6. Surāpānavaggo
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
Piṭṭhādīhi
M0.402V0.368 kataṃ majjaṃ surāti piṭṭhapūvaodanakiṇṇasambhārehi kataṃ majjaṃ surāti attho .Idaṃ vuttaṃ hoti – piṭṭhasurā , pūvasurā , odanasurā , kiṇṇapakkhittā , sambhārasaṃyuttāti ( pāci .328) imāni pañca surā nāmāti .
Tattha piṭṭhaṃ bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā piṭṭhasurā ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.326-328).
Evaṃ sesāsupi .
Kiṇṇāti pana tassā surāya bījaṃ vuccati .
Ye ‘‘ surāmodakā ’’ tipi vuccanti , te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā .
Harītakisāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā .
Pupphādīhi kato āsavo merayan ti pupphaphalamadhuguḷasambhārehi kato ciraparivāsito merayanti attho .
Idaṃ vuttaṃ hoti – pupphāsavo , phalāsavo , madhvāsavo , guḷāsavo , sambhārasaṃyuttoti pañcamerayaṃ nāmāti .
Tattha madhukatālanāḷikerādi puppharaso ciraparivāsito pupphāsavo .
Panasādiphalaraso phalāsavo .
Muddikāraso madhvāsavo .
Samantapāsādikāyaṃ pana ‘‘ phalāsavo nāma muddikāphalādīni madditvā tesaṃ rasena kato .
Madhvāsavo nāma muddikānaṃ jātirasena kato , makkhikāmadhunāpi karīyatīti vadantī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .328) vuttaṃ .
Ucchuraso guḷāsavo .
Harītakāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto .
Ettha ca surāya , merayassa ca samānepi sambhārasaṃyoge madditvā katā surā , ciraparivāsitamattena merayan ti evamimesaṃ nānākaraṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato ceva tālanāḷikerādīnaṃ puppharasassa abhinavakālato ca paṭṭhāya .
Loṇasovīrakaṃ vā suttaṃ vāti ime dve anekehi bhesajjehi abhisaṅkhatā āsavavisesā .
Vāsaggāhāpanatthan ti sugandhabhāvagāhāpanatthaṃ .
Vatthuṃ ajānanatāya cettha acittaka tā veditabbā .
Akusaleneva pātabbatāya lokavajjaṃ .
Yaṃ panettha vattabbaṃ siyā , taṃ sabbaṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāya vuttanayameva .
Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
Hasādhippāyassāti
M0.403V0.369 khiḍḍādhippāyassa , iminā kāyasaṃsaggādhippāyaṃ paṭikkhipati .Ettha ca bhikkhunimpi hasādhippāyena phusato bhikkhussa dukkaṭaṃ .
Tathā bhikkhumpi phusantiyā bhikkhuniyāti āha ‘‘ idha pana bhikkhunī pi bhikkhussa , bhikkhu ca bhikkhuniyā anupasampanno evā ’’ ti .
Kāyappaṭibaddhādīsu sabbatthāti ‘‘ kāyena kāyappaṭibaddhe , kāyappaṭibaddhena kāye , kāyappaṭibaddhena kāyappaṭibaddhe , nissaggiyena kāye , nissaggiyena kāyappaṭibaddhe , nissaggiyena nissaggiye ’’ ti ( pāci .332) sabbattha .
Sati karaṇīye āmasatoti sati karaṇīye purisaṃ āmasato anāpatti .
Itthī pana sati karaṇīyepi āmasituṃ na vaṭṭati .
Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
Uparigopphaketi gopphakānaṃ uparibhāgappamāṇe .
Hasādhippāyoti kīḷādhippāyo .
Yena yena aṅgenāti hatthapādādīsu yena yena aṅgena .
Tathā nāvāya kīḷatoti phiyārittādīhi nāvaṃ pājentassa vā tīre ussārentassa vā dukkaṭanti attho .
Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā
Duvidhañhettha anādariyaṃ puggalānādariyañca dhammānādariyañcāti āha ‘‘ puggalassa vā ’’ tiādi .
Tattha yo bhikkhu upasampannena paññattena vuccamāno ‘‘ ayaṃ ukkhittako vā vambhito vā garahito vā , imassa vacanaṃ akataṃ bhavissatī ’’ ti ( pāci .342) anādariyaṃ karoti , ayaṃ puggale anādariyaṃ karoti nāma .
Yo pana paññattena vuccamāno ‘‘ kathāyaṃ nasseyya vā vinasseyya
M0.404 vā antaradhāyeyya vā ’’ ti , taṃ vā nasikkhitukāmo anādariyaṃ karoti , ayaṃ dhamme anādariyaṃ karoti nāma .Tenāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Idaṃ
V0.370 na sallekhāya saṃvattatīti sammā kilese likhatīti sallekho , appicchatā , tadatthaṃ nayidaṃ saṃvattati .Ādi saddena ‘‘ idaṃ na dhutatthāya saṃvattati , na pāsādikatāya , na apacayāya , na vīriyārambhāya saṃvattatī ’’ ti ( pāci .343) idaṃ saṅgaṇhāti .
Apaññattenāti sutte vā abhidhamme vā āgatena .
Paveṇiāgatan ti saṅgītikālato paṭṭhāya mahākassapādiācariyaparamparāya āgataṃ .
Sace pana yasmā ucchuraso sattāhakāliko , tassa kasaṭo yāvajīviko , dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi , tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharītakaṃ viyāti evamādikaṃ gārayhācariyuggahaṃ gahetvā ‘‘ evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho paripucchā ’’ ti bhaṇati , āpattiyeva .
Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
Rūpādīnīti bhayānakāni rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbāni .
Bhayānakakathan ti corakantāravāḷakantārapisācakantārappaṭisaṃyuttakathaṃ .
Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
Agilānoti yassa vinā agginā phāsu hoti , so idha agilāno nāma .
Jotin ti aggiṃ .
Bhaggesūti evaṃnāmake janapade .
Bhaggā nāma jānapadino rājakumārā , tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhisaddena ‘‘ bhaggā ’’ ti vuccati .
Tena vuttaṃ ‘‘ bhaggesūti evaṃnāmake janapade ’’ ti .
Tathā patilātaṃ ukkhipantassāti ḍayhamānaṃ alātaṃ patitaṃ ukkhipantassa tathā dukkaṭanti attho .
Tañcāti
M0.405 dukkaṭaṃ parāmasati .Avijjhātan ti anibbutālātaṃ .
Padīpajotikajantāghareti padīpujjalanapattapacanasedakammādīsu jotikaraṇe aggisālāyañca samādahantassa anāpattīti attho .
Tathārūpappaccayeti ṭhapetvā padīpādīni aññasmimpi tathārūpapaccaye .
Āpadāsūti duṭṭhavāḷamigaamanussehi upaddavesu .
Jotisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā
‘‘ Diyaḍḍho
V0.371 māso seso gimhānan ’’ ti ‘‘ vassānassa paṭhamo māso ’’ iccete aḍḍhateyyamāsā uṇhasamayo , pariḷāhasamayoti gimhānaṃ seso diyaḍḍho māso uṇhasamayo , vassānassa paṭhamo māso pariḷāhasamayoti evaṃ ete aḍḍhateyyamāsā kamena uṇhasamayo , pariḷāhasamayo nāma hotīti attho teneva padabhājaniyaṃ ‘‘ uṇhasamayo nāma diyaḍḍho māso seso gimhānan ’’ ti ,‘‘ pariḷāhasamayo nāma vassānassa paṭhamo māso ’’ ti vuttaṃ .Yadā vinā nahānena na phāsu hoti , ayaṃ gilānasamayo .
Padabhājaniyaṃ ( pāci .364) pana gilāne nicchite gilānakālo nicchitova hotīti ‘‘ yassa vinā nahānena na phāsu hoti ,‘ gilānasamayo ’ ti nahāyitabban ’’ ti vuttaṃ .
Pariveṇasammajjanamattampīti antamaso pariveṇasammajjanamattampi .
Vālukaṃ ukkiritvāti sukkhāya nadiyā vālikaṃ uttiritvā .
Āvāṭesupīti pi -saddena nadiyaṃ vattabbameva natthīti dasseti .
Āpadāsūti bhamarādīhi anubandhesu .
Nahānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
Lābha saddoyaṃ kammasādhano ‘‘ ko bhavatā lābho laddho ’’ tiādīsu viya , so cettha atītakālikoti āha ‘‘ alabbhīti labho ’’ ti
M0.406 , laddhanti attho .‘‘ Labho eva lābho ’’ ti iminā sakatthe ṇapaccayoti dasseti .
Kiṃ alabbhīti kiṃ laddhaṃ .
Navan ti abhinavaṃ .
Ettāvatā ca navañca taṃ cīvarañcāti navacīvaraṃ , navacīvaraṃ lābho etenāti navacīvaralābhoti evamettha samāso daṭṭhabboti .
Yadi evaṃ kathaṃ ‘‘ navaṃ cīvaralābhenā ’’ ti vuttanti āha ‘‘ iti navacīvaralābhenā ’’ tiādi .
Ettha ca ‘‘ vikappanupagaṃ pacchiman ’’ ti na vuttattā cīvaran ti yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti , tadeva veditabbanti āha ‘‘ nivāsanapārupanupagaṃ cīvaran ’’ ti .
‘‘ Dubbaṇṇakaraṇaṃ ādātabban ’’ ti etaṃ kappabinduṃ sandhāya vuttaṃ , na nīlādīhi sakalacīvaraṃ dubbaṇṇakaraṇaṃ , tañca pana kappaṃ ādiyantena cīvaraṃ rajitvā catūsu vā koṇesu , tīsu vā dvīsu vā ekasmiṃ vā koṇe morassa akkhimaṇḍalamattaṃ vā maṅgulapiṭṭhimattaṃ vā ādātabbanti āha ‘‘ tassā ’’ tiādi .
Kaṃsanīlenāti cammakāranīlena .
Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ ayomalaṃ lohamalaṃ , etaṃ kaṃsanīlaṃ nāmā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .368) vuttaṃ
V0.372 .Pattanīlenāti yena kenaci nīlavaṇṇena paṇṇarasena .
Kappabinduṃ ādiyitvāti vaṭṭaṃ ekaṃ kappabinduṃ ādiyitvā .
Pāḷikappakaṇṇikakappādayo pana sabbaṭṭhakathāsu paṭisiddhā .
Aggaḷādīni kappakatacīvare pana pacchā āropetvā kappakaraṇakiccaṃ natthīti āha ‘‘ pacchā āropitesū ’’ tiādi .
Aggaḷaanuvātaparibhaṇḍesūti uddharitvā alliyāpanakakhaṇḍapiṭṭhianuvātakucchianuvātesu .
Kiriyākiriyan ti nivāsanapārupanato , kappassa anādānato kiriyākiriyaṃ .
Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā
Sammukhena vikappanā sammukhavikappanā .
Parammukhena vikappanā parammukhavikappanā .
Sannihitāsannihitabhāvan ti āsannadūrabhāvaṃ .
Āsannadūrabhāvo ca adhiṭṭhāne vuttanayeneva veditabbo .
Mittoti daḷhamitto .
Sandiṭṭhoti diṭṭhamatto nātidaḷhamitto .
Akatapaccuddhāran ti ‘‘ mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā ’’ tiādinā akatapaccuddhāraṃ .
Yena vinayakammaṃ katan ti yena saddhiṃ vinayakammaṃ kataṃ .
Paribhogena
M0.407 kāyakammaṃ , apaccuddhārāpanena vacīkamman ti āha ‘‘ samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisānevā ’’ ti .Kiriyākiriyan ti ettha paribhuñjanaṃ kiriyaṃ .
Apaccuddhārāpanaṃ akiriyaṃ .
Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā
Adhiṭṭhānupagan ti adhiṭṭhānayoggaṃ ayopattañceva mattikāpattañca .
Sūkarantakaṃ nāma kuñcikākoso viya anto susiraṃ katvā koṭṭitaṃ .
Aññaṃ
V0.373 parikkhāran ti pāḷiyā anāgatapattatthavikādiṃ .Dhammakathaṃ katvāti ‘‘ samaṇena nāma anihitaparikkhārena bhavituṃ na vaṭṭatī ’’ ti evaṃ ‘‘ dhammakathaṃ kathetvā dassāmī ’’ ti nikkhipato anāpatti .
Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Surāpānavaggo chaṭṭho .