhīraṃM0.469V0.434 udakasuddhikaṃ ādiyanavatthusmin ti atianto pavesetvā udakadhovanakaraṇavatthusmiṃ .

Udakasuddhipaccayena ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.812) pana satipi phassassādiyane yathāvuttaparicchede anāpatti .

Udakasuddhikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Upatiṭṭhanasikkhāpadavaṇṇanā

Takkādīsu vā aññatarenāti takkadadhimatthurasakhīrādīsu aññatarena .

Yāya kāyaci bījaniyāti antamaso cīvarakaṇṇaṃ upādāya yāya kāyaci bījaniyā .

Imaṃ pivathāti imaṃ pānīyaṃ vā sūpādiṃ vā pivatha .

Iminā bījathāti iminā tālavaṇṭena bījatha .

Dāpentiyāti aññena ubhayampi dāpentiyā .

Upatiṭṭhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Āmakadhaññasikkhāpadavaṇṇanā

Tasmāti yasmā viññatti ceva bhojanañca pamāṇaṃ , tasmā .

Na kevalañcettha paṭiggahaṇeyeva dukkaṭaṃ hoti , paṭiggaṇhitvā pana araññato āharaṇepi sukkhāpanepi vaddalidivase bhajjanatthāya uddhanasajjanepi kapallasajjanepi dabbisajjanepi dārūni ādāya aggikaraṇepi kapallamhi dhaññapakkhipanepi dabbiyā saṅghaṭṭanesupi koṭṭanatthaṃ udukkhalamusalādisajjanesupi koṭṭanapapphoṭanadhovanādīsupi yāva mukhe ṭhapetvā ajjhoharaṇatthaṃ dantehi saṅkhādati , tāva sabbappayogesu dukkaṭānīti āha ‘‘ paṭiggahaṇato paṭṭhāya yāva dantehi saṃkhādanaṃ , tāva pubbappayogesu dukkaṭānī ’’ ti .

Āmakadhaññasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Paṭhamauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā

TirokuṭṭetiM0.470V0.435 gharakuṭṭassa parabhāge .

Tiropākāreti parikkhepapākārassa tirobhāge , te ca kho kuṭṭapākārā iṭṭhakasiladārūnaṃ vasena tippakārāti āha ‘‘ yassa kassaci kuṭṭassa vā pākārassa vā parato ’’ ti .

Sabbānipetāni ekato chaḍḍentiyāti etāni cattāripi vatthūni ekato chaḍḍentiyā .

Pāṭekkaṃ pana chaḍḍentiyā vatthugaṇanāya āpattiyo .

Āṇattiyampi eseva nayo .

Bhikkhussa dukkaṭan ti bhikkhussa sabbattha dukkaṭaṃ .

Paṭhamauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Dutiyauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā

Bhikkhuniyāpīti pi -saddena bhikkhuṃ samuccinoti .

Anikkhittabījesu ( pāci . aṭṭha .830) pana khettesu koṇādīsu vā asañjātaropimesu khettamariyādādīsu vā chaḍḍetuṃ vaṭṭati .

Manussānaṃ kacavarachaḍḍanaṭṭhānepi vaṭṭatiyeva .

Chaḍḍitakhetteti manussesu sassaṃ uddharitvā gatesu chaḍḍitakhettaṃ nāma hoti , tattha vaṭṭati .

Yattha pana ‘‘ lāyitampi pubbaṇṇādi puna uṭṭhahissatī ’’ ti rakkhanti , tattha yathāvatthukameva .

Sāmike apaloketvāti ettha khettapālakā , ārāmādigopakā ca sāmikāva .

Iminā ca saṅghasantake bhikkhussa chaḍḍetuṃ vaṭṭati saṅghapariyāpannattā , na bhikkhunīnaṃ .

Bhikkhunīnaṃ pana attano santake bhikkhusantake vuttanayeneva vaṭṭatīti dasseti , evaṃ santepi sāruppavasena kātabbaṃ .

Dutiyauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Naccagītasikkhāpadavaṇṇanā

Naccan ti naṭādayo vā naccantu , soṇḍā vā antamaso morasuvamakkaṭādayopi , sabbametaṃ naccameva .

Tenāha ‘‘ naccanti antamaso moranaccampī ’’ tiM0.471 .

Gītan ti naṭādīnaṃ vā gītaṃ hotu , ariyānaṃ parinibbānakāle ratanattayaguṇūpasaṃhitaṃ sādhukīḷitagītaṃ vā , antamaso ‘‘ dantagītampiV0.436 gāyissāmā ’’ ti pubbabhāge okūjantā karonti , sabbametaṃ gītameva .

Tenāha ‘‘ gītanti antamaso dhammabhāṇakagītampī ’’ ti .

Tattha dhammabhāṇakagītaṃ nāma asaññatabhikkhūnaṃ taṃ taṃ vattaṃ bhinditvā atidīghaṃ katvā gītassarena dhammabhaṇanaṃ , tampi neva bhikkhuno , na bhikkhunīnaṃ vaṭṭati .

Tathā hi vuttaṃ paramatthajotikāya khuddakaṭṭhakathāya ( khu . pā . aṭṭha .2. pacchimapañcasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ dhammūpasaṃhitaṃ gītaṃ vaṭṭati , gītūpasaṃhito pana dhammo na vaṭṭatī ’’ ti .

Tasmā dhammaṃ bhaṇantena jātakavattādiṃ taṃ taṃ vattaṃ avināsetvā caturassena ( cūḷava . aṭṭha .249) vattena parimaṇḍalāni padabyañjanāni dassetabbāni .

Vāditan ti tantibaddhādivādanīyabhaṇḍavāditaṃ vā hotu , kuṭabherivāditaṃ vā antamaso udakabherivāditampi , sabbamevetaṃ vāditameva .

Tenāha ‘‘ vāditanti antamaso udakabherivāditan ’’ ti .

Yaṃ pana niṭṭhubhantī vā sāsaṅke vā ṭhitā accharikaṃ vā phoṭeti , pāṇiṃ vā paharati , tattha anāpatti .

Dassanena cettha savanampi saṅgahitaṃ virūpekasesanayena .

Ālocanasabhāvatāya vā pañcannaṃ viññāṇānaṃ savanakiriyāyapi dassanasaṅkhepasabbhāvato ‘‘ dassanāya ’’ icceva vuttanti āha ‘‘ etesu yaṃ kiñci dassanāya gacchantiyā ’’ ti .

Yattha ṭhitāti evaṃ gantvā yasmiṃ padese ṭhitā .

Nanu ca sayaṃnaccanādīsu pācittiyaṃ pāḷiyaṃ na vuttaṃ , atha kathaṃ gahetabbanti āha ‘‘ sabbaaṭṭhakathāsu vuttan ’’ ti , iminā pāḷiyaṃ avuttepi aṭṭhakathāpamāṇena gahetabbanti dasseti .

Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti pana mātikāgatapācittiyasseva vasena vuttaṃ , sabbesaṃ vasena pana chasamuṭṭhānanti gahetabbaṃ .

‘‘ Ārāme ṭhatvā ’’ ti idaṃ nidassanamattaṃ sesairiyāpathehi yuttāya passantiyā anāpattiyā icchitabbattā .

Itarathā hi nisinnāpi passituṃ na labheyya .

‘‘ Passissāmī ’’ ti vihārato vihāraṃ gacchantiyā āpattiyeva .

Āsanasālāya nisinnā passati , anāpatti ,‘‘ passissāmī ’’ ti uṭṭhahitvā gacchantiyā āpatti .

Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ parivattetvā passantiyāpi āpattiyeva .

Bhikkhussāpi eseva nayo , āpattibhedova nānaṃ .

Naccagītasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Lasuṇavaggo paṭhamo .

2. Rattandhakāravaggo

1. Rattandhakārasikkhāpadavaṇṇanā

ArahopekkhāyātiM0.472V0.437 narahoassādāpekkhāya .

Aññavihitāyāti rahoassādato aññavihitāva hutvā ñātiṃ vā pucchantiyā , dāne vā pūjāya vā mantentiyā .

Rattandhakārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

2-3.
Paṭicchannokāsaajjhokāsasallapanasikkhāpadavaṇṇanā

Dutiyatatiyāni uttānatthāneva .

Paṭicchannokāsaajjhokāsasallapanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Dutiyikauyyojanasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Purimanayenevā ’’ ti iminā ‘‘ santiṭṭheyya vāti hatthapāse ṭhitamattāya pācittiyaṃ , sallapeyya vāti tattha ṭhatvā gehasikakathaṃ kathentiyāpi pācittiyameva , nikaṇṇikaṃ vā jappeyyāti kaṇṇamūle jappentiyāpi pācittiyamevā ’’ ti imaṃ nayaṃ dasseti .

Dutiyikauyyojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Anāpucchāpakkamanasikkhāpadavaṇṇanā

Āsīdanti etthāti āsanan ti āha ‘‘ pallaṅkassokāsabhūte ’’ ti , ūrubaddhāsanassa okāseti attho .

Anovassakan ti nibbakokāsaṃ .

Ajjhokāse upacāran ti ajjhokāse nisīditvā dvādasahatthappamāṇaṃ padesaṃ .

Gilānāyāti yā tādisena gelaññena āpucchituṃ na sakkotiV0.438 .

Āpadāsūti ghare aggi vā uṭṭhito hoti , coro vā , evarūpe upaddave anāpucchā pakkamati , anāpatti .

Anāpucchāpakkamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Anāpucchāabhinisīdanasikkhāpadavaṇṇanā

DhuvapaññattetiM0.473 bhikkhunīnaṃ atthāya niccapaññatte .

Anāpucchāabhinisīdanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Anāpucchāsantharaṇasikkhāpadavaṇṇanā

Kulānīti kulassa gharāni .

Anāpucchāsantharaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Paraujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā

Aṭṭhamaṃ uttānatthameva .

Paraujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Paraabhisapanasikkhāpadavaṇṇanā

Manussadobhaggena vāti ‘‘ kāṇā homi , kuṇī homi , itarā vā īdisā hotū ’’ tiādinā manussavirūpabhāvena .

Atthadhammaanusāsanipurekkhārānan ti ettha atthapurekkhārāyāti aṭṭhakathaṃ kathentiyā .

Dhammapurekkhārāyāti pāḷiṃ vācentiyā .

Anusāsanipurekkhārāyāti ‘‘ idānipi tvaṃ edisā , sādhu viramassu , no ce viramasi , addhā punaV0.439 evarūpāni kammāni katvā niraye uppajjissasi , tiracchānayoniyā uppajjissasī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .878) evaṃ anusāsaniyaṃ ṭhatvā vadantiyā .

Paraabhisapanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Rodanasikkhāpadavaṇṇanā

Dasamaṃ uttānatthameva .

Rodanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Rattandhakāravaggo dutiyo .

3. Naggavaggo

1-2.
Naggādisikkhāpadavaṇṇanā

Idan tiM0.474 idaṃ udakasāṭikacīvaraṃ .

Dutiyaṃ uttānatthameva .

Naggādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā

Visibbetvāti vijaṭetvā .

Dhuraṃ nikkhittamatteti dhure nikkhittamatte , dhuraṃ nikkhipitvā sacepi pacchā sibbati , āpattiyevāti attho .

Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Saṅghāṭicārasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ IdaṃV0.440 me cīvaraṃ mahagghaṃ īdise corabhaye na sakkā dhāretunti evarūpāsu āpadāsū ’’ ti ettha pāṭho .

So pana kākapadasañjanitamohehi lekhakehi uparisikkhāpade likhito .

Kiñcāpi tattha likhito , ettheva pana daṭṭhabbo .

Saṅghāṭicārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Cīvarasaṅkamanīyasikkhāpadavaṇṇanā

Āpadāsu vā dhāretīti sace apārutaṃ vā anivatthaṃ vā corā haranti , evarūpāsū āpadāsu dhāreti , anāpatti .

Cīvarasaṅkamanīyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Gaṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā

Aññasmiṃ parikkhāreti yattha katthaci thālakādīnaṃ vā sappitelādīnaṃ vā aññatarasmiṃ .

‘‘ Samagghakāle dassathā ’’ ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā nivārentiyātiM0.475 ‘‘ kittakaṃ agghanakaṃ dātukāmatthā ’’ ti pucchitvā ( pāci . aṭṭha .909)‘‘ ettakaṃ nāmā ’’ ti vutte ‘‘ āgametha tāva , idāni vatthaṃ mahagghaṃ , katipāhena kappāse āhaṭe samagghaṃ bhavissati , tasmiṃ kāle dassathā ’’ ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā nivārentiyā .

Gaṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7-10.
Paṭibāhanādisikkhāpadavaṇṇanā

Ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyāti ‘‘ ekissā ekaṃ sāṭakaṃ nappahoti , āgametha tāva , katipāhena uppajjissati , tato bhājessāmā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .915) evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyā anāpatti .

AṭṭhamanavamāniV0.441 uttānatthāneva .

Sesan ti ‘‘ dhammike vematikāyā ’’ tiādikaṃ avasesaṃ .

Tattha ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyāti ‘‘ bhikkhunisaṅgho jiṇṇacīvaro , kathinānisaṃsamūlako mahālābho ’’ ti ( pāci . aṭṭha .931) evarūpaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyā anāpatti .

Paṭibāhanādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Naggavaggo tatiyo .

4. Tuvaṭṭavaggo

1-3.
Ekamañcatuvaṭṭanādisikkhāpadavaṇṇanā

Paṭhamaṃ uttānatthameva .

Vavatthānaṃ dassetvāti ( pāci . aṭṭha .940) majjhe kāsāyaṃ vā kattarayaṭṭhiṃ vā antamaso kāyabandhanampi ṭhapetvā nipajjantīnaṃ anāpattīti attho .

Tatiyaṃ uttānatthameva .

Ekamañcatuvaṭṭanādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4-9.
Naupaṭṭhāpanādisikkhāpadavaṇṇanā

PariyesitvāM0.476 alabhantiyāti aññaṃ upaṭṭhāyikaṃ alabhantiyā .

Gilānāyāti sayaṃ gilānāya .

Āpadāsūti tathārūpe upaddave sati .

PañcamachaṭṭhasattamaV0.442 aṭṭhamanavamāni uttānatthāneva .

Naupaṭṭhāpanādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Cārikanapakkamanasikkhāpadavaṇṇanā

Dhure nikkhittamatteti sace dhuraṃ nikkhipitvā pacchā pakkamati , āpattiyevāti attho .

Antarāye satīti dasavidhesu antarāyesu aññatarasmiṃ sati .

‘‘ Gacchissāmī ’’ ti nikkhantā , nadī vā pūrā , vanadāho vā āgato , corā vā magge honti , megho vā uṭṭhahati , nivattituṃ vaṭṭati .

Cārikanapakkamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Tuvaṭṭavaggo catuttho .

5. Cittāgāravaggo

1. Rājāgārasikkhāpadavaṇṇanā

Kīḷanacittasālan ti na raññova kīḷanacittasālaṃ , atha kho yesaṃ kesañci manussānaṃ kīḷanatthaṃ yattha katthaci katasālaṃ .

Esa nayo ‘‘ kīḷanaupavanan ’’ tiādīsupi .

Yathāha ‘‘ rājāgāraṃ nāma yattha katthaci rañño kīḷituṃ ramituṃ kataṃ hotī ’’ tiādiko ( pāci .979) vitthāro .

Tattha kīḷanaupavanan ti kīḷanatthaṃ antonagare kataṃ ārāmaṃ .

Kīḷanuyyānan ti tatheva bahinagare kataṃ uyyānaṃ .

Rājāgārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Āsandiparibhuñjanasikkhāpadavaṇṇanā

AtikkantappamāṇātiM0.477V0.443 aṭṭhaṅgulato atikkantappamāṇapādakā .

Vuttoti padabhājaniyaṃ vutto .

‘‘ Akappiyarūpākulo akappiyamañco pallaṅko ’’ ti ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.254) sārasamāsācariyo .

Āsandiparibhuñjanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Suttakantanasikkhāpadavaṇṇanā

Ujjavujjaveti uggiritvā uggiritvā veṭhane .

Kantitasuttaṃ kantantiyāti dasikasuttādiṃ saṅghāṭetvā kantantiyā , dukkantitaṃ vā paṭikantantiyā .

Suttakantanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Gihiveyyāvaccasikkhāpadavaṇṇanā

Attano veyyāvaccakarassa cāti sacepi mātāpitaro āgacchanti , yaṃ kiñci bījaniṃ vā sammuñjanidaṇḍakaṃ vā kārāpetvā veyyāvaccakaraṭṭhāne ṭhapetvā yaṃ kiñci vā pacituṃ vaṭṭati .

Gihiveyyāvaccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5-6.
Adhikaraṇādisikkhāpadavaṇṇanā

Anantarāyikinīti dasavidhesu antarāyesu ekenāpi anantarāyikinī .

Dhuraṃ nikkhipitvā pacchā vinicchinantī āpattiṃ āpajjitvāva vinicchināti .

Chaṭṭhaṃ uttānatthameva .

Adhikaraṇādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Āvasathacīvarasikkhāpadavaṇṇanā

ĀpadāsūtiM0.478V0.444 mahagghacīvaraṃ sarīrato mocetvā suppaṭisāmitampi corā haranti , evarūpāsu āpadāsu anissajjitvā nivāsentiyā anāpatti .

Āvasathacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Āvasathavihārasikkhāpadavaṇṇanā

Kavāṭabaddhavihāran ti dvārabaddhavihāraṃ .

Gilānāyāti vacībhedaṃ kātuṃ asamatthāya .

Āpadāsūti raṭṭhe bhijjante āvāse chaḍḍetvā gacchanti , evarūpāsu āpadāsu .

Āvasathavihārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Tiracchānavijjāpariyāpuṇanasikkhāpadavaṇṇanā

Hatthi ādīsupi ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.1015) sippa saddo paccekaṃ yojetabbo , tathā āthabbaṇā dīsu manta saddo .

Tattha tharūti khaggamuṭṭhi .

Āthabbaṇamanto nāma āthabbaṇavedavihito parūpaghātakaro manto .

Khilanamanto nāma dārusārakhilaṃ mantetvā pathaviyaṃ pavesetvā māraṇamanto .

Agadappayogo nāma visayojanaṃ .

Tiracchānavijjāpariyāpuṇanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Tiracchānavijjāvācanasikkhāpadavaṇṇanā

Lekheti likhasippe .

Dhāraṇāya vāti dhāraṇasatthe , yasmiṃ vuttanayena paṭipajjantā bahūnipi ganthāni dhārenti .

Nāgamaṇḍalādiketi ettha nāgamaṇḍalaṃ nāma sappānaṃ pavesanivāraṇatthaṃ maṇḍalabaddhamanto .

Tiracchānavijjāvācanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Cittāgāravaggo pañcamo .

6. Ārāmavaggo

1-2.
Ārāmapavisanādisikkhāpadavaṇṇanā

SīsānulokikāyātiM0.479V0.445 sīsaṃ anulokentiyā .

Yattha vā bhikkhuniyo sannipatitāti yattha bhikkhuniyo paṭhamataraṃ sajjhāyanacetiyavandanādiatthaṃ sannipatitā .

Āpadāsūti kenaci upaddutā hoti , evarūpāsu āpadāsu pavisituṃ vaṭṭati .

Dutiyaṃ uttānatthameva .

Ārāmapavisanādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3-4.
Gaṇaparibhāsanādisikkhāpadavaṇṇanā

Sesan ti ‘‘ atthadhammaanusāsanipurekkhārāyā ’’ tiādikaṃ avasesaṃ .

Tattha anusāsanipurekkhārāyāti ‘‘ idānipi tvaṃ bālā abyattā ’’ tiādinā ( pāci . aṭṭha .1036) nayena anusāsanipakkhe ṭhatvā vadantiyā anāpatti .

Catutthaṃ uttānatthameva .

Gaṇaparibhāsanādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Kulamaccharinīsikkhāpadavaṇṇanā

Kule maccharo kulamaccharoti purimasmiṃ pakkhe sakatthe inī paccayo , taṃ kulaṃ assaddhaṃ appasannanti kulassa aguṇaṃ , ayasaṃ vā bhāsantiyāti attho .

Bhikkhunīnaṃ avaṇṇaṃ bhāsantiyāti ‘‘ bhikkhuniyo dussīlā pāpadhammā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .1043) bhikkhunīnaṃ aguṇaṃ , ayasaṃ vā bhāsantiyā .

SantaṃyevaV0.446 ādīnavan ti kulassa vā bhikkhunīnaṃ vā santaṃyeva aguṇaṃ .

Kulamaccharinīsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6-8.
Abhikkhukāvāsādisikkhāpadavaṇṇanā

SamantapāsādikāyaṃM0.480 vuttoti samantapāsādikāya ovādavaggassa paṭhamasikkhāpade ( pāci . aṭṭha .144) vutto .

Sattamaṭṭhamāni uttānatthāneva .

Abhikkhukāvāsādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9-10.
Ovādūpasaṅkamanādisikkhāpadavaṇṇanā

Uposathassa pucchanaṃ uposathapucchā , sāvakapaccayaṃ , rassattañca katvā ‘‘ uposathapucchakan ’’ ti vuttāti āha ‘‘ uposathapucchanan ’’ ti .

Ovādatthāyāti ovādayācanatthāya .

Dasamaṃ uttānatthameva .

Ovādūpasaṅkamanādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Ārāmavaggo chaṭṭho .

7. Gabbhinīvaggo

1-2.
Gabbhinīādisikkhāpadavaṇṇanā

PaṭhamaṃV0.447 uttānatthameva .

Thane bhavaṃ thaññaṃ , khīraṃ .

Yaṃ pāyetīti yaṃ dārakaṃ pāyeti .

Gabbhinīādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Paṭhamasikkhamānasikkhāpadavaṇṇanā

Padabhājane vuttanayenāti ‘‘ pāṇātipātā veramaṇiṃ dve vassāni avītikkamma samādānaṃ samādiyāmi … pe … vikālabhojanā veramaṇiṃ dve vassāniM0.481 avītikkamma samādānaṃ samādiyāmī ’’ ti ( pāci .1079) padabhājanasamīpe aṭṭhuppattiyaṃ vuttanayena .

Imā pana cha sikkhāyo saṭṭhivassāyapi pabbajitāya dātabbāyeva , na etāsu asikkhitā upasampādetabbā .

Paṭhamasikkhamānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4-5.
Dutiyasikkhamānādisikkhāpadavaṇṇanā

Padabhājane vuttā upasampadāsammuti na dinnā hotīti padabhājanasamīpe aṭṭhuppattiyaṃ vuttā upasampadāsammuti ñattidutiyāya kammavācāya na dinnā hoti .

Pañcamaṃ uttānatthameva .

Dutiyasikkhamānādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6-10.
Dutiyagihigatādisikkhāpadavaṇṇanā

DasavassāyaV0.448 gihigatāya sikkhāsammutiṃ datvā paripuṇṇadvādasavassaṃ upasampādetuṃ vaṭṭati .

Sattamaaṭṭhamanavamadasamāni uttānatthāneva .

Dutiyagihigatādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Gabbhinīvaggo sattamo .

8. Kumāribhūtavaggo

1-5.
Paṭhamakumāribhūtādisikkhāpadavaṇṇanā

Sabbapaṭhamā dve mahāsikkhamānāti gabbhinivagge vuttā dve sikkhamānā .

‘‘ Sikkhamānā ’’ icceva vattabbāti sammutikammādīsu evaṃ vattabbā .

‘‘ Gihigatā ’’ tiM0.482 vā ‘‘ kumāribhūtā ’’ ti vā na vattabbāti sace vadanti , kammaṃ kuppatīti adhippāyo .

Catutthapañcamāni uttānatthāneva .

Paṭhamakumāribhūtādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6-8.
Khīyanadhammādisikkhāpadavaṇṇanā

Vuṭṭhāpanasammutiyā yācitāyāti upasampadāsammutiyā yācitāya .

Sattamaṭṭhamāni uttānatthāneva .

Khīyanadhammādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Sokāvāsasikkhāpadavaṇṇanā

ĀgacchamānātiV0.449 āgacchantī .

Sokāvāsasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Ananuññātasikkhāpadavaṇṇanā

Tesaṃ atthibhāvaṃ ajānantiyāti ( pāci . aṭṭha .1163) tesaṃ mātādīnaṃ atthibhāvaṃ ajānantiyā .

Ananuññātasamuṭṭhānan ti yaṃ vācato , kāyavācato , vācācittato , kāyavācācittato ca samuṭṭhāti , taṃ ananuññātasamuṭṭhānaṃ .

Kathaṃ ?

Abbhānakammādīsu kenacideva karaṇīyena khaṇḍasīmāyaṃ nisinnā ‘‘ pakkosatha sikkhamānaṃ , idheva naṃ upasampādessāmā ’’ ti upasampādeti , evaṃ vācato samuṭṭhāti .

‘‘ Upassayato uṭṭhāya upasampādessāmī ’’ ti vatvā khaṇḍasīmaṃ gacchantiyā kāyavācato samuṭṭhāti .

Dvīsu ṭhānesu paṇṇattiṃ jānitvā vītikkamaṃ karontiyā vācācittato , kāyavācācittato ca samuṭṭhāti .

Ananujānāpetvā upasampādanato kiriyākiriyaṃ .

Ananuññātasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

11. Pārivāsikasikkhāpadavaṇṇanā

Dāruṇan tiM0.483 pāpaṃ .

Patimānentan ti olokentaṃ .

Pārivāsikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

12. Anuvassasikkhāpadavaṇṇanā

Ekantarikan ti ekena vassena antarikaṃ katvā .

Anuvassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

13. Ekavassasikkhāpadavaṇṇanā

MātikāyaṃV0.450 ekaṃ vassaṃ dveti ekantarike ekekasmiṃ saṃvacchare dve .

Ekantarikaṃ vuṭṭhāpentiyāti imasmiṃ vasse ekaṃ , puna ekantarikaṃ ekanti dve vuṭṭhāpentiyā anāpatti .

Ekavassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Kumāribhūtavaggo aṭṭhamo .

9. Chattupāhanavaggo

1-2.
Chattupāhanādisikkhāpadavaṇṇanā

Vuttalakkhaṇaṃ chattan ti ‘‘ chattaṃ nāma tīṇi chattāni – setacchattaṃ , kilañjacchattaṃ , paṇṇacchattaṃ maṇḍalabaddhaṃ , salākabaddhan ’’ ti ( pāci .1181) evaṃ padabhājane vuttalakkhaṇaṃ chattaṃ .

Tādisaṃ ṭhānaṃ patvāti gacchakaddamādīsu taṃ taṃ ṭhānaṃ patvā .

Chattassevāti kaddamādīni patvā upāhanā omuñcitvā chattasseva dhāraṇaṃ .

Upāhanānaṃyeva vāti gacchādīni disvā chattaṃ apanāmetvā upāhanānaṃyeva dhāraṇaṃ .

Dutiyaṃ uttānatthameva .

Chattupāhanādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3-5.
Saṅghāṇiādisikkhāpadavaṇṇanā

Saṅghāṇin tiM0.484 kaṭiyaṃ anubhavitabbaṃ ābharaṇaṃ .

Tenāha ‘‘ yaṃ kiñci kaṭūpagan ’’ ti .

CatutthapañcamāniV0.451 uttānatthāneva .

Saṅghāṇiādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Vāsitakasikkhāpadavaṇṇanā

Gandhavāsitakenāti gandhaparibhāvitena .

Vāsitakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7-10.
Bhikkhuniummaddāpanādisikkhāpadavaṇṇanā

Gilānāyāti ( pāci . aṭṭha .1208) antamaso maggagamanaparissamenāpi ābādhikāya .

Āpadāsūti corabhayādinā sarīrakampanādīsu .

Aṭṭhamanavamadasamesu kiñci vattabbaṃ natthi .

Bhikkhuniummaddāpanādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

11. Anāpucchāsikkhāpadavaṇṇanā

Upacāraṃ sandhāyāti samantā dvādasahatthūpacāraṃ sandhāya .

Anāpucchāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

12. Pañhāpucchanasikkhāpadavaṇṇanā

Anodissāti ‘‘ amukasmiṃ nāma ṭhāne pucchāmī ’’ ti evaṃ aniyametvā kevalaṃ ‘‘ pucchitabbaṃ atthi , pucchāmi , ayyā ’’ ti evaṃ vatvā .

Pañhāpucchanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

13. Asaṃkaccikasikkhāpadavaṇṇanā

ParikkhittassaM0.485V0.452 gāmassa parikkhepaṃ , aparikkhittassa upacāraṃ atikkamantiyā vā okkamantiyā vāti ettha parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantiyā vā aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantiyā vāti yathākkamaṃ sambandho veditabbo .

Āpadāsūti mahagghaṃ saṃkaccikaṃ pārupitvā gacchantiyā upaddavo uppajjati , evarūpāsu āpadāsu .

Asaṃkaccikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Chattupāhanavaggo navamo .

Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

Vinayatthamañjūsāyaṃ līnatthappakāsaniyaṃ

Bhikkhunipātimokkhe pācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā .

Asādhāraṇasamuṭṭhānavaṇṇanā

Acittakānīti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.1214)‘‘ naccan ’’ tiādinā ajānitvā dassanādiṃ karontiyā āpattisambhavato vatthuajānanacittena acittakāni .

Lokavajjānīti ‘‘ naccan ’’ tiādinā jānitvā dassanādiṃ karontiyā akusaleneva āpajjanato lokavajjāni .

Tenāha ‘‘ ayaṃ panettha adhippāyo ’’ tiādi sacittakānīti ‘‘ corī ’’ tiādinā vatthuṃ jānitvā karaṇeyeva āpattisambhavato sacittakāni .

Upasampadādīnaṃ ekantākusalacitteneva akattabbattā paṇṇattivajjāni .

‘‘ Idha sacittakācittakatā paṇṇattijānanājānanatāya aggaheṭṭhā vatthujānanājānanatāya gahetabban ’’ ti vadanti .

Asādhāraṇasamuṭṭhānavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Kaṅkhāvitaraṇī-abhinavaṭīkā

Kaṅkhāvitaraṇī-abhinavaṭīkā