Issues
Select Version
Kaṅkhāvitaraṇī-abhinavaṭīkā
Kaṅkhāvitaraṇī-abhinavaṭīkā

Sekhiyakaṇḍaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Sekhiyakaṇḍaṃ

1. Parimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Antaraghare ’’ tiM0.436V0.401 visesetvā na vuttattā ‘‘ ārāmepi antaragharepi sabbatthā ’’ ti vuttaṃ .
Ārāmepīti buddhūpaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ .
Yathā ‘‘ tatrime cattāro pārājikā dhammā uddesaṃ āgacchantī ’’ tiādinā tattha tattha paricchedo kato , evametthāpi ‘‘ tatrime pañcasattati sekhiyā dhammā uddesaṃ āgacchantī ’’ ti kasmā paricchedo na katoti āha ‘‘ ettha cā ’’ tiādi .
Vattakkhandhake vuttavattānipīti āgantukāvāsikagamikānumodanabhattaggapiṇḍacārikāraññasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhācariyasaddhivihārikaantevāsikavattāni .
Idañca nidassanamattaṃ aññesampi khandhakavattānaṃ ettheva saṅgahassa icchitabbattā .
Ayañhettha adhippāyo – sekhiyaggahaṇena cettha vattakkhandhakā dīsu ( cūḷava .356 ādayo ) āgatavattādīnampi gahaṇaṃ .
Tepi hi sikkhitabbaṭṭhena ‘‘ sekhiyā ’’ ti icchitā .
Tasmā mātikāyaṃ pārājikādīnaṃ viya sekhiyānaṃ paricchedo na katoti .
Na kevalaṃ vattakkhandhakā dīsu ( cūḷava .356 ādayo ) āgatavattādīnaṃ gahaṇatthamevāti āha ‘‘ cārittavinayadassanatthañcā ’’ ti .
Etthāpi paricchedo na katoti ānetvā yojetabbaṃ .
Mātikāya ‘‘ dukkaṭan ’’ ti avutte kathaṃ panettha dukkaṭanti veditabbanti āha ‘‘ yo panā ’’ tiādi .
Aṭṭhaṅgulamattan ti pakataṅgulena aṭṭhaṅgulamattaṃ .
Yo pana sukkhajaṅgho vā mahāpiṇḍikamaṃso vā hoti , tassa sāruppatthāya aṭṭhaṅgulādhikampi otāretvā nivāsetuṃ vaṭṭati .
Pāsantan ti pāsassa antaṃ , dasāmūlanti attho .
Aparimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti ‘‘ purato vā pacchato vā olambetvā nivāsessāmī ’’ ti evaṃV0.402 asañcicca .
Kiñcāpi parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpatti , tathāpi nivāsanavattaṃ sādhukaṃ uggahetabbameva .
Sañcicca anuggahaṇañhi anādariyaṃ siyāti āha ‘‘ apica nivāsanavattaṃ uggahetabban ’’ ti .
Parimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Dutiyaparimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā

PaṭikkhittaṃM0.437 gihipārutan ti khuddakavatthukhandhake paṭikkhittaṃ gihipārutaṃ .
Idāni ‘‘ na , bhikkhave ’’ tiādinā ( cūḷava .280-281) saṅkhepena vuttamatthameva vitthāretvā dassetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .
Yaṃ kiñci aññathā pārutanti sambandho .
Tasmāti yasmā setapaṭapārutādi gihipārutaṃ nāma , tasmā .
Setapaṭāti etasseva vivaraṇaṃ .
Aḍḍhapālakanigaṇṭhāti aḍḍhaṃ pālentīti aḍḍhapālakā , aḍḍhapālakā ca te nigaṇṭhā cāti aḍḍhapālakanigaṇṭhā .
Te hi upari ekameva setavatthaṃ upakacchake pavesetvā paridahanti , heṭṭhā naggāpi aḍḍhameva pālenti .
Paribbājakāti gihibandhanaṃ pahāya pabbajjūpagatā .
Uraṃ vivaritvāti hadayamajjhaṃ vivaritvā .
Akkhitārakāmattan ti akkhimattaṃ .
Ārāme vāti buddhūpaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ .
Antaraghare vāti antare gharāni ettha , etassāti vā ‘‘ antaragharan ’’ ti laddhanāme gāme .
Dutiyaparimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3-4.
Suppaṭicchannasikkhāpadavaṇṇanā

Suṭṭhu paṭicchannoti jattumpi urampi avivaritvā paṭicchādetabbaṭṭhāne paṭicchādanena paṭicchanno , na sīsapāruto .
Tenāha ‘‘ gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā ’’ tiādi .
Tattha gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvāti gaṇṭhikaṃ pāsake paṭimuñcitvā .
Antaraghare vāti gocaragāme .
Ekadivasampi vāsūpagatassa santikaṃ yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭati , ko pana vādo catuppañcāhaṃ vāsamadhiṭṭhāya vasitabhikkhūnaṃ santikanti gaṇṭhipade likhitaṃ .
VāsūpagatassātiV0.403 rattivāsatthāya upagatassa rattibhāge vā divasabhāge vā kāyaṃ vivaritvā nisīdato anāpatti .
Suppaṭicchannasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5-6.
Susaṃvutasikkhāpadavaṇṇanā

SusaṃvutotiM0.438 susaṃyato .
Yathā panettha susaṃvuto nāma hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ hatthaṃ vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Susaṃvutasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7-8.
Okkhittacakkhusikkhāpadavaṇṇanā

Kittakena pana okkhittacakkhu hotīti āha ‘‘ yugamattaṃ bhūmibhāgaṃ pekkhamāno ’’ ti .
Yugayuttako hi danto ājāneyyo yugamattaṃ pekkhati , purato catuhatthappamāṇaṃ bhūmibhāgaṃ , imināpi ettakaṃ pekkhantena gantabbaṃ .
Yo anādariyaṃ paṭicca taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento gacchati , āpatti dukkaṭassa .
Hatthiassādiparissayābhāvan ti parissayanaṭṭhena , abhibhavanaṭṭhena , viheṭhanaṭṭhena vā parissayo , hatthiassādiyeva parissayo hatthiassādiparissayo , tassābhāvaṃ , hatthiassādi upaddavābhāvanti attho .
‘‘ Yathā ca ekasmiṃ ṭhāne ṭhatvā , evaṃ gacchantopi parissayābhāvaṃ oloketuṃ labhatiyeva , tathā gāme pūjan ’’ ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.582) vadanti .
Okkhittacakkhusikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9-10.
Ukkhittakāyasikkhāpadavaṇṇanā

Antoindakhīlato paṭṭhāyāti parikkhittassa gāmassa antoummārato paṭṭhāya , aparikkhittassa pana dutiyaleḍḍupātato paṭṭhāya na evaṃ gantabbaṃ .
Ukkhittakāyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

11-12.
Ujjagghikasikkhāpadavaṇṇanā

HasanīyasmiṃV0.404 vatthusmin ti nimittatthe bhummaṃ , hasitabbavatthukāraṇāti attho .
Ujjagghikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

13-14.
Uccasaddasikkhāpadavaṇṇanā

KittāvatāM0.439 appasaddo hotīti āha ‘‘ ayaṃ panetthā ’’ tiādi .
Saddameva suṇātīti aparibyattakkharaṃ saddamattameva suṇāti .
Tenāha ‘‘ kathaṃ na vavatthapetī ’’ ti .
Uccasaddasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

15-20.
Kāyappacālakādisikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Kāyādīni paggahetvā ’’ ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘ niccalāni ujukāni ṭhapetvā ’’ ti gantabbañceva nisīditabbañcāti samena iriyāpathena gantabbañceva nisīditabbañca .
Kāyappacālakādiyuttaṃ chakkaṃ .
Kāyappacālakādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

26. Pallatthikasikkhāpadavaṇṇanā

Dussapallatthikāyāti ettha āyogapallatthikāpi dussapallatthikāyeva .
Pallatthikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Chabbīsatisāruppasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

27. Sakkaccapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā

SatiṃV0.405 upaṭṭhāpetvāti chaḍḍetukāmo viya ahutvā piṇḍapāte satiṃ upaṭṭhāpetvā ,‘‘ piṇḍapātaṃ gaṇhissāmī ’’ ti satiṃ upaṭṭhāpetvā .
Sakkaccapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

28. Pattasaññīpaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā

UpanibaddhasaññīM0.440 hutvāti piṇḍapātaṃ dente anādariyaṃ paṭicca tahaṃ tahaṃ anoloketvā patte ābhogasaññī hutvā .
Pattasaññīpaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

29. Samasūpakapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā

Samasūpakan ti pamāṇayuttaṃ sūpavantaṃ katvā , bhāvanapuṃsakaniddeso cāyaṃ .
Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘ samasūpako nāmā ’’ tiādi vuttaṃ .
Sabbāpi sūpeyyabyañjanavikatīti oloṇisākasūpeyyamacchamaṃsarasādikā sabbāpi sūpeyyabyañjanavikati .
Samasūpakapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

30-32.
Samatittikādisikkhāpadavaṇṇanā

Samatittikan ti bhāvanapuṃsakaniddeso , samatittikaṃ katvāti attho .
Evamaññesupi īdisesu ṭhānesu attho daṭṭhabbo .
Samapuṇṇan ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.605) pattassa antomukhavaṭṭilekhāsamapuṇṇaṃ .
Samabharitan ti etthāpi eseva nayo .
Tañca kho adhiṭṭhānupagapattasseva , netarassa .
Tenāha ‘‘ adhiṭṭhānupagapattassā ’’ tiādi .
Racitan ti kataṃ , pakkhittaṃ pūritanti attho .
Yaṃ kiñci yāvakālikan ti yāgubhattaphalāphalādiṃ yaṃ kiñci āmisajātikaṃ .
Yattha katthacīti adhiṭṭhānupago vā hotu , anadhiṭṭhānupago vā yattha katthaci patteV0.406 .
Thūpīkatānīti thūpaṃ viya katāni , adhiṭṭhānupagassa pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ atikkamitvā katānīti attho .
Idañca ‘‘ yāmakālikādīnī ’’ ti imassa vasena vuttaṃ ,‘‘ yāvakālikan ’’ ti imassa pana vasena vacanabyattayaṃ katvā ‘‘ thūpīkatampi vaṭṭatī ’’ ti yojetabbaṃ .
Pi -saddena athūpīkatāni vaṭṭantīti ettha kathāva natthīti dasseti .
Heṭṭhā orohatīti samantā okāsasabbhāvato cāliyamānaṃ heṭṭhā bhassatiM0.441 .
Takkolavaṭaṃsakādayoti ettha matthake ṭhapitatakkolameva vaṭaṃsakasadisattā takkolavaṭaṃsakaṃ .
Ādi saddena pupphavaṭaṃsakakaṭukaphalādivaṭaṃsakānaṃ ( pāci . aṭṭha .605) gahaṇaṃ , na taṃ thūpīkataṃ nāma hoti pāṭekkaṃ bhājanattā paṇṇādīnaṃ .
Samatittikādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

33-34.
Sapadānasikkhāpadavaṇṇanā

Sapadānan ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.608) ettha dānaṃ vuccati avakhaṇḍanaṃ , apetaṃ dānato apadānaṃ , anavakhaṇḍanti attho , saha apadānena sapadānaṃ , avakhaṇḍanavirahitaṃ , anupaṭipāṭiyāti vuttaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā ’’ ti .
Sapadānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

36. Odanappaṭicchādanasikkhāpadavaṇṇanā

Māghātasamayādīsūti ettha yasmiṃ samaye ‘‘ pāṇo na hantabbo ’’ ti rājāno bheriṃ carāpenti , ayaṃ māghātasamayo nāma .
Byañjanaṃ paṭicchādetvā dentīti byañjanaṃ channaṃ katvā denti .
Odanappaṭicchādanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

37. Sūpodanaviññattisikkhāpadavaṇṇanā

Ekādasameti sūpodanaviññattiyaṃ .
Ettha pana yassa mukhe pakkhipitvā vippaṭisāre uppanneV0.407 puna uggiritukāmassāpi sace sahasā pavisati , ayaṃ asañcicca paribhuñjati nāma .
Yo pana viññattampi aviññattampi ekasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ sahasā anupadhāretvā gahetvā bhuñjati , ayaṃ asatiyā bhuñjati nāma .
Sūpodanaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

38. Ujjhānasaññīsikkhāpadavaṇṇanā

UjjhāyatiM0.442 etenāti ujjhānaṃ , cittaṃ , tasmiṃ saññā ujjhānasaññāti āha ‘‘ ujjhānasaññī ’’ tiādi .
Olokentassāti paresaṃ pattaṃ olokentassa .
Ujjhānasaññīsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

39. Kabaḷasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Mayūraṇḍaṃ atimahantan ’’ ti vacanato mayūraṇḍappamāṇopi kabaḷo na vaṭṭati .
Keci pana ‘‘ mayūraṇḍato mahantova na vaṭṭati , na mayūraṇḍappamāṇo ’’ tipi vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .
Kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakan ti etthāpi eseva nayo , gilānassa pana atikhuddakaṃ kabaḷaṃ karotopi anāpatti .
Kabaḷasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

41-42.
Anāhaṭasikkhāpadavaṇṇanā

Sakalaṃ hatthan ti sakalā aṅguliyo .
Hattha saddo cettha tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘ hatthamuddā ’’ tiādīsu viya .
Evañca katvā sabbaggahaṇaṃ samatthitaṃ hoti .
Aññathā sakalaṃ hatthaṃ mukhe pavesetumasakkuṇeyyattā sabbaggahaṇamasamatthitameva siyā .
Samudāye pavattassa ca vohārassa avayavepi pavattanato ekaṅgulimpi tato ekadesampi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati .
Anāhaṭasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

43. Sakabaḷasikkhāpadavaṇṇanā

TattakeV0.408 sati vaṭṭatīti tattake mukhamhi sati kathetuṃ vaṭṭati .
Sakabaḷasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

50-51.
Capucapukārakasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ CapuM0.443 capū ’’ ti evaṃ saddaṃ katvāti ‘‘ capu capū ’’ ti evaṃ anukaraṇasaddaṃ katvā .
‘‘ Pañcavīsatimepi eseva nayo ’’ ti iminā ‘‘ surusurukārakan ti ‘ surū surū ’ ti evaṃ saddaṃ katvā ’’ ti imamatthamatidisati .
Capucapukārakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Tiṃsabhojanappaṭisaṃyuttasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

57. Chattapāṇisikkhāpadavaṇṇanā

Yaṃ kiñci chattan ti setacchattakilañjacchattapaṇṇacchattesu yaṃ kiñci chattaṃ .
Yampi tatthajātakadaṇḍakena kataṃ ekapaṇṇacchattaṃ hoti , tampi chattameva .
Yattha katthaci sarīrāvayaveti aṃsaūruādike yattha katthaci sarīrāvayaveti .
Chattapāṇisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

60. Āvudhapāṇisikkhāpadavaṇṇanā

Sabbāpi dhanuvikatīti cāpakodaṇḍādibhedā sabbāpi dhanuvikati .
Cāpoti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.637) majjhe vaṅkā kājadaṇḍasadisā dhanuvikati .
Kodaṇḍoti vaṭṭaladaṇḍā dhanuvikati .
Paṭimukkan ti pavesitaṃ laggitaṃ .
Yāva na gaṇhātīti yāva hatthena na gaṇhāti , ayameva vā pāṭho .
Tāva vaṭṭatīti tāva dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati .
Āvudhapāṇisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

61-62.
Pādukasikkhāpadavaṇṇanā

KevalaṃV0.409 akkantassāti kevalaṃ pādukaṃ akkamitvā ṭhitassa .
Paṭimukkassāti paṭimuñcitvā ṭhitassa .
Tenāha ‘‘ pavesetvā ṭhānavasenā ’’ ti .
Pādukasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

63. Yānasikkhāpadavaṇṇanā

YānagatassātiM0.444 ‘‘ yānaṃ nāma vayhaṃ , ratho , sakaṭaṃ , sandhamānikā , sivikā , pāṭaṅkī ’’ ti ( pāci .640,1187) vuttaṃ yānaṃ upādāya antamaso hatthasaṅghāṭamhi gatassa .
Tenāha ‘‘ sacepi dvīhi janehī ’’ tiādi .
Vayhādiketi ettha vayhanti upari maṇḍapasadisaṃ padaracchadanaṃ , sabbapāliguṇṭhimaṃ vā chādetvā kataṃ sakaṭavisesaṃ ‘‘ vayhan ’’ ti vadanti .
Ādi saddena rathādīnaṃ gahaṇaṃ .
Yānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

75. Udakeuccārasikkhāpadavaṇṇanā

Pakiṇṇakan ti vomissakanayaṃ .
Sacittakan ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.576) vatthuvijānanacittena , paṇṇattivijānanacittena ca sacittakaṃ .
‘‘ Anādariyaṃ paṭiccā ’’ ti ( pāci .654) vuttattā yasmā anādariyavaseneva āpajjitabbato idaṃ sabbaṃ kevalaṃ akusalameva , tañca pakatiyā vajjaṃ , sañcicca vītikkamanañca domanassikasseva hoti , tasmā ‘‘ lokavajjaṃ akusalacittaṃ dukkhavedanan ’’ ti vuttaṃ .
Sesesupi eseva nayo .
Ekūnavīsatidhammadesanāpaṭisaṃyuttasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya
Vinayatthamañjūsāyaṃ līnatthappakāsaniyaṃ
Sekhiyavaṇṇanā niṭṭhitā .