Issues
Select Version
Pañcakanipātapāḷi
Pañcakanipātapāḷi

(15)5. Tikaṇḍakīvaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

(15)5. Tikaṇḍakīvaggo

1. Avajānātisuttaṃ

141.‘‘ PañcimeV2.155 , bhikkhave , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame pañca ?
Datvā avajānāti , saṃvāsena avajānāti , ādheyyamukho [ ādiyyamukho ( sī .), ādeyyamukho ( syā . kaṃ .), ādiyamukho ( pī .) aṭṭhakathāya paṭhamasaṃvaṇṇanānurūpaṃ . pu . pa .193 passitabbaṃ ] hoti , lolo hoti , mando momūho hoti [ mando hoti momūho ( sī .)].
‘‘ Kathañca , bhikkhave , puggalo datvā avajānāti ?
Idha , bhikkhave , puggalo puggalassa deti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhāraṃ .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ demi ;
ayaṃ paṭiggaṇhātī ’ ti .
Tamenaṃ datvā avajānāti .
Evaṃ kho , bhikkhave , puggalo datvā avajānāti .
‘‘ KathañcaM2.146 , bhikkhave , puggalo saṃvāsena avajānāti ?
IdhaP3.165 , bhikkhave , puggalo puggalena saddhiṃ saṃvasati dve vā tīṇi vā vassāni .
Tamenaṃ saṃvāsena avajānāti .
Evaṃ kho , bhikkhave , puggalo saṃvāsena avajānāti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , puggalo ādheyyamukhoT3.185 hoti ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo parassa vaṇṇe vā avaṇṇe vā bhāsiyamāne taṃ khippaññeva adhimuccitā [ adhimuccito ( syā .)] hoti .
Evaṃ kho , bhikkhave , puggalo ādheyyamukho hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , puggalo lolo hoti ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo ittarasaddho hoti ittarabhattī ittarapemo ittarappasādo .
Evaṃ kho , bhikkhave , puggalo lolo hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , puggalo mando momūho hoti ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo kusalākusale dhamme na jānāti , sāvajjānavajje dhamme na jānāti , hīnappaṇīte dhamme na jānātiV2.156 , kaṇhasukkasappaṭibhāge dhamme na jānāti .
Evaṃ kho , bhikkhave , puggalo mando momūho hoti .
Ime kho , bhikkhave , pañca puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin ’’ ti .
Paṭhamaṃ .

2. Ārabhatisuttaṃ

142.‘‘ Pañcime , bhikkhave , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame pañca ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo ārabhati ca vippaṭisārī ca hoti ;
tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti .
[ pu . pa .191]‘‘ Idha pana , bhikkhave , ekacco puggalo ārabhati , na vippaṭisārī hoti ;
tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti .
‘‘ Idha pana , bhikkhave , ekacco puggalo na ārabhati , vippaṭisārīP3.166 hoti ;
tañca cetovimuttiṃT3.186 paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti .
‘‘ IdhaM2.147 pana , bhikkhave , ekacco puggalo na ārabhati na vippaṭisārī hoti ;
tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti .
‘‘ Idha pana , bhikkhave , ekacco puggalo na ārabhati na vippaṭisārī hoti ;
tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti .
‘‘ Tatra , bhikkhave , yvāyaṃ puggalo ārabhati ca vippaṭisārī ca hoti , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesāV2.157 nirujjhanti , so evamassa vacanīyo –
‘ āyasmato kho ārambhajā [ ārabbhajā ( pī . ka .), ārabhajā ( syā . kaṃ .)] āsavā saṃvijjanti , vippaṭisārajā āsavā pavaḍḍhanti [ saṃvaḍḍhanti ( ka .)], sādhu vatāyasmā ārambhaje āsave pahāya vippaṭisāraje āsave paṭivinodetvā cittaṃ paññañca bhāvetu [ bhāvetuṃ ( sī . pī .)];
evamāyasmā amunā pañcamena puggalena samasamo bhavissatī ’’’ ti .
‘‘ Tatra , bhikkhave , yvāyaṃ puggalo ārabhati na vippaṭisārī hoti , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti , so evamassa vacanīyo –
‘ āyasmato kho ārambhajā āsavā saṃvijjanti , vippaṭisārajā āsavā na pavaḍḍhanti , sādhu vatāyasmā ārambhaje āsave pahāya cittaṃ paññañca bhāvetu ;
evamāyasmāT3.187 amunā pañcamena puggalena samasamo bhavissatī ’’’ ti .
‘‘ Tatra , bhikkhave , yvāyaṃ puggalo na ārabhati vippaṭisārī hoti , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti , so evamassa vacanīyo –
‘ āyasmatoP3.167 kho ārambhajā āsavā na saṃvijjanti , vippaṭisārajā āsavā pavaḍḍhanti , sādhu vatāyasmā vippaṭisāraje āsave paṭivinodetvā cittaṃ paññañca bhāvetu ;
evamāyasmā amunā pañcamena puggalena samasamo bhavissatī ’’’ ti .
‘‘ Tatra , bhikkhave , yvāyaṃ puggalo na ārabhati na vippaṭisārī hoti , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakāM2.148 akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti , so evamassa vacanīyo –
‘ āyasmato kho ārambhajā āsavā na saṃvijjanti , vippaṭisārajā āsavā na pavaḍḍhanti , sādhu vatāyasmā cittaṃ paññañca bhāvetu ;
evamāyasmā amunā pañcamena puggalena samasamo bhavissatī ’’’ ti .
‘‘ Iti kho , bhikkhave , ime cattāro puggalā amunā pañcamena puggalena evaṃ ovadiyamānā evaṃ anusāsiyamānā anupubbena āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇantī ’’ ti [ pu . pa .191].
Dutiyaṃ .

3. Sārandadasuttaṃ

143. EkaṃV2.158 samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ .
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi .
Tena kho pana samayena pañcamattānaṃ licchavisatānaṃ sārandade cetiye sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathāT3.188 udapādi –
‘‘ pañcannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo dullabho lokasmiṃ .
Katamesaṃ pañcannaṃ ?
Hatthiratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ , assaratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ , maṇiratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ , itthiratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ , gahapatiratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ .
Imesaṃ pañcannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo dullabho lokasmin ’’ ti .
AthaP3.168 kho te licchavī magge purisaṃ ṭhapesuṃ [ pesesuṃ ( syā . ka .)]–
‘‘ yadā tvaṃ [ yathā tvaṃ ( sī . pī .)], ambho purisa , passeyyāsi bhagavantaṃ , atha amhākaṃ āroceyyāsī ’’ ti .
Addasā kho so puriso bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ ;
disvāna yena te licchavī tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā te licchavī etadavoca –
‘‘ ayaṃ so , bhante , bhagavā gacchati arahaṃ sammāsambuddho ;
yassadāni kālaṃ maññathā ’’ ti .
Atha kho te licchavī yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .
Ekamantaṃ ṭhitā kho te licchavī bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ Sādhu , bhante , yena sārandadaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’’ ti .
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .
Atha kho bhagavā yenaM2.149 sārandadaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Nisajja kho bhagavā te licchavī etadavoca –
‘‘ kāya nuttha , licchavī , etarahi kathāya sannisinnā , kā ca pana vo antarākathā vippakatā ’’ ti ?
‘‘ Idha , bhante , amhākaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi –
‘ pañcannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo dullabho lokasmiṃ .
Katamesaṃ pañcannaṃT3.189 ?
Hatthiratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ , assaratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ , maṇiratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ , itthiratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ , gahapatiratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ .
Imesaṃ pañcannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo dullabho lokasmin ’’’ ti .
‘‘ KāmādhimuttānaṃV2.159 vata , bho , licchavīnaṃ [ kāmādhimuttānaṃ vata vo licchavīnaṃ ( sī .), kāmādhimuttānaṃ vata vo licchavī ( syā .), kāmādhimuttānaṃva vo licchavī (?)] kāmaṃyeva ārabbha antarākathā udapādi .
Pañcannaṃ , licchavī , ratanānaṃ pātubhāvo dullabho lokasmiṃ .
Katamesaṃ pañcannaṃ ?
Tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ , tathāgatappaveditassa dhammavinayassaP3.169 desetā puggalo dullabho lokasmiṃ , tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desitassa viññātā puggalo dullabho lokasmiṃ , tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desitassa viññātā [ viññātassa ( sī . pī .) a . ni .5.195] dhammānudhammappaṭipanno puggalo dullabho lokasmiṃ , kataññū katavedī puggalo dullabho lokasmiṃ .
Imesaṃ kho , licchavī , pañcannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo dullabho lokasmin ’’ ti .
Tatiyaṃ .

4. Tikaṇḍakīsuttaṃ

144. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sākete viharati tikaṇḍakīvane [ kaṇḍakīvane ( saṃ . ni .5.902)].
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Sādhu , bhikkhave , bhikkhu kālena kālaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī [ appaṭikkūle paṭikkūlasaññī ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vihareyya .
Sādhu , bhikkhave , bhikkhu kālena kālaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyya .
Sādhu , bhikkhave , bhikkhu kālena kālaṃ appaṭikūle ca paṭikūleM2.150 ca paṭikūlasaññī vihareyya .
Sādhu , bhikkhave , bhikkhu kālena kālaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññīT3.190 vihareyya .
Sādhu , bhikkhave , bhikkhu kālena kālaṃ paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyya sato sampajāno .
‘‘ Kiñca [ kathañca ( sī . pī . ka .)], bhikkhave , bhikkhu atthavasaṃ paṭicca appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyya ?
‘ Mā me rajanīyesu dhammesu rāgo udapādī ’ ti – idaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu atthavasaṃ paṭicca appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyya .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , bhikkhu atthavasaṃ paṭicca paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyya ?
‘ Mā me dosanīyesu dhammesu doso udapādī ’ ti – idaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu atthavasaṃ paṭicca paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyya .
‘‘ KiñcaV2.160 , bhikkhave , bhikkhu atthavasaṃP3.170 paṭicca appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyya ?
‘ Mā me rajanīyesu dhammesu rāgo udapādi , mā me dosanīyesu dhammesu doso udapādī ’ ti – idaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu atthavasaṃ paṭicca appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyya .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , bhikkhu atthavasaṃ paṭicca paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyya ?
‘ Mā me dosanīyesu dhammesu doso udapādi , mā me rajanīyesu dhammesu rāgo udapādī ’ ti – idaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu atthavasaṃ paṭicca paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyya .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , bhikkhu atthavasaṃ paṭicca paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyya ?
‘ Sato sampajāno mā meT3.191 kvacani [ kvacini ( sī . syā . pī .)] katthaci kiñcanaṃ [ kiñcana ( sī . pī .)] rajanīyesu dhammesu rāgo udapādi , mā me kvacani katthaci kiñcanaṃ dosanīyesu dhammesu doso udapādi , mā me kvacani katthaci kiñcanaṃ mohanīyesu dhammesu moho udapādī ’ ti – idaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu atthavasaṃ paṭicca paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyya sato sampajāno ’’ ti .
Catutthaṃ .

5. Nirayasuttaṃ

145.‘‘ Pañcahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
Katamehi pañcahi ?
Pāṇātipātī hoti , adinnādāyī hoti , kāmesumicchācārīM2.151 hoti , musāvādī hoti , surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī hoti .
Imehi kho , bhikkhave , pañcahi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye .
‘‘ PañcahiP3.171 , bhikkhave , dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge .
Katamehi pañcahi ?
Pāṇātipātā paṭivirato hoti , adinnādānā paṭivirato hoti , kāmesumicchācārā paṭivirato hoti , musāvādā paṭivirato hoti , surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti .
ImehiV2.161 kho , bhikkhave , pañcahi dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge ’’ ti .
Pañcamaṃ .

6. Mittasuttaṃ

146.‘‘ Pañcahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu mitto na sevitabbo .
Katamehi pañcahi ?
Kammantaṃ kāreti , adhikaraṇaṃ ādiyati , pāmokkhesu bhikkhūsu paṭiviruddho hoti , dīghacārikaṃ anavatthacārikaṃ [ avatthānacārikaṃ ( syā .)] anuyutto viharati , nappaṭibalo hoti kālena kālaṃ dhammiyā kathāya sandassetuṃT3.192 samādapetuṃ samuttejetuṃ sampahaṃsetuṃ .
Imehi kho , bhikkhave , pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu mitto na sevitabbo .
‘‘ Pañcahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu mitto sevitabbo .
Katamehi pañcahi ?
Na kammantaṃ kāreti , na adhikaraṇaṃ ādiyati , na pāmokkhesu bhikkhūsu paṭiviruddho hoti , na dīghacārikaṃ anavatthacārikaṃ anuyutto viharati , paṭibalo hoti kālena kālaṃ dhammiyā kathāya sandassetuṃ samādapetuṃ samuttejetuṃ sampahaṃsetuṃ .
Imehi kho , bhikkhave , pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu mitto sevitabbo ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .

7. Asappurisadānasuttaṃ

147.‘‘ Pañcimāni , bhikkhave , asappurisadānāni .
Katamāni pañca ?
Asakkaccaṃ deti , acittīkatvā [ acittikatvā ( pī .), acitiṃ katvā ( syā .), acittiṃ katvā ( ka .)] deti , asahatthā deti , apaviddhaṃ [ apaviṭṭaṃ ( syā . kaṃ .)] deti , anāgamanadiṭṭhiko deti .
Imāni kho , bhikkhave , pañca asappurisadānāni .
‘‘ PañcimāniM2.152P3.172 , bhikkhave , sappurisadānāni .
Katamāni pañca ?
Sakkaccaṃ deti , cittīkatvā deti , sahatthā deti , anapaviddhaṃ deti , āgamanadiṭṭhiko deti .
Imāni kho , bhikkhave , pañca sappurisadānānī ’’ ti .
Sattamaṃ .

8. Sappurisadānasuttaṃ

148.‘‘ PañcimāniV2.162 , bhikkhave , sappurisadānāni .
Katamāni pañca ?
Saddhāya dānaṃ deti , sakkaccaṃ dānaṃ deti , kālena dānaṃ deti , anuggahitacitto [ anaggahitacitto ( sī .)] dānaṃ deti , attānañca parañca anupahacca dānaṃ deti .
‘‘ Saddhāya kho pana , bhikkhave , dānaṃ datvā yattha yattha tassa dānassaT3.193 vipāko nibbattati , aḍḍho ca hoti mahaddhano mahābhogo , abhirūpo ca hoti dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato .
‘‘ Sakkaccaṃ kho pana , bhikkhave , dānaṃ datvā yattha yattha tassa dānassa vipāko nibbattati , aḍḍho ca hoti mahaddhano mahābhogo .
Yepissa te honti puttāti vā dārāti vā dāsāti vā pessāti vā kammakarāti [ kammakārāti ( ka .)] vā , tepi sussūsanti sotaṃ odahanti aññā cittaṃ upaṭṭhapenti .
‘‘ Kālena kho pana , bhikkhave , dānaṃ datvā yattha yattha tassa dānassa vipāko nibbattati , aḍḍho ca hoti mahaddhano mahābhogo ;
kālāgatā cassa atthā pacurā honti .
‘‘ Anuggahitacitto kho pana , bhikkhave , dānaṃ datvā yattha yattha tassa dānassa vipāko nibbattati , aḍḍho ca hoti mahaddhano mahābhogo ;
uḷāresu ca pañcasu kāmaguṇesu bhogāya cittaṃ namati .
‘‘ AttānañcaP3.173 parañca anupahacca kho pana , bhikkhave , dānaṃ datvā yattha yattha tassa dānassa vipāko nibbattati , aḍḍho ca hoti mahaddhano mahābhogo ;
na cassa kutoci bhogānaṃ upaghāto āgacchati aggito vā udakato vā rājato vā corato vā appiyato vā dāyādato vā [ appiyato vā dāyādato vā ( sī . syā . kaṃ . pī .), appiyadāyādato vā ( ka .)].
Imāni kho , bhikkhave , pañca sappurisadānānī ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Paṭhamasamayavimuttasuttaṃ

149.‘‘ PañcimeV2.163M2.153 , bhikkhave , dhammā samayavimuttassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti .
Katame pañca ?
Kammārāmatā , bhassārāmatā , niddārāmatāT3.194 , saṅgaṇikārāmatā , yathāvimuttaṃ cittaṃ na paccavekkhati .
Ime kho , bhikkhave , pañca dhammā samayavimuttassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti .
‘‘ Pañcime , bhikkhave , dhammā samayavimuttassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattanti .
Katame pañca ?
Na kammārāmatā , na bhassārāmatā , na niddārāmatā , na saṅgaṇikārāmatā , yathāvimuttaṃ cittaṃ paccavekkhati .
Ime kho , bhikkhave , pañca dhammā samayavimuttassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattantī ’’ ti .
Navamaṃ .

10. Dutiyasamayavimuttasuttaṃ

150.[ kathā .267]‘‘ Pañcime , bhikkhave , dhammā samayavimuttassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti .
Katame pañca ?
Kammārāmatā , bhassārāmatā , niddārāmatā , indriyesu aguttadvāratā , bhojane amattaññutā .
Ime kho , bhikkhave , pañca dhammā samayavimuttassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti .
‘‘ Pañcime , bhikkhave , dhammā samayavimuttassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattanti .
Katame pañca ?
Na kammārāmatā , na bhassārāmatā , na niddārāmatā , indriyesu guttadvāratā , bhojane mattaññutā .
ImeP3.174 kho , bhikkhave , pañca dhammā samayavimuttassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattantī ’’ ti .
Dasamaṃ .
Tikaṇḍakīvaggo pañcamo .
Tassuddānaṃ –
Datvā avajānāti ārabhati ca , sārandada tikaṇḍa nirayena ca ;
Mitto asappurisasappurisena , samayavimuttaṃ apare dveti .
Tatiyapaṇṇāsakaṃ samattaṃ .