Issues
Select Version
Pañcakanipātapāḷi
Pañcakanipātapāḷi

(17)2. Āghātavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

(17)2. Āghātavaggo

1. Paṭhamaāghātapaṭivinayasuttaṃ

161.‘‘ PañcimeT3.207V2.174 , bhikkhave , āghātapaṭivinayā yattha bhikkhuno uppanno āghāto sabbaso paṭivinetabbo .
Katame pañca ?
Yasmiṃ , bhikkhave , puggale āghāto jāyetha , mettā tasmiṃ puggale bhāvetabbā ;
evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo .
Yasmiṃ , bhikkhave , puggale āghāto jāyetha , karuṇā tasmiṃ puggale bhāvetabbā ;
evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo .
Yasmiṃ , bhikkhave , puggale āghāto jāyetha , upekkhā tasmiṃ puggale bhāvetabbā ;
evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo .
Yasmiṃ , bhikkhave , puggale āghāto jāyetha , asatiamanasikāro tasmiṃ puggale āpajjitabbo ;
evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo .
YasmiṃP3.186 , bhikkhave , puggale āghāto jāyetha , kammassakatā tasmiṃ puggale adhiṭṭhātabbā –
‘ kammassako ayamāyasmā kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammappaṭisaraṇo , yaṃ kammaṃ karissati kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā tassa dāyādo bhavissatī ’ ti ;
evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo .
Ime kho , bhikkhave , pañca āghātapaṭivinayā , yattha bhikkhuno uppanno āghāto sabbaso paṭivinetabbo ’’ ti .
Paṭhamaṃ .

2. Dutiyaāghātapaṭivinayasuttaṃ

162. TatraM2.164 kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –
‘‘ āvuso bhikkhave ’’ ti .
‘‘ Āvuso ’’ ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ .
Āyasmā sāriputto etadavoca –
‘‘ Pañcime , āvuso , āghātapaṭivinayāT3.208 yattha bhikkhuno uppanno āghāto sabbaso paṭivinetabbo .
Katame pañca ?
Idhāvuso , ekacco puggalo aparisuddhakāyasamācāro hoti parisuddhavacīsamācāro ;
evarūpepi , āvuso , puggale āghāto paṭivinetabbo .
Idha panāvuso , ekaccoV2.175 puggalo aparisuddhavacīsamācāro hoti parisuddhakāyasamācāro ;
evarūpepi , āvuso , puggale āghāto paṭivinetabbo .
Idha panāvuso , ekacco puggalo aparisuddhakāyasamācāro hoti aparisuddhavacīsamācāro , labhati ca kālena kālaṃ cetaso vivaraṃ cetaso pasādaṃ ;
evarūpepi , āvuso , puggale āghāto paṭivinetabbo .
Idha panāvuso , ekacco puggalo aparisuddhakāyasamācāro hoti aparisuddhavacīsamācāro , na ca labhati kālenaP3.187 kālaṃ cetaso vivaraṃ cetaso pasādaṃ ;
evarūpepi , āvuso , puggale āghāto paṭivinetabbo .
Idha panāvuso , ekacco puggalo parisuddhakāyasamācāro parisuddhavacīsamācāro , labhati ca kālena vā kālaṃ cetaso vivaraṃ cetaso pasādaṃ ;
evarūpepi , āvuso , puggale āghāto paṭivinetabbo .
‘‘ Tatrāvuso , yvāyaṃ puggalo aparisuddhakāyasamācāro parisuddhavacīsamācāro , kathaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo ?
Seyyathāpi , āvuso , bhikkhu paṃsukūliko rathiyāya nantakaṃ disvā vāmena pādena niggaṇhitvā dakkhiṇena pādena pattharitvā [ vitthāretvā ( sī . pī .)], yo tattha sāro taṃ paripātetvā ādāya pakkameyya ;
evamevaṃ khvāvuso , yvāyaṃ puggalo aparisuddhakāyasamācāro parisuddhavacīsamācāro , yāssa aparisuddhakāyasamācāratā naT3.209 sāssa tasmiṃ samaye manasi kātabbā , yāM2.165 ca khvāssa parisuddhavacīsamācāratā sāssa tasmiṃ samaye manasi kātabbā .
Evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo .
‘‘ Tatrāvuso , yvāyaṃ puggalo aparisuddhavacīsamācāro parisuddhakāyasamācāro , kathaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo ?
Seyyathāpi , āvuso , pokkharaṇī sevālapaṇakapariyonaddhā .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito .
So taṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā ubhohi hatthehi iticiti ca sevālapaṇakaṃ apaviyūhitvā añjalinā pivitvā pakkameyya .
Evamevaṃ kho , āvusoP3.188 , yvāyaṃ puggalo aparisuddhavacīsamācāro parisuddhakāyasamācāro , yāssa aparisuddhavacīsamācāratā na sāssa tasmiṃ samaye manasi kātabbā , yā ca khvāssa parisuddhakāyasamācāratā sāssa tasmiṃ samaye manasi kātabbā .
Evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo .
‘‘ Tatrāvuso , yvāyaṃ puggalo aparisuddhakāyasamācāro aparisuddhavacīsamācāro labhati caV2.176 kālena kālaṃ cetaso vivaraṃ cetaso pasādaṃ , kathaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo ?
Seyyathāpi , āvuso , parittaṃ gopade [ gopadake ( sī . syā .)] udakaṃ .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito .
Tassa evamassa –
‘ idaṃ kho parittaṃ gopade udakaṃ .
Sacāhaṃ añjalinā vā pivissāmi bhājanena vā khobhessāmipi taṃT3.210 loḷessāmipi taṃ apeyyampi taṃ karissāmi .
Yaṃnūnāhaṃ catukkuṇḍiko [ catuguṇḍiko ( sī .), catukuṇḍiko ( syā . kaṃ . pī .), catukoṇḍiko ( dī . ni .3.7)] nipatitvā gopītakaṃ pivitvā pakkameyyan ’ ti .
So catukkuṇḍiko nipatitvā gopītakaṃ pivitvā pakkameyya .
Evamevaṃ kho , āvuso , yvāyaṃ puggalo aparisuddhakāyasamācāro aparisuddhavacīsamācāro labhati ca kālena kālaṃ cetaso vivaraṃ cetaso pasādaṃ , yāssa aparisuddhakāyasamācāratā na sāssa tasmiṃ samaye manasi kātabbā ;
yāpissa aparisuddhavacīsamācāratā na sāpissa tasmiṃ samaye manasi kātabbā .
Yañca kho so labhati kālena kālaṃ cetaso vivaraṃP3.189 cetaso pasādaṃ , tamevassa [ tadevassa ( sī . syā .)] tasmiṃ samaye manasi kātabbaṃ .
Evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo .
‘‘ TatrāvusoM2.166 , yvāyaṃ puggalo aparisuddhakāyasamācāro aparisuddhavacīsamācāro na ca labhati kālena kālaṃ cetaso vivaraṃ cetaso pasādaṃ , kathaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo ?
Seyyathāpi , āvuso , puriso ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno addhānamaggappaṭipanno .
Tassa puratopissa dūre gāmo pacchatopissa dūre gāmo .
So na labheyya sappāyāni bhojanāni , na labheyya sappāyāni bhesajjāni , na labheyya patirūpaṃ upaṭṭhākaṃ , na labheyya gāmantanāyakaṃ .
Tamenaṃ aññataro puriso passeyya addhānamaggappaṭipanno .
So tasmiṃ purise kāruññaṃyeva upaṭṭhāpeyya , anuddayaṃyeva upaṭṭhāpeyya , anukampaṃyeva upaṭṭhāpeyya –
‘ aho vatāyaṃ puriso labheyya sappāyāni bhojanāni , labheyya sappāyāni bhesajjāni , labheyya patirūpaṃ upaṭṭhākaṃ , labheyya gāmantanāyakaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
MāyaṃT3.211 [ ayaṃ ( ka .)] puriso idheva anayabyasanaṃ āpajjī ’ ti [ āpajjeyya ( ka .)]!
Evamevaṃ kho , āvuso , yvāyaṃ puggalo aparisuddhakāyasamācāro aparisuddhavacīsamācāro na ca labhati kālena kālaṃ cetaso vivaraṃ cetaso pasādaṃ , evarūpepi [ evarūpe ( pī .)], āvuso , puggale kāruññaṃyeva upaṭṭhāpetabbaṃ anuddayāyeva upaṭṭhāpetabbā anukampāyeva upaṭṭhāpetabbā –
‘ aho vata ayamāyasmā kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāveyya , vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveyya , manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveyyaV2.177 !
Taṃ kissa hetu ?
Māyaṃ āyasmā [ ayamāyasmā ( ka .)] kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjī ’ ti [ upapajjatīti ( ka .)]!
Evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo .
‘‘ TatrāvusoP3.190 , yvāyaṃ puggalo parisuddhakāyasamācāro parisuddhavacīsamācāro labhati ca kālena kālaṃ cetaso vivaraṃ cetaso pasādaṃ , kathaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo ?
Seyyathāpi , āvuso , pokkharaṇī acchodakā sātodakā sītodakā [ acchodikā sātodikā sītodikā ( sī .)] setakā [ setodakā ( ka .)] supatitthā ramaṇīyā nānārukkhehi sañchannā .
Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsitoM2.167 .
So taṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā nhātvā ca pivitvā ca paccuttaritvā tattheva rukkhacchāyāya nisīdeyya vā nipajjeyya vā .
Evamevaṃ kho , āvuso , yvāyaṃ puggalo parisuddhakāyasamācāro parisuddhavacīsamācāro labhati ca kālena kālaṃ cetaso vivaraṃ cetaso pasādaṃ , yāpissaT3.212 parisuddhakāyasamācāratā sāpissa tasmiṃ samaye manasi kātabbā ;
yāpissa parisuddhavacīsamācāratā sāpissa tasmiṃ samaye manasi kātabbā ;
yampi labhati kālena kālaṃ cetaso vivaraṃ cetaso pasādaṃ , tampissa tasmiṃ samaye manasi kātabbaṃ .
Evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo .
Samantapāsādikaṃ , āvuso , puggalaṃ āgamma cittaṃ pasīdati .
‘‘ Ime kho , āvuso , pañca āghātapaṭivinayā , yattha bhikkhuno uppanno āghāto sabbaso paṭivinetabbo ’’ ti .
Dutiyaṃ .

3. Sākacchasuttaṃ

163. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –
‘‘ āvuso bhikkhave ’’ ti .
‘‘ Āvuso ’’ ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ .
Āyasmā sāriputto etadavoca –
[ a . ni .5.65-66]‘‘ PañcahāvusoP3.191 , dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ sākaccho sabrahmacārīnaṃ .
Katamehi pañcahi ?
Idhāvuso , bhikkhu attanā ca sīlasampanno hoti , sīlasampadākathāya ca āgataṃ pañhaṃV2.178 byākattā hoti ;
attanā ca samādhisampanno hoti , samādhisampadākathāya ca āgataṃ pañhaṃ byākattā hoti ;
attanā ca paññāsampanno hoti , paññāsampadākathāya ca āgataṃ pañhaṃ byākattā hoti ;
attanā ca vimuttisampanno hoti , vimuttisampadākathāya ca āgataṃ pañhaṃ byākattā hoti ;
attanā ca vimuttiñāṇadassanasampanno hoti , vimuttiñāṇadassanasampadākathāya ca āgataṃ pañhaṃ byākattā hoti .
Imehi kho , āvuso , pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ sākaccho sabrahmacārīnan ’’ ti .
Tatiyaṃ .

4. Sājīvasuttaṃ

164.[ a . ni .5.65] TatraM2.168 kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi … pe …‘‘ pañcahi , āvuso , dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃsājīvo sabrahmacārīnaṃ .
Katamehi pañcahi ?
Idhāvuso , bhikkhu attanā ca sīlasampanno hotiT3.213 , sīlasampadākathāya ca āgataṃ pañhaṃ byākattā hoti ;
attanā ca samādhisampanno hoti , samādhisampadākathāya ca āgataṃ pañhaṃ byākattā hoti ;
attanā ca paññāsampanno hoti , paññāsampadākathāya ca āgataṃ pañhaṃ byākattā hoti ;
attanā ca vimuttisampanno hoti , vimuttisampadākathāya ca āgataṃ pañhaṃ byākattā hoti ;
attanā ca vimuttiñāṇadassanasampanno hoti , vimuttiñāṇadassanasampadākathāya ca āgataṃ pañhaṃ byākattā hoti .
Imehi kho , āvuso , pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃsājīvo sabrahmacārīnan ’’ ti .
Catutthaṃ .

5. Pañhapucchāsuttaṃ

165. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi … pe …‘‘ yo hi koci , āvuso , paraṃ pañhaṃ pucchati , sabbo so pañcahi ṭhānehi , etesaṃ vā aññatarena .
Katamehi pañcahi ?
Mandattā momūhattā [ momuhattā ( sī .)] paraṃ pañhaṃ pucchati , pāpiccho icchāpakato paraṃ pañhaṃ pucchati , paribhavaṃ paraṃP3.192 pañhaṃ pucchati , aññātukāmo paraṃ pañhaṃ pucchati , atha vā panevaṃcitto [ atha vā pakuppanto ( sī . pī .)] paraṃ pañhaṃ pucchati –
‘ sace me pañhaṃ puṭṭho sammadeva byākarissati iccetaṃ kusalaṃ , no ce [ no ca ( syā .)] me pañhaṃ puṭṭho sammadeva byākarissati ahamassa sammadeva byākarissāmī ’ ti .
Yo hi koci , āvuso , paraṃ pañhaṃ pucchati , sabbo so imehi pañcahiV2.179 ṭhānehi , etesaṃ vā aññatarena .
Ahaṃ kho panāvuso , evaṃcitto paraṃ pañhaṃ pucchāmi –
‘ sace me pañhaṃ puṭṭho sammadeva byākarissatiT3.214 iccetaṃ kusalaṃ , no ce me pañhaṃ puṭṭho sammadeva byākarissati , ahamassa sammadeva byākarissāmī ’’ ti .
Pañcamaṃ .

6. Nirodhasuttaṃ

166. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi … pe …‘‘ idhāvuso , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno saññāvedayitanirodhaṃM2.169 samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi [ samāpajjeyyapi vuṭṭhaheyyapi ( sī . syā . kaṃ . pī .)]– atthetaṃ ṭhānaṃ .
No ce diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya , atikkammeva kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ [ kabaḷiṃkārāhārabhakkhānaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] devānaṃ sahabyataṃ aññataraṃ manomayaṃ kāyaṃ upapanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – atthetaṃ ṭhānan ’’ ti .
Evaṃ vutte āyasmā udāyī āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
‘‘ aṭṭhānaṃ kho etaṃ , āvuso sāriputta , anavakāso yaṃ so bhikkhu atikkammeva kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ aññataraṃ manomayaṃ kāyaṃ upapanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – natthetaṃ ṭhānan ’’ ti .
Dutiyampi kho … pe … tatiyampi kho āyasmāP3.193 sāriputto bhikkhū āmantesi –
‘‘ idhāvuso , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – atthetaṃ ṭhānaṃ .
No ce diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya , atikkammeva kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ aññataraṃ manomayaṃ kāyaṃ upapanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – atthetaṃ ṭhānan ’’ ti .
Tatiyampi kho āyasmā udāyī āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
‘‘ aṭṭhānaṃ kho etaṃ , āvuso sāriputtaT3.215 , anavakāso yaṃ so bhikkhu atikkammeva kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ aññataraṃ manomayaṃ kāyaṃ upapanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – natthetaṃ ṭhānan ’’ ti .
AthaV2.180 kho āyasmato sāriputtassa etadahosi –
‘‘ yāvatatiyakampi [ yāvatatiyampi ( sī . syā . pī .)] kho me āyasmā udāyī paṭikkosati , na ca me koci bhikkhu anumodati .
Yaṃnūnāhaṃ yena bhagavā tenupasaṅkameyyan ’’ ti .
Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –
‘‘ idhāvuso , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – atthetaṃ ṭhānaṃ .
No ce diṭṭheva dhamme aññaṃM2.170 ārādheyya , atikkammeva kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ aññataraṃ manomayaṃ kāyaṃ upapanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – atthetaṃ ṭhānan ’’ ti .
Evaṃ vutte āyasmā udāyī āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
‘‘ aṭṭhānaṃ kho etaṃ , āvuso sāriputta , anavakāso yaṃ so bhikkhu atikkammeva kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ aññataraṃ manomayaṃ kāyaṃ upapanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – natthetaṃ ṭhānan ’’ ti .
Dutiyampi kho … pe … tatiyampi kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –
‘‘ idhāvuso , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno saññāvedayitanirodhaṃP3.194 samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – atthetaṃ ṭhānaṃT3.216 .
No ce diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya , atikkammeva kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ aññataraṃ manomayaṃ kāyaṃ upapanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – atthetaṃ ṭhānan ’’ ti .
Tatiyampi kho āyasmā udāyī āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
‘‘ aṭṭhānaṃ kho etaṃ , āvuso sāriputta , anavakāso yaṃ so bhikkhu atikkammeva kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ aññataraṃ manomayaṃ kāyaṃ upapanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – natthetaṃ ṭhānan ’’ ti .
Atha kho āyasmato sāriputtassa etadahosi –
‘‘ bhagavatopi kho me sammukhā āyasmā udāyī yāvatatiyakaṃ paṭikkosati , na ca me koci bhikkhu anumodati .
Yaṃnūnāhaṃ tuṇhī assan ’’ ti .
Atha kho āyasmā sāriputto tuṇhī ahosi .
AthaV2.181 kho bhagavā āyasmantaṃ udāyiṃ āmantesi –
‘‘ kaṃ pana tvaṃ , udāyi , manomayaṃ kāyaṃ paccesī ’’ ti ?
‘‘ Ye te , bhante , devā arūpino saññāmayā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu kho tuyhaṃ , udāyi , bālassa abyattassa bhaṇitena !
Tvampi nāma bhaṇitabbaṃ maññasī ’’ ti !
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –
‘‘ atthi nāma , ānanda , theraṃ bhikkhuṃ vihesiyamānaṃ ajjhupekkhissathaM2.171 .
Na hi nāma , ānanda , kāruññampi bhavissati theramhi [ byattamhi ( syā . kaṃ . ka .)] bhikkhumhi vihesiyamānamhī ’’ ti .
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ idha , bhikkhave , bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – atthetaṃ ṭhānaṃ .
No ce diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyyaT3.217 , atikkammeva kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ aññataraṃ manomayaṃ kāyaṃ upapanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi – atthetaṃ ṭhānan ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi .
AthaP3.195 kho āyasmā ānando acirapakkantassa bhagavato yenāyasmā upavāṇo tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ upavāṇaṃ etadavoca –
‘‘ idhāvuso upavāṇa , aññe there bhikkhū vihesenti .
Mayaṃ tena na muccāma .
Anacchariyaṃ kho , panetaṃ āvuso upavāṇa , yaṃ bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito etadeva ārabbha udāhareyya yathā āyasmantaṃyevettha upavāṇaṃ paṭibhāseyya .
Idāneva amhākaṃ sārajjaṃ okkantan ’’ ti .
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Nisajja kho bhagavā āyasmantaṃ upavāṇaṃ etadavoca –
‘‘ Katīhi nu kho , upavāṇa , dhammehi samannāgato thero bhikkhu sabrahmacārīnaṃ piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo cā ’’ ti ?
‘‘ Pañcahi , bhante , dhammehi samannāgato thero bhikkhu sabrahmacārīnaṃ piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca .
Katamehi pañcahi ?
Idha , bhante , thero bhikkhu sīlavā hoti … pe … samādāya sikkhati sikkhāpadesu ;
bahussuto hoti … pe … diṭṭhiyā suppaṭividdhā ;
kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāyaT3.218 anelagalāya [ anelagaḷāya ( syā . kaṃ .)] atthassa viññāpaniyā ;
catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī ;
āsavānaṃV2.182 khayā … pe … sacchikatvā upasampajja viharati .
Imehi kho , bhante , pañcahi dhammehi samannāgato thero bhikkhuM2.172 sabrahmacārīnaṃ piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo cā ’’ ti .
‘‘ SādhuP3.196 sādhu , upavāṇa !
Imehi kho , upavāṇa , pañcahi dhammehi samannāgato thero bhikkhu sabrahmacārīnaṃ piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca .
Ime ce , upavāṇa , pañca dhammā therassa bhikkhuno na saṃvijjeyyuṃ , taṃ sabrahmacārī na sakkareyyuṃ na garuṃ kareyyuṃ na māneyyuṃ na pūjeyyuṃ khaṇḍiccena pāliccena valittacatāya .
Yasmā ca kho , upavāṇa , ime pañca dhammā therassa bhikkhuno saṃvijjanti , tasmā taṃ sabrahmacārī sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjentī ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .

7. Codanāsuttaṃ

167. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –
‘‘ codakena , āvuso , bhikkhunā paraṃ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhāpetvā paro codetabbo ’’.
‘‘ Katame pañca ?
Kālena vakkhāmi , no akālena ;
bhūtena vakkhāmi , no abhūtena ;
saṇhena vakkhāmi , no pharusena ;
atthasaṃhitena vakkhāmi , no anatthasaṃhitena ;
mettacitto [ mettacittena ( sī . pī . ka .) cūḷava .400 passitabbaṃ ] vakkhāmi , no dosantaro [ dosantarena ( sī . pī . ka .)].
Codakena , āvuso , bhikkhunā paraṃ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhāpetvā paro codetabbo .
‘‘ IdhāhaṃT3.219 , āvuso , ekaccaṃ puggalaṃ passāmi akālena codiyamānaṃ no kālena kupitaṃ , abhūtena codiyamānaṃ no bhūtena kupitaṃ , pharusena codiyamānaṃ no saṇhena kupitaṃ , anatthasaṃhitena codiyamānaṃ no atthasaṃhitena kupitaṃ , dosantarena codiyamānaṃ no mettacittena kupitaṃ .
‘‘ Adhammacuditassa , āvuso , bhikkhuno pañcahākārehi avippaṭisāro upadahātabbo [ upadahitabbo ( sī . syā . pī .)]–
‘ akālenāyasmā cudito no kālenaP3.197 , alaṃ te avippaṭisārāya ;
abhūtenāyasmā cudito no bhūtenaV2.183 , alaṃ te avippaṭisārāya ;
pharusenāyasmā cudito no saṇhena , alaṃ te avippaṭisārāyaM2.173 ;
anatthasaṃhitenāyasmā cudito no atthasaṃhitena , alaṃ te avippaṭisārāya ;
dosantarenāyasmā cudito no mettacittena , alaṃ te avippaṭisārāyā ’ ti .
Adhammacuditassa , āvuso , bhikkhuno imehi pañcahākārehi avippaṭisāro upadahātabbo .
‘‘ Adhammacodakassa , āvuso , bhikkhuno pañcahākārehi vippaṭisāro upadahātabbo –
‘ akālena te , āvuso , codito [ cudito ( sī . syā . pī .)] no kālena , alaṃ te vippaṭisārāya ;
abhūtena te , āvuso , codito no bhūtena , alaṃ te vippaṭisārāya ;
pharusena te , āvuso , codito no saṇhena , alaṃ te vippaṭisārāya ;
anatthasaṃhitena te , āvuso , codito no atthasaṃhitena , alaṃ te vippaṭisārāya ;
dosantarena te , āvuso , codito no mettacittena , alaṃ te vippaṭisārāyā ’ ti .
Adhammacodakassa , āvuso , bhikkhuno imehi pañcahākārehi vippaṭisāro upadahātabbo .
Taṃ kissa hetu ?
Yathā na aññopi bhikkhuT3.220 abhūtena codetabbaṃ maññeyyāti .
‘‘ Idha panāhaṃ , āvuso , ekaccaṃ puggalaṃ passāmi kālena codiyamānaṃ no akālena kupitaṃ , bhūtena codiyamānaṃ no abhūtena kupitaṃ , saṇhena codiyamānaṃ no pharusena kupitaṃ , atthasaṃhitena codiyamānaṃ no anatthasaṃhitena kupitaṃ , mettacittena codiyamānaṃ no dosantarena kupitaṃ .
‘‘ Dhammacuditassa , āvuso , bhikkhuno pañcahākārehi vippaṭisāro upadahātabbo –
‘ kālenāyasmā cudito no akālena , alaṃ te vippaṭisārāya ;
bhūtenāyasmā cudito no abhūtena , alaṃ te vippaṭisārāya ;
saṇhenāyasmā cudito no pharusena , alaṃ te vippaṭisārāya ;
atthasaṃhitenāyasmā cudito no anatthasaṃhitena , alaṃ te vippaṭisārāya ;
mettacittenāyasmā cudito no dosantarena , alaṃ te vippaṭisārāyā ’ ti .
DhammacuditassaP3.198 , āvuso , bhikkhuno imehi pañcahākārehi vippaṭisāro upadahātabbo .
‘‘ Dhammacodakassa , āvuso , bhikkhuno pañcahākārehi avippaṭisāro upadahātabbo –
‘ kālena te , āvuso , codito no akālena , alaṃM2.174 te avippaṭisārāya ;
bhūtena te , āvuso , codito no abhūtena , alaṃ te avippaṭisārāya ;
saṇhena te , āvuso , codito noV2.184 pharusena , alaṃ te avippaṭisārāya ;
atthasaṃhitena te , āvuso , codito no anatthasaṃhitena , alaṃ te avippaṭisārāya ;
mettacittena te , āvuso , codito no dosantarena , alaṃ te avippaṭisārāyā ’ ti .
Dhammacodakassa , āvuso , bhikkhuno imehi pañcahākārehi avippaṭisāro upadahātabbo .
Taṃ kissa hetu ?
Yathā aññopiT3.221 bhikkhu bhūtena coditabbaṃ maññeyyāti .
‘‘ Cuditena , āvuso , puggalena dvīsu dhammesu patiṭṭhātabbaṃ – sacce ca , akuppe ca .
Maṃ cepi [ pañcahi ( syā . ka .)], āvuso , pare codeyyuṃ kālena vā akālena vā bhūtena vā abhūtena vā saṇhena vā pharusena vā atthasaṃhitena vā anatthasaṃhitena vā mettacittā [ mettacittena ( sī . pī . ka .) ma . ni .1.227 passitabbaṃ ] vā dosantarā [ dosantarena ( sī . pī . ka .)] vā , ahampi dvīsuyeva dhammesu patiṭṭhaheyyaṃ – sacce ca , akuppe ca .
Sace jāneyyaṃ –
‘ attheso mayi dhammo ’ ti ,‘ atthī ’ ti naṃ vadeyyaṃ –
‘ saṃvijjateso mayi dhammo ’ ti .
Sace jāneyyaṃ –
‘ nattheso mayi dhammo ’ ti ,‘ natthī ’ ti naṃ vadeyyaṃ –
‘ neso dhammo mayi saṃvijjatī ’ ti .
‘‘ Evampi kho te [ evampi kho ( ka .)], sāriputta , vuccamānā atha ca panidhekacce moghapurisā na padakkhiṇaṃ gaṇhantī ’’ ti .
‘‘ Ye te , bhante , puggalā assaddhā jīvikatthā na saddhāP3.199 agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā saṭhā māyāvino ketabino [ keṭubhino ( sī . syā . kaṃ . pī .)] uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā indriyesu aguttadvārā bhojane amattaññuno jāgariyaṃ ananuyuttā sāmaññe anapekkhavanto sikkhāya na tibbagāravā bāhulikā sāthalikā okkamane pubbaṅgamā paviveke nikkhittadhurā kusītā hīnavīriyā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā vibbhantacittā duppaññā eḷamūgā , te mayā evaṃ vuccamānā na padakkhiṇaṃ gaṇhanti .
‘‘ Ye pana te , bhante , kulaputtāT3.222 saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā asaṭhā amāyāvino aketabino anuddhatā anunnaḷā acapalā amukharā avikiṇṇavācā indriyesu guttadvārā bhojane mattaññuno jāgariyaṃM2.175 anuyuttā sāmaññe apekkhavanto sikkhāya tibbagāravā na bāhulikā na sāthalikā okkamane nikkhittadhurā paviveke pubbaṅgamā āraddhavīriyāV2.185 pahitattā upaṭṭhitassatino sampajānā samāhitā ekaggacittā paññavanto aneḷamūgā , te mayā evaṃ vuccamānā padakkhiṇaṃ gaṇhantīti .
‘‘ Ye te , sāriputta , puggalā assaddhā jīvikatthā na saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā saṭhā māyāvino ketabino uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā indriyesu aguttadvārā bhojane amattaññuno jāgariyaṃ ananuyuttā sāmaññe anapekkhavanto sikkhāya na tibbagāravā bāhulikā sāthalikā okkamane pubbaṅgamā paviveke nikkhittadhurā kusītā hīnavīriyā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā vibbhantacittā duppaññā eḷamūgā , tiṭṭhantu te .
‘‘ Ye pana , te sāriputta , kulaputtā saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā asaṭhā amāyāvino aketabino anuddhatā anunnaḷā acapalā amukharā avikiṇṇavācā indriyesu guttadvārā bhojane mattaññuno jāgariyaṃ anuyuttā sāmaññe apekkhavanto sikkhāya tibbagāravā na bāhulikā na sāthalikā okkamane nikkhittadhurā paviveke pubbaṅgamā āraddhavīriyā pahitattā upaṭṭhitassatino sampajānā samāhitā ekaggacittā paññavanto aneḷamūgā , te tvaṃ , sāriputta , vadeyyāsiP3.200 .
Ovada , sāriputtaT3.223 , sabrahmacārī ;
anusāsa , sāriputta , sabrahmacārī –
‘ asaddhammā vuṭṭhāpetvā saddhamme patiṭṭhāpessāmi sabrahmacārī ’ ti .
Evañhi te , sāriputta , sikkhitabban ’’ ti .
Sattamaṃ .

8. Sīlasuttaṃ

168. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –
‘‘ dussīlassa , āvuso , sīlavipannassa hatūpaniso hoti sammāsamādhi ;
sammāsamādhimhi asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ ;
yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassanavipannassa hatūpaniso hoti nibbidāvirāgo ;
nibbidāvirāge asati nibbidāvirāgavipannassa hatūpanisaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ .
Seyyathāpi , āvuso , rukkho sākhāpalāsavipanno .
Tassa papaṭikāpi na pāripūriṃ gacchati , tacopiM2.176 … pe … pheggupi … sāropi na pāripūriṃ gacchati .
Evamevaṃ kho , āvuso , dussīlassa sīlavipannassa hatūpaniso hoti sammāsamādhi ;
sammāsamādhimhiV2.186 asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ ;
yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassanavipannassa hatūpaniso hoti nibbidāvirāgo ;
nibbidāvirāge asati nibbidāvirāgavipannassa hatūpanisaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ .
‘‘ Sīlavato , āvuso , sīlasampannassa upanisasampanno hoti sammāsamādhi ;
sammāsamādhimhi sati sammāsamādhisampannassa upanisasampannaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ ;
yathābhūtañāṇadassane sati yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanisasampanno hoti nibbidāvirāgo ;
nibbidāvirāge sati nibbidāvirāgasampannassa upanisasampannaṃT3.224 hoti vimuttiñāṇadassanaṃ .
Seyyathāpi , āvuso , rukkho , sākhāpalāsasampanno .
Tassa papaṭikāpi pāripūriṃ gacchati , tacopi … pe … pheggupi … sāropiP3.201 pāripūriṃ gacchati .
Evamevaṃ kho , āvuso , sīlavato sīlasampannassa upanisasampanno hoti sammāsamādhi ;
sammāsamādhimhi sati sammāsamādhisampannassa upanisasampannaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ ;
yathābhūtañāṇadassane sati yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanisasampanno hoti nibbidāvirāgo ;
nibbidāvirāge sati nibbidāvirāgasampannassa upanisasampannaṃ hoti vimuttiñāṇadassanan ’’ ti [ a . ni .5.168;6.50;7.65].
Aṭṭhamaṃ .

9. Khippanisantisuttaṃ

169. Atha kho āyasmā ānando yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ [ sārāṇīyaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
‘‘ Kittāvatā nu kho , āvuso sāriputta , bhikkhu khippanisanti ca hoti , kusalesu dhammesu suggahitaggāhī ca , bahuñca gaṇhāti , gahitañcassa nappamussatī ’’ ti ?
‘‘ Āyasmā kho ānando bahussuto .
Paṭibhātu āyasmantaṃyeva ānandan ’’ ti .
‘‘ Tenahāvuso sāriputta , suṇāhi , sādhukaṃ manasiM2.177 karohi ;
bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā sāriputto āyasmato ānandassa paccassosi .
Āyasmā ānando etadavoca –
‘‘ Idhāvuso sāriputta , bhikkhu atthakusalo ca hoti , dhammakusalo ca , byañjanakusalo caV2.187 , niruttikusalo ca , pubbāparakusalo ca .
Ettāvatā khoT3.225 , āvuso sāriputta , bhikkhu khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu , suggahitaggāhī ca , bahuñca gaṇhāti , gahitañcassa nappamussatī ’’ ti .
‘‘ Acchariyaṃ , āvuso !
Abbhutaṃ , āvuso !!
Yāva subhāsitaṃ cidaṃ āyasmatā ānandena .
Imehi ca mayaṃ pañcahi dhammehi samannāgataṃ āyasmantaṃ ānandaṃ dhārema –
‘ āyasmā ānando atthakusalo dhammakusalo byañjanakusalo niruttikusalo pubbāparakusalo ’’’ ti .
Navamaṃ .

10. Bhaddajisuttaṃ

170. EkaṃP3.202 samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme .
Atha kho āyasmā bhaddaji yenāyasmā ānando tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ bhaddajiṃ āyasmā ānando etadavoca –
‘‘ kiṃ nu kho , āvuso bhaddaji , dassanānaṃ aggaṃ , kiṃ savanānaṃ aggaṃ , kiṃ sukhānaṃ aggaṃ , kiṃ saññānaṃ aggaṃ , kiṃ bhavānaṃ aggan ’’ ti ?
‘‘ Atthāvuso , brahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī , yo taṃ brahmānaṃ passati , idaṃ dassanānaṃ aggaṃ .
Atthāvuso , ābhassarā nāma devā sukhena abhisannā parisannā .
Te kadāci karahaci udānaṃ udānenti –
‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’ ti !
Yo taṃ saddaṃ suṇāti , idaṃ savanānaṃ aggaṃ .
Atthāvuso , subhakiṇhā nāma devā .
Te santaṃyeva tusitā sukhaṃ paṭivedenti , idaṃ sukhānaṃ aggaṃ .
Atthāvuso , ākiñcaññāyatanūpagā devā , idaṃ saññānaṃT3.226 aggaṃ .
Atthāvuso , nevasaññānāsaññāyatanūpagā devā , idaṃ bhavānaṃ aggan ’’ ti .
‘‘ Sameti kho idaṃ āyasmato bhaddajissa , yadidaṃ bahunā janenā ’’ ti ?
‘‘ ĀyasmāM2.178 kho , ānando , bahussuto .
Paṭibhātu āyasmantaṃyeva ānandan ’’ ti .
‘‘ Tenahāvuso bhaddaji , suṇāhi , sādhukaṃ manasi karohi ;
bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā bhaddaji āyasmato ānandassa paccassosi .
Āyasmā ānando etadavoca –
‘‘ YathāV2.188 passato kho , āvuso , anantarā āsavānaṃ khayo hoti , idaṃ dassanānaṃ aggaṃ .
Yathā suṇato anantarā āsavānaṃ khayo hoti , idaṃ savanānaṃ aggaṃ .
Yathā sukhitassa anantarā āsavānaṃ khayo hoti , idaṃ sukhānaṃ aggaṃ .
Yathā saññissa anantarā āsavānaṃ khayo hoti , idaṃ saññānaṃ aggaṃ .
Yathā bhūtassa anantarā āsavānaṃ khayo hoti , idaṃ bhavānaṃ aggan ’’ ti .
Dasamaṃ .
ĀghātavaggoP3.203 dutiyo .
Tassuddānaṃ –
Dve āghātavinayā , sākacchā sājīvato pañhaṃ ;
Pucchā nirodho codanā , sīlaṃ nisanti bhaddajīti .