Issues
Select Version
Kaṅkhāvitaraṇī-abhinavaṭīkā
Kaṅkhāvitaraṇī-abhinavaṭīkā

10. Saṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

10. Saṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā

Sahitassāti kāyacittehi ekībhūtassa .
Tenāha ‘‘ cittena ca sarīrena ca aviyuttassāti attho ’’ ti .
Assāti ‘‘ samaggassā ’’ ti padassa .
Samānasaṃvāsakoti samāno ekūposathādibhedo saṃvāso assāti samānasaṃvāsako , laddhinānāsaṃvāsakena vā kammanānāsaṃvāsakena vā virahito .
Kāyasāmaggidānatoti kāyena , kāyassa vā sāmaggiyā sahitabhāvassa dānato , tesu tesu saṅghakammesu hatthapāsūpagamanatoti vuttaṃ hoti .
Kathaṃ nāmāyaṃ bhijjeyyāti ayaṃ saṅgho kena nu kho upāyena vaggo bhaveyya .
Vāyāmeyyāti ussāhaṃ kareyya , pakkhaṃ pariyeseyya , gaṇaṃ bandheyyāti vuttaṃ hoti .
Attano phalaṃ karotīti karaṇaṃ , yaṃ kiñci kāraṇaṃ , adhikaṃ karaṇanti adhikaraṇaṃ , visesakāraṇaṃ , visesakāraṇañca saṅghabhedassāti vuttaṃ ‘‘ bhedanassā ’’ tiādi .
Bhedakaravatthuvasena aṭṭhārasavidhan ti –
‘‘ Idhupāli bhikkhū adhammaṃ ‘ dhammo ’ ti dīpenti , dhammaṃ ‘ adhammo ’ ti dīpenti .
Avinayaṃ ‘ vinayo ’ ti dīpenti , vinayaṃ ‘ avinayo ’ ti dīpenti .
Abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena ‘ bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatenā ’ ti dīpenti , bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatena ‘ abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatenā ’ ti dīpenti .
Anāciṇṇaṃ tathāgatena ‘ āciṇṇaṃ tathāgatenā ’ ti dīpenti , āciṇṇaṃ tathāgatena ‘ anāciṇṇaṃ tathāgatenā ’ ti dīpenti .
Apaññattaṃ tathāgatena ‘ paññattaṃ tathāgatenā ’ ti dīpenti , paññattaṃ tathāgatenaM0.251 ‘ apaññattaṃ tathāgatenā ’ ti dīpenti .
Anāpattiṃ ‘ āpattī ’ ti dīpenti , āpattiṃ ‘ anāpattī ’ ti dīpenti .
Lahukaṃ āpattiṃ ‘ garukā āpattī ’ ti dīpenti , garukaṃ āpattiṃ ‘ lahukā āpattī ’ ti dīpenti .
Sāvasesaṃ āpattiṃ ‘ anavasesā āpattī ’ ti dīpenti , anavasesaṃ āpattiṃ ‘ sāvasesā āpattī ’ ti dīpenti .
Duṭṭhullaṃ āpattiṃ ‘ aduṭṭhullā āpattī ’ ti dīpenti , aduṭṭhullaṃ āpattiṃ ‘ duṭṭhullā āpattī ’ ti dīpentī ’’ ti ( cūḷava .352)–
EvaṃV0.232 kammakkhandhake vuttānaṃ aṭṭhārasannaṃ bhedakaraṇānaṃ vasena aṭṭhārasavidhaṃ .
Kāraṇañhi tadāyattavuttitāya phalaṃ ettha vasatīti ‘‘ vatthū ’’ ti vuccati .
Honti cettha –
‘‘ Dhammavinayabhāsitā-ciṇṇapaññattikā dukā ;
Āpattilahuduṭṭhulla-sāvasesadukāni ca .
‘‘ Etānaṭṭhārasa ‘ bheda-karavatthū ’ ti vuccare ;
Vipallāsagahitāni , vādamūlūpanissayā ’’ ti .
Paggayhāti paggahitaṃ abbhussitaṃ pākaṭaṃ katvā .
Tiṭṭheyyāti yathāsamādinnaṃ , yathāpaggahitameva ca katvā accheyya .
Yasmā pana evaṃ paggaṇhatā , tiṭṭhatā ca taṃ dīpitañceva avinissaṭṭhañca hoti , tasmā ‘‘ dīpeyya ceva nappaṭinissajjeyya cā ’’ ti vuttaṃ .
Kīva dūre sutvā gantvā avadantānaṃ dukkaṭanti āha ‘‘ sabbantimena paricchedenā ’’ tiādi .
Pi -saddo cettha aṭṭhānappayutto , tassa ‘‘ aḍḍhayojanamattan ’’ ti iminā sambandho veditabbo .
Tattha ‘‘ aḍḍhayojanamattan ’’ ti iminā ekavihāre vattabbameva natthīti dīpeti .
‘‘ Gantvā ’’ ti iminā dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā pesetvā vadatopi āpattimokkho natthi , sayameva pana gantvā ‘‘ garuko kho , āvuso , saṅghabhedo , mā saṅghabhedāya parakkamī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.411) nivāretabboti dīpeti .
Samāgacchatūti ekībhavatu .
Ekībhāvo ca samānaladdhivasena hotīti āha ‘‘ ekaladdhiko hotū ’’ ti .
Ekā laddhi gahaṇaṃ assāti ekaladdhiko , ekadiṭṭhikoti attho .
Aññamaññasampattiyāti aññamaññassa samānadiṭṭhicittatāsaṅkhātāya sampattiyā .
‘‘ Aññamaññassa guṇalābhādikāya sampattiyā ’’ tiM0.252 keci .
Asamaggo hi visuṃ pātimokkhaṃ uddisati , bahisīmāyaṃ vā anupariveṇiyaṃ vāti na ekuddeso .
Tenāha ‘‘ ekato pavattapātimokkhuddesoti attho ’’ ti .
Appaṭinissajjato dukkaṭan ti visuṃ visuṃ vadantānaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ .
Samanubhāsanakammaṃ kātabban ti yāvatatiyaṃ samanubhāsanakammaṃ kātabbaṃ ,‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , ayaṃ itthannāmo bhikkhu samaggassa saṅghassa bhedāya parakkamatī ’’ tiādinā ( pārā .413) padabhājane vuttāhi ñatticatutthāhi tīhi samanubhāsanakammavācāhi kammaṃ kātabbanti vuttaṃ hoti .
‘‘ Bhedāya parakkameyyā ’’ ti visuṃ vuttattā bhedanasaṃvattanikassa adhikaraṇassa samādāya paggaṇhanato pubbepi pakkhapariyesanādivasena saṅghabhedāya parakkamantassa samanubhāsanakammaṃ kātabbantiV0.233 veditabbaṃ .
Paṭinissajjantassa anāpattibhāvato ‘‘ sotthibhāvo tassa bhikkhuno ’’ ti vuttaṃ .
Kiñcāpi bhikkhunī saṅghaṃ na bhindati , apica kho bhedāya parakkamatīti ‘‘ sādhāraṇapaññattī ’’ ti vuttaṃ .
Saṅghādisesaṃ ajjhāpajjantassa ñattiyā dukkaṭaṃ , dvīhi kammavācāhi thullaccayā ca paṭippassambhantīti āha ‘‘ samanubhāsanakamme ’’ tiādi .
Tañca dukkaṭaṃ te ca thullaccayā paṭippassambhantīti yañca ñattipariyosāne dukkaṭaṃ āpanno , ye ca dvīhi kammavācāhi thullaccaye , tā tissopi āpattiyo liṅgaparivattena asādhāraṇāpattiyo viya paṭippassambhanti .
Sace panassa ñattipariyosāne lajjidhammo okkamati , saṃvaro uppajjati , taṃ paṭinissajjati , ñattiyā dukkaṭaṃ desetvā muccati .
Atha taṃ na paṭinissajjati , bhedāya parakkamati ceva bhedanasaṃvattanikaṃ adhikaraṇaṃ samādāya paggayha tiṭṭhati ca , ñattidukkaṭaṃ paṭippassambhati , paṭhamakammavācāya thullaccaye patiṭṭhāti .
Esa nayo itarakammavācāyampi .
Asamanubhāsiyamānassa appaṭinissajjantassāpi saṅghādisesena anāpatti .
Paṭinissajjantassāpi ñattito pubbe vā ñattikkhaṇe vā ñattipariyosāne vā paṭhamāya vā anussāvanāya dutiyāya vā tatiyāya vā yāva yya -kāraṃ na sampāpuṇāti , tāva paṭinissajjantassa saṅghādisesena anāpatti .
Tenāha ‘‘ asamanubhāsiyamānassa cā ’’ tiādi .
Ettha pana ( pārā . aṭṭha .2.416)‘‘ devadatto samaggassa saṅghassa bhedāya parakkami , tasmiṃ vatthusmin ’’ ti ( pari .17) parivāre āgatattā devadatto ādikammiko , so ca khoM0.253 saṅghabhedāya parakkamanasseva , na appaṭinissajjanassa .
Na hi tassa taṃ kammaṃ kataṃ .
Kathamidaṃ jānitabbanti ce ?
Suttato .
Tathā hi ‘‘ ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo pāpikāya diṭṭhiyā yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya na paṭinissajji , tasmiṃ vatthusmin ’’ ti parivāre āgatattā ariṭṭhassa kammaṃ katanti paññāyati , na tathā devadattassa .
Athāpissa katena bhavitabbanti koci attano rucimattena vadeyya , tathāpi appaṭinissajjane ādikammikassa anāpatti nāma natthi .
Na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassa aññatra odissa anuññātato anāpatti nāma dissati .
Yampi ariṭṭhasikkhāpadassa padabhājane anāpattiyaṃ ‘‘ ādikammikassā ’’ ti potthakesu likhitaṃ , taṃ pamādalikhitaṃ , pamādalikhitabhāvo ca tassa ‘‘ paṭhamaṃ ariṭṭho bhikkhu codetabbo , codetvā sāretabbo , sāretvā āpattiṃ āropetabbo ’’ ti ( cūḷava .65) evaṃ kammakkhandhake āpattiropanato veditabbo .
IdhaV0.234 bhedāya parakkamane ādikammikassa devadattassa yasmā taṃ kammaṃ na kataṃ ( pārā . aṭṭha .2.416), tasmāssa āpattiyeva na jātā .
Sikkhāpadaṃ pana taṃ ārabbha paññattanti katvā ‘‘ ādikammiko ’’ ti vutto .
Iti āpattiyā abhāvatoyevassa anāpatti vuttā .
Sā panesā kiñcāpi ‘‘ asamanubhāsiyamānassā ’’ ti imināva siddhā .
Yasmā pana asamanubhāsiyamāno nāma yassa kevalaṃ samanubhāsanaṃ na karonti , so vuccati , na ādikammiko .
Ayañca devadatto ādikammikoyeva .
Tasmā ‘‘ ādikammikassā ’’ ti ( pārā .416) vuttaṃ .
Eteneva upāyena ṭhapetvā ariṭṭhasikkhāpadaṃ sabbasamanubhāsanāsu vinicchayo veditabbo .
Kāyavācācittato samuṭṭhānato samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ .
‘‘ Paṭinissajjāmī ’’ ti kāyavikāraṃ vā vacībhedaṃ vā akarontasseva pana āpajjanato akiriyaṃ .
‘‘ Nappaṭinissajjāmī ’’ ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ .
‘‘ Nappaṭinissajjāmī ’’ ti jānanacitteneva sacittakaṃ .
Saṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .