10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā
Pāsāṇasakkharakathalamarumbavālukādīsūti ettha muṭṭhippamāṇato upari pāsāṇāti veditabbā .
Muṭṭhippamāṇā sakkharā .
Kathalāti kapālakhaṇḍāni .
Marumbāti kaṭasakkharā .
Vālukā vālikāyeva .
Aññatarassa tatiyabhāgo hotīti tatiyo bhāgo hoti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yato paṃsuṃ vā mattikaṃ vā āharāpetvā visuṃ visuṃ kate dve koṭṭhāsā paṃsu vā mattikā vā eko pāsāṇādīsu aññataro hoti , ayaṃ missakapathavī nāmāti .
Ovaṭṭho nāma devena ovaṭṭho ( pāci .86).
Vuttan ti padabhājaniyaṃ , sīhaḷaṭṭhakathāyameva vā vuttaṃ
M0.356 .Adhikatarapāsāṇādimissāti
V0.326 adhikatarapāsāṇādīhi missā , adaḍḍhāpi vuttappamāṇato adhikatarapāsāṇādimissāti adhippāyo .Vā -saddo avuttavikappattho , tena ūnakacatumāsovaṭṭhapathaviṃ saṅgaṇhāti .
Suddhapāsāṇādibhedāyāti suddhā pāsāṇā etthāti suddhapāsāṇā , sā ādi yassa bhedassa so suddhapāsāṇādi .
Ādi -saddena suddhasakkharādīnaṃ gahaṇaṃ .
Suddhapāsāṇādibhedo yassā sā suddhapāsāṇādibhedā , tāya suddhapāsāṇādibhedāya , suddhapāsāṇādippakārāyāti attho .
Sayaṃ khaṇatīti ettha yo antamaso pādaṅguṭṭhakenapi khaṇati , udakampi chaḍḍento bhindati , pādaṅguṭṭhakenapi vilikhati , pattampi pacanto dahati , so sabbo khaṇatiyevāti veditabbo .
Tenāha ‘‘ khaṇanabhedanavilekhanapacanādīhi vikopetīti .
Pattaṃ pacantena ( pāci . aṭṭha .87) hi pubbe pakkaṭṭhāneyeva pacitabbo .
Adaḍḍhāya pathaviyā aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭati .
Pattapacanakapālassa pana upari aggiṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati .
Dārūnaṃ upari ṭhapeti , so aggi tāni dahanto gantvā pathaviṃ dahati , na vaṭṭati .
Iṭṭhakapāsāṇā dīsupi eseva nayo .
Tatrāpi hi iṭṭhakādīnaṃyeva upari ṭhapetuṃ vaṭṭati .
Kasmā ?
Tesaṃ anupādānattā .
Na hi tāni aggissa upādānasaṅkhaṃ gacchanti .
Sukkhakhāṇurukkhādīsupi aggiṃ dātuṃ na vaṭṭati .
Sace pana ‘‘ pathaviṃ apattameva nibbāpetvā gamissāmī ’’ ti deti , vaṭṭati .
Pacchā nibbāpetuṃ na sakkoti , avisayattā anāpatti .
Vuttanayenevāti ‘‘ khaṇanabhedanavilikhanapacanādīhī ’’ ti vutteneva nayena .
Niyametvāti sanniṭṭhānaṃ katvā .
Itaroti āṇāpako .
‘‘ Pokkharaṇiṃ khaṇā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .86) vadati , vaṭṭati .
Khatāyeva pokkharaṇī nāma hoti , tasmā ayaṃ kappiyavohāro .
Esa nayo ‘‘ vāpiṃ , taḷākaṃ , āvāṭaṃ khaṇā ’’ tiādīsupi .
‘‘ Imaṃ okāsaṃ khaṇa , imasmiṃ okāse pokkharaṇiṃ khaṇā ’’ ti pana vattuṃ na vaṭṭati .
‘‘ Kandaṃ khaṇa mūlaṃ khaṇā ’’ ti aniyametvā vattuṃ vaṭṭati .
‘‘ Imaṃ valliṃ khaṇa , imasmiṃ okāse kandaṃ vā mūlaṃ vā khaṇā ’’ ti vattuṃ na vaṭṭati .
Tenāha ‘‘ okāsaṃ aniyametvā … pe … bhaṇantassā ’’ ti .
Ātapena sukkhakaddamo ca phalati , tatra yo heṭṭhā pathaviyā asambaddho , tameva apanetuṃ vaṭṭati .
Esa nayo gokaṇṭakepi
M0.357 .Tenāha ‘‘ ātapena … pe … asambaddhan ’’ ti .
Tattha gokaṇṭako ( pāci . aṭṭha .86) nāma gāvīnaṃ khuracchinnakaddamo vuccati .
Sace pana heṭṭhimatalena bhūmisambandho , vikopetuṃ na vaṭṭati .
Bhijjitvā patitanaditaṭan ti bhijjitvā nadisāmantā patitaṃ omakacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ naditaṭaṃ .
Sace pana bhijjitvā udakeyeva pakati , deve atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhepi udakeyeva udakassa patitattā
V0.327 vaṭṭati .Mahantampi naṅgalacchinnamattikāpiṇḍan ti mahantampi kasitaṭṭhāne heṭṭhā pathaviyā asambaddhaṃ naṅgalacchinnamattikāpiṇḍaṃ .
Evamādi saddena kūṭāsiñcanayoggatanukakaddamādīnaṃ gahaṇaṃ .
Asañcicca rukkhādipavaṭṭanena bhindantassāti pāsāṇarukkhādīni vā pavaṭṭentassa , kattaradaṇḍena vā āhacca āhacca gacchantassa pathavī bhijjati , sā ‘‘ tena bhindissāmī ’’ ti evaṃ sañcicca abhinnattā asañcicca bhinnā nāma hoti , iti asañcicca rukkhādippavaṭṭanena bhindantassa anāpatti .
Asatiyā pādaṅguṭṭhakādīhi vilikhantassāti yo aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena vā kattarayaṭṭhiyā vā pathaviṃ vilikhanto tiṭṭhati , tassa evaṃ asatiyā pādaṅguṭṭhakādīhi vilikhantassa anāpatti .
Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Musāvādavaggo paṭhamo .