Sekhiyakaṇḍaṃ
1. Parimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā
‘‘ Antaraghare ’’ ti
M0.436V0.401 visesetvā na vuttattā ‘‘ ārāmepi antaragharepi sabbatthā ’’ ti vuttaṃ .Ārāmepīti buddhūpaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ .
Yathā ‘‘ tatrime cattāro pārājikā dhammā uddesaṃ āgacchantī ’’ tiādinā tattha tattha paricchedo kato , evametthāpi ‘‘ tatrime pañcasattati sekhiyā dhammā uddesaṃ āgacchantī ’’ ti kasmā paricchedo na katoti āha ‘‘ ettha cā ’’ tiādi .
Vattakkhandhake vuttavattānipīti āgantukāvāsikagamikānumodanabhattaggapiṇḍacārikāraññasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhācariyasaddhivihārikaantevāsikavattāni .
Idañca nidassanamattaṃ aññesampi khandhakavattānaṃ ettheva saṅgahassa icchitabbattā .
Ayañhettha adhippāyo – sekhiyaggahaṇena cettha vattakkhandhakā dīsu ( cūḷava .356 ādayo ) āgatavattādīnampi gahaṇaṃ .
Tepi hi sikkhitabbaṭṭhena ‘‘ sekhiyā ’’ ti icchitā .
Tasmā mātikāyaṃ pārājikādīnaṃ viya sekhiyānaṃ paricchedo na katoti .
Na kevalaṃ vattakkhandhakā dīsu ( cūḷava .356 ādayo ) āgatavattādīnaṃ gahaṇatthamevāti āha ‘‘ cārittavinayadassanatthañcā ’’ ti .
Etthāpi paricchedo na katoti ānetvā yojetabbaṃ .
Mātikāya ‘‘ dukkaṭan ’’ ti avutte kathaṃ panettha dukkaṭanti veditabbanti āha ‘‘ yo panā ’’ tiādi .
Aṭṭhaṅgulamattan ti pakataṅgulena aṭṭhaṅgulamattaṃ .
Yo pana sukkhajaṅgho vā mahāpiṇḍikamaṃso vā hoti , tassa sāruppatthāya aṭṭhaṅgulādhikampi otāretvā nivāsetuṃ vaṭṭati .
Pāsantan ti pāsassa antaṃ , dasāmūlanti attho .
Aparimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti ‘‘ purato vā pacchato vā olambetvā nivāsessāmī ’’ ti evaṃ
V0.402 asañcicca .Kiñcāpi parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpatti , tathāpi nivāsanavattaṃ sādhukaṃ uggahetabbameva .
Sañcicca anuggahaṇañhi anādariyaṃ siyāti āha ‘‘ apica nivāsanavattaṃ uggahetabban ’’ ti .
Parimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dutiyaparimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā
Paṭikkhittaṃ
M0.437 gihipārutan ti khuddakavatthukhandhake paṭikkhittaṃ gihipārutaṃ .Idāni ‘‘ na , bhikkhave ’’ tiādinā ( cūḷava .280-281) saṅkhepena vuttamatthameva vitthāretvā dassetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .
Yaṃ kiñci aññathā pārutanti sambandho .
Tasmāti yasmā setapaṭapārutādi gihipārutaṃ nāma , tasmā .
Setapaṭāti etasseva vivaraṇaṃ .
Aḍḍhapālakanigaṇṭhāti aḍḍhaṃ pālentīti aḍḍhapālakā , aḍḍhapālakā ca te nigaṇṭhā cāti aḍḍhapālakanigaṇṭhā .
Te hi upari ekameva setavatthaṃ upakacchake pavesetvā paridahanti , heṭṭhā naggāpi aḍḍhameva pālenti .
Paribbājakāti gihibandhanaṃ pahāya pabbajjūpagatā .
Uraṃ vivaritvāti hadayamajjhaṃ vivaritvā .
Akkhitārakāmattan ti akkhimattaṃ .
Ārāme vāti buddhūpaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ .
Antaraghare vāti antare gharāni ettha , etassāti vā ‘‘ antaragharan ’’ ti laddhanāme gāme .
Dutiyaparimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3-4.Suppaṭicchannasikkhāpadavaṇṇanā
Suṭṭhu paṭicchannoti jattumpi urampi avivaritvā paṭicchādetabbaṭṭhāne paṭicchādanena paṭicchanno , na sīsapāruto .
Tenāha ‘‘ gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā ’’ tiādi .
Tattha gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvāti gaṇṭhikaṃ pāsake paṭimuñcitvā .
Antaraghare vāti gocaragāme .
Ekadivasampi vāsūpagatassa santikaṃ yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭati , ko pana vādo catuppañcāhaṃ vāsamadhiṭṭhāya vasitabhikkhūnaṃ santikanti gaṇṭhipade likhitaṃ .
Vāsūpagatassāti
V0.403 rattivāsatthāya upagatassa rattibhāge vā divasabhāge vā kāyaṃ vivaritvā nisīdato anāpatti .Suppaṭicchannasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5-6.Susaṃvutasikkhāpadavaṇṇanā
Susaṃvutoti
M0.438 susaṃyato .Yathā panettha susaṃvuto nāma hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ hatthaṃ vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Susaṃvutasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7-8.Okkhittacakkhusikkhāpadavaṇṇanā
Kittakena pana okkhittacakkhu hotīti āha ‘‘ yugamattaṃ bhūmibhāgaṃ pekkhamāno ’’ ti .
Yugayuttako hi danto ājāneyyo yugamattaṃ pekkhati , purato catuhatthappamāṇaṃ bhūmibhāgaṃ , imināpi ettakaṃ pekkhantena gantabbaṃ .
Yo anādariyaṃ paṭicca taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento gacchati , āpatti dukkaṭassa .
Hatthiassādiparissayābhāvan ti parissayanaṭṭhena , abhibhavanaṭṭhena , viheṭhanaṭṭhena vā parissayo , hatthiassādiyeva parissayo hatthiassādiparissayo , tassābhāvaṃ , hatthiassādi upaddavābhāvanti attho .
‘‘ Yathā ca ekasmiṃ ṭhāne ṭhatvā , evaṃ gacchantopi parissayābhāvaṃ oloketuṃ labhatiyeva , tathā gāme pūjan ’’ ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.582) vadanti .
Okkhittacakkhusikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9-10.Ukkhittakāyasikkhāpadavaṇṇanā
Antoindakhīlato paṭṭhāyāti parikkhittassa gāmassa antoummārato paṭṭhāya , aparikkhittassa pana dutiyaleḍḍupātato paṭṭhāya na evaṃ gantabbaṃ .
Ukkhittakāyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
11-12.Ujjagghikasikkhāpadavaṇṇanā
Hasanīyasmiṃ
V0.404 vatthusmin ti nimittatthe bhummaṃ , hasitabbavatthukāraṇāti attho .Ujjagghikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
13-14.Uccasaddasikkhāpadavaṇṇanā
Kittāvatā
M0.439 appasaddo hotīti āha ‘‘ ayaṃ panetthā ’’ tiādi .Saddameva suṇātīti aparibyattakkharaṃ saddamattameva suṇāti .
Tenāha ‘‘ kathaṃ na vavatthapetī ’’ ti .
Uccasaddasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
15-20.Kāyappacālakādisikkhāpadavaṇṇanā
‘‘ Kāyādīni paggahetvā ’’ ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘ niccalāni ujukāni ṭhapetvā ’’ ti gantabbañceva nisīditabbañcāti samena iriyāpathena gantabbañceva nisīditabbañca .
Kāyappacālakādiyuttaṃ chakkaṃ .
Kāyappacālakādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
26. Pallatthikasikkhāpadavaṇṇanā
Dussapallatthikāyāti ettha āyogapallatthikāpi dussapallatthikāyeva .
Pallatthikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Chabbīsatisāruppasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
27. Sakkaccapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā
Satiṃ
V0.405 upaṭṭhāpetvāti chaḍḍetukāmo viya ahutvā piṇḍapāte satiṃ upaṭṭhāpetvā ,‘‘ piṇḍapātaṃ gaṇhissāmī ’’ ti satiṃ upaṭṭhāpetvā .Sakkaccapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
28. Pattasaññīpaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā
Upanibaddhasaññī
M0.440 hutvāti piṇḍapātaṃ dente anādariyaṃ paṭicca tahaṃ tahaṃ anoloketvā patte ābhogasaññī hutvā .Pattasaññīpaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
29. Samasūpakapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā
Samasūpakan ti pamāṇayuttaṃ sūpavantaṃ katvā , bhāvanapuṃsakaniddeso cāyaṃ .
Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘ samasūpako nāmā ’’ tiādi vuttaṃ .
Sabbāpi sūpeyyabyañjanavikatīti oloṇisākasūpeyyamacchamaṃsarasādikā sabbāpi sūpeyyabyañjanavikati .
Samasūpakapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
30-32.Samatittikādisikkhāpadavaṇṇanā
Samatittikan ti bhāvanapuṃsakaniddeso , samatittikaṃ katvāti attho .
Evamaññesupi īdisesu ṭhānesu attho daṭṭhabbo .
Samapuṇṇan ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.605) pattassa antomukhavaṭṭilekhāsamapuṇṇaṃ .
Samabharitan ti etthāpi eseva nayo .
Tañca kho adhiṭṭhānupagapattasseva , netarassa .
Tenāha ‘‘ adhiṭṭhānupagapattassā ’’ tiādi .
Racitan ti kataṃ , pakkhittaṃ pūritanti attho .
Yaṃ kiñci yāvakālikan ti yāgubhattaphalāphalādiṃ yaṃ kiñci āmisajātikaṃ .
Yattha katthacīti adhiṭṭhānupago vā hotu , anadhiṭṭhānupago vā yattha katthaci patte
V0.406 .Thūpīkatānīti thūpaṃ viya katāni , adhiṭṭhānupagassa pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ atikkamitvā katānīti attho .
Idañca ‘‘ yāmakālikādīnī ’’ ti imassa vasena vuttaṃ ,‘‘ yāvakālikan ’’ ti imassa pana vasena vacanabyattayaṃ katvā ‘‘ thūpīkatampi vaṭṭatī ’’ ti yojetabbaṃ .
Pi -saddena athūpīkatāni vaṭṭantīti ettha kathāva natthīti dasseti .
Heṭṭhā orohatīti samantā okāsasabbhāvato cāliyamānaṃ heṭṭhā bhassati
M0.441 .Takkolavaṭaṃsakādayoti ettha matthake ṭhapitatakkolameva vaṭaṃsakasadisattā takkolavaṭaṃsakaṃ .
Ādi saddena pupphavaṭaṃsakakaṭukaphalādivaṭaṃsakānaṃ ( pāci . aṭṭha .605) gahaṇaṃ , na taṃ thūpīkataṃ nāma hoti pāṭekkaṃ bhājanattā paṇṇādīnaṃ .
Samatittikādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
33-34.Sapadānasikkhāpadavaṇṇanā
Sapadānan ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.608) ettha dānaṃ vuccati avakhaṇḍanaṃ , apetaṃ dānato apadānaṃ , anavakhaṇḍanti attho , saha apadānena sapadānaṃ , avakhaṇḍanavirahitaṃ , anupaṭipāṭiyāti vuttaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā ’’ ti .
Sapadānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
36. Odanappaṭicchādanasikkhāpadavaṇṇanā
Māghātasamayādīsūti ettha yasmiṃ samaye ‘‘ pāṇo na hantabbo ’’ ti rājāno bheriṃ carāpenti , ayaṃ māghātasamayo nāma .
Byañjanaṃ paṭicchādetvā dentīti byañjanaṃ channaṃ katvā denti .
Odanappaṭicchādanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
37. Sūpodanaviññattisikkhāpadavaṇṇanā
Ekādasameti sūpodanaviññattiyaṃ .
Ettha pana yassa mukhe pakkhipitvā vippaṭisāre uppanne
V0.407 puna uggiritukāmassāpi sace sahasā pavisati , ayaṃ asañcicca paribhuñjati nāma .Yo pana viññattampi aviññattampi ekasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ sahasā anupadhāretvā gahetvā bhuñjati , ayaṃ asatiyā bhuñjati nāma .
Sūpodanaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
38. Ujjhānasaññīsikkhāpadavaṇṇanā
Ujjhāyati
M0.442 etenāti ujjhānaṃ , cittaṃ , tasmiṃ saññā ujjhānasaññāti āha ‘‘ ujjhānasaññī ’’ tiādi .Olokentassāti paresaṃ pattaṃ olokentassa .
Ujjhānasaññīsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
39. Kabaḷasikkhāpadavaṇṇanā
‘‘ Mayūraṇḍaṃ atimahantan ’’ ti vacanato mayūraṇḍappamāṇopi kabaḷo na vaṭṭati .
Keci pana ‘‘ mayūraṇḍato mahantova na vaṭṭati , na mayūraṇḍappamāṇo ’’ tipi vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .
Kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakan ti etthāpi eseva nayo , gilānassa pana atikhuddakaṃ kabaḷaṃ karotopi anāpatti .
Kabaḷasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
41-42.Anāhaṭasikkhāpadavaṇṇanā
Sakalaṃ hatthan ti sakalā aṅguliyo .
Hattha saddo cettha tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘ hatthamuddā ’’ tiādīsu viya .
Evañca katvā sabbaggahaṇaṃ samatthitaṃ hoti .
Aññathā sakalaṃ hatthaṃ mukhe pavesetumasakkuṇeyyattā sabbaggahaṇamasamatthitameva siyā .
Samudāye pavattassa ca vohārassa avayavepi pavattanato ekaṅgulimpi tato ekadesampi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati .
Anāhaṭasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
43. Sakabaḷasikkhāpadavaṇṇanā
Tattake
V0.408 sati vaṭṭatīti tattake mukhamhi sati kathetuṃ vaṭṭati .Sakabaḷasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
50-51.Capucapukārakasikkhāpadavaṇṇanā
‘‘ Capu
M0.443 capū ’’ ti evaṃ saddaṃ katvāti ‘‘ capu capū ’’ ti evaṃ anukaraṇasaddaṃ katvā .‘‘ Pañcavīsatimepi eseva nayo ’’ ti iminā ‘‘ surusurukārakan ti ‘ surū surū ’ ti evaṃ saddaṃ katvā ’’ ti imamatthamatidisati .
Capucapukārakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Tiṃsabhojanappaṭisaṃyuttasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
57. Chattapāṇisikkhāpadavaṇṇanā
Yaṃ kiñci chattan ti setacchattakilañjacchattapaṇṇacchattesu yaṃ kiñci chattaṃ .
Yampi tatthajātakadaṇḍakena kataṃ ekapaṇṇacchattaṃ hoti , tampi chattameva .
Yattha katthaci sarīrāvayaveti aṃsaūruādike yattha katthaci sarīrāvayaveti .
Chattapāṇisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
60. Āvudhapāṇisikkhāpadavaṇṇanā
Sabbāpi dhanuvikatīti cāpakodaṇḍādibhedā sabbāpi dhanuvikati .
Cāpoti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.637) majjhe vaṅkā kājadaṇḍasadisā dhanuvikati .
Kodaṇḍoti vaṭṭaladaṇḍā dhanuvikati .
Paṭimukkan ti pavesitaṃ laggitaṃ .
Yāva na gaṇhātīti yāva hatthena na gaṇhāti , ayameva vā pāṭho .
Tāva vaṭṭatīti tāva dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati .
Āvudhapāṇisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
61-62.Pādukasikkhāpadavaṇṇanā
Kevalaṃ
V0.409 akkantassāti kevalaṃ pādukaṃ akkamitvā ṭhitassa .Paṭimukkassāti paṭimuñcitvā ṭhitassa .
Tenāha ‘‘ pavesetvā ṭhānavasenā ’’ ti .
Pādukasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
63. Yānasikkhāpadavaṇṇanā
Yānagatassāti
M0.444 ‘‘ yānaṃ nāma vayhaṃ , ratho , sakaṭaṃ , sandhamānikā , sivikā , pāṭaṅkī ’’ ti ( pāci .640,1187) vuttaṃ yānaṃ upādāya antamaso hatthasaṅghāṭamhi gatassa .Tenāha ‘‘ sacepi dvīhi janehī ’’ tiādi .
Vayhādiketi ettha vayhanti upari maṇḍapasadisaṃ padaracchadanaṃ , sabbapāliguṇṭhimaṃ vā chādetvā kataṃ sakaṭavisesaṃ ‘‘ vayhan ’’ ti vadanti .
Ādi saddena rathādīnaṃ gahaṇaṃ .
Yānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
75. Udakeuccārasikkhāpadavaṇṇanā
Pakiṇṇakan ti vomissakanayaṃ .
Sacittakan ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.576) vatthuvijānanacittena , paṇṇattivijānanacittena ca sacittakaṃ .
‘‘ Anādariyaṃ paṭiccā ’’ ti ( pāci .654) vuttattā yasmā anādariyavaseneva āpajjitabbato idaṃ sabbaṃ kevalaṃ akusalameva , tañca pakatiyā vajjaṃ , sañcicca vītikkamanañca domanassikasseva hoti , tasmā ‘‘ lokavajjaṃ akusalacittaṃ dukkhavedanan ’’ ti vuttaṃ .
Sesesupi eseva nayo .
Ekūnavīsatidhammadesanāpaṭisaṃyuttasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya
Vinayatthamañjūsāyaṃ līnatthappakāsaniyaṃ
Sekhiyavaṇṇanā niṭṭhitā .