(6)1. Nīvaraṇavaggo
1. Āvaraṇasuttaṃ
51. Evaṃ
V2.59M2.56 me sutaṃ – ekaṃT3.72 samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Pañcime , bhikkhave , āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhāruhā paññāya dubbalīkaraṇā .
Katame pañca ?
Kāmacchando , bhikkhave , āvaraṇo nīvaraṇo cetaso ajjhāruho paññāya dubbalīkaraṇo .
Byāpādo , bhikkhave , āvaraṇo nīvaraṇo cetaso ajjhāruho paññāya dubbalīkaraṇo .
Thinamiddhaṃ , bhikkhave , āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ cetaso ajjhāruhaṃ paññāya dubbalīkaraṇaṃ .
Uddhaccakukkuccaṃ , bhikkhave , āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ cetaso ajjhāruhaṃ paññāya dubbalīkaraṇaṃ .
Vicikicchā , bhikkhave , āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhāruhā paññāya dubbalīkaraṇā .
Ime kho , bhikkhave , pañca āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhāruhā paññāya dubbalīkaraṇā .
‘‘ So vata , bhikkhave , bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe appahāya , abalāya paññāya dubbalāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ
P3.64 vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari [ uttariṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .Seyyathāpi , bhikkhave , nadī pabbateyyā dūraṅgamā [ dūragamā ( sī .)] sīghasotā hārahārinī .
Tassā puriso
T3.73 ubhato naṅgalamukhāni vivareyya .Evañhi so , bhikkhave , majjhe nadiyā soto vikkhitto visaṭo byādiṇṇo neva [ na ceva ( ka .)] dūraṅgamo assa na [ na ca ( ka .)] sīghasoto na [ na ca ( ka .)] hārahārī [ hārahāriṇī ( sī .)].
Evamevaṃ kho , bhikkhave , so vata bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe
V2.60 cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe appahāya , abalāya paññāya dubbalāya attatthaṃM2.57 vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .‘‘ So vata , bhikkhave , bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe pahāya , balavatiyā paññāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti ṭhānametaṃ vijjati .
Seyyathāpi , bhikkhave , nadī pabbateyyā dūraṅgamā sīghasotā hārahārinī .
Tassā puriso ubhato naṅgalamukhāni pidaheyya .
Evañhi so , bhikkhave , majjhe nadiyā soto avikkhitto avisaṭo abyādiṇṇo dūraṅgamo ceva assa sīghasoto ca hārahārī ca .
Evamevaṃ kho , bhikkhave , so vata bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe pahāya , balavatiyā paññāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti ṭhānametaṃ vijjatī ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Akusalarāsisuttaṃ
52.‘‘ Akusalarāsīti
T3.74P3.65 , bhikkhave , vadamāno pañca nīvaraṇe [ ime pañca nīvaraṇe ( sī .)] sammā vadamāno vadeyya .Kevalo hāyaṃ [ hayaṃ ( sī .), cāyaṃ ( syā . kaṃ .), sāyaṃ ( ka .)], bhikkhave , akusalarāsi yadidaṃ pañca nīvaraṇā .
Katame pañca ?
Kāmacchandanīvaraṇaṃ , byāpādanīvaraṇaṃ , thinamiddhanīvaraṇaṃ , uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ , vicikicchānīvaraṇaṃ .
Akusalarāsīti , bhikkhave , vadamāno ime pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya .
Kevalo hāyaṃ , bhikkhave , akusalarāsi yadidaṃ pañca nīvaraṇā ’’ ti .
Dutiyaṃ .
3. Padhāniyaṅgasuttaṃ
53.‘‘ Pañcimāni , bhikkhave , padhāniyaṅgāni .
Katamāni pañca ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu saddho hoti , saddahati tathāgatassa bodhiṃ –
‘ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā ’ ti
V2.61 .Appābādho hoti
M2.58 appātaṅko ;samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya ;
asaṭho hoti amāyāvī ;
yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu ;
āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya , thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu ;
paññavā hoti , udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā .
Imāni kho , bhikkhave , pañca padhāniyaṅgānī ’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Samayasuttaṃ
54.‘‘ Pañcime
T3.75 , bhikkhave , asamayā padhānāya .Katame pañca ?
Idha
P3.66 , bhikkhave , bhikkhu jiṇṇo hoti jarāyābhibhūto .Ayaṃ , bhikkhave , paṭhamo asamayo padhānāya .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu byādhito hoti byādhinābhibhūto .
Ayaṃ , bhikkhave , dutiyo asamayo padhānāya .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , dubbhikkhaṃ hoti dussassaṃ dullabhapiṇḍaṃ , na sukaraṃ uñchena paggahena yāpetuṃ .
Ayaṃ , bhikkhave , tatiyo asamayo padhānāya .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhayaṃ hoti aṭavisaṅkopo , cakkasamārūḷhā jānapadā pariyāyanti .
Ayaṃ , bhikkhave , catuttho asamayo padhānāya .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , saṅgho bhinno hoti .
Saṅghe kho pana , bhikkhave , bhinne aññamaññaṃ akkosā ca honti , aññamaññaṃ paribhāsā ca honti , aññamaññaṃ parikkhepā ca honti , aññamaññaṃ pariccajā ca honti .
Tattha appasannā ceva nappasīdanti , pasannānañca ekaccānaṃ aññathattaṃ hoti .
Ayaṃ , bhikkhave , pañcamo asamayo padhānāya .
Ime kho , bhikkhave , pañca asamayā padhānāyāti .
‘‘ Pañcime , bhikkhave , samayā padhānāya .
Katame pañca ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu daharo hoti
V2.62 yuvā susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā .Ayaṃ , bhikkhave , paṭhamo samayo padhānāya .
‘‘ Puna
M2.59 caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu appābādho hoti appātaṅko , samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāyaT3.76 padhānakkhamāya .Ayaṃ , bhikkhave , dutiyo samayo padhānāya .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , subhikkhaṃ hoti susassaṃ
P3.67 sulabhapiṇḍaṃ , sukaraṃ uñchena paggahena yāpetuṃ .Ayaṃ , bhikkhave , tatiyo samayo padhānāya .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , manussā samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharanti .
Ayaṃ , bhikkhave , catuttho samayo padhānāya .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , saṅgho samaggo sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharati .
Saṅghe kho pana , bhikkhave , samagge na ceva aññamaññaṃ akkosā honti , na ca aññamaññaṃ paribhāsā honti , na ca aññamaññaṃ parikkhepā honti , na ca aññamaññaṃ pariccajā honti .
Tattha appasannā ceva pasīdanti , pasannānañca bhiyyobhāvo [ bhīyyobhāvāya ( ka .)] hoti .
Ayaṃ , bhikkhave , pañcamo samayo padhānāya .
Ime kho , bhikkhave , pañca samayā padhānāyā ’’ ti .
Catutthaṃ .
5. Mātāputtasuttaṃ
55. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tena kho pana samayena sāvatthiyaṃ ubho mātāputtā vassāvāsaṃ upagamiṃsu [ upasaṅkamiṃsu ( ka .)]– bhikkhu ca bhikkhunī ca .
Te aññamaññassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahesuṃ .
Mātāpi puttassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahosi ;
puttopi mātaraṃ abhiṇhaṃ dassanakāmo ahosi .
Tesaṃ abhiṇhaṃ dassanā saṃsaggo ahosi .
Saṃsagge sati vissāso ahosi .
Vissāse sati otāro ahosi .
Te otiṇṇacittā sikkhaṃ apaccakkhāya
T3.77 dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsu .Atha
V2.63 kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinno kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ idha , bhante , sāvatthiyaṃ ubho mātāputtā
M2.60 vassāvāsaṃ upagamiṃsu – bhikkhu ca bhikkhunī ca , te aññamaññassa abhiṇhaṃP3.68 dassanakāmā ahesuṃ , mātāpi puttassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahosi , puttopi mātaraṃ abhiṇhaṃ dassanakāmo ahosi .Tesaṃ abhiṇhaṃ dassanā saṃsaggo ahosi , saṃsagge sati vissāso ahosi , vissāse sati otāro ahosi , te otiṇṇacittā sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsū ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu so , bhikkhave , moghapuriso maññati –
‘ na mātā putte sārajjati , putto vā pana mātarī ’ ti ?
Nāhaṃ , bhikkhave , aññaṃ ekarūpampi samanupassāmi evaṃ [ yaṃ evaṃ ( sī .)] rajanīyaṃ evaṃ kamanīyaṃ evaṃ madanīyaṃ evaṃ bandhanīyaṃ evaṃ mucchanīyaṃ evaṃ antarāyakaraṃ anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya yathayidaṃ , bhikkhave , itthirūpaṃ .
Itthirūpe , bhikkhave , sattā rattā giddhā gathitā [ gadhitā ( syā . pī . ka .)] mucchitā ajjhosannā [ ajjhopannā ( bahūsu )].
Te dīgharattaṃ socanti itthirūpavasānugā .
‘‘ Nāhaṃ , bhikkhave , aññaṃ ekasaddampi … pe … ekagandhampi … ekarasampi … ekaphoṭṭhabbampi samanupassāmi evaṃ rajanīyaṃ evaṃ kamanīyaṃ evaṃ madanīyaṃ evaṃ bandhanīyaṃ evaṃ mucchanīyaṃ evaṃ antarāyakaraṃ anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya yathayidaṃ , bhikkhave , itthiphoṭṭhabbaṃ
T3.78 .Itthiphoṭṭhabbe , bhikkhave , sattā rattā giddhā gathitā mucchitā ajjhosannā .
Te dīgharattaṃ socanti itthiphoṭṭhabbavasānugā .
‘‘ Itthī , bhikkhave , gacchantīpi purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati ;
ṭhitāpi … pe … nisinnāpi … sayānāpi … hasantīpi … bhaṇantīpi … gāyantīpi … rodantīpi … ugghātitāpi [ ugghānitāpi ( sī .)]… matāpi purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati .
Yañhi taṃ , bhikkhave , sammā vadamāno vadeyya –
‘ samantapāso mārassā ’ ti mātugāmaṃyeva sammā vadamāno vadeyya –
‘ samantapāso mārassā ’’’ ti .
‘‘ Sallape
P3.69 asihatthena , pisācenāpi sallape ;Āsīvisampi āsīde [ āsadde ( syā . kaṃ .)], yena daṭṭho na jīvati .
‘‘ Natveva
V2.64 eko ekāya , mātugāmena sallape ;Muṭṭhassatiṃ
M2.61 tā bandhanti , pekkhitena sitena ca [ mhitena ca ( syā . kaṃ .)].‘‘ Athopi dunnivatthena , mañjunā bhaṇitena ca ;
Neso jano svāsīsado , api ugghātito mato .
‘‘ Pañca kāmaguṇā ete , itthirūpasmiṃ dissare ;
Rūpā saddā rasā gandhā , phoṭṭhabbā ca manoramā .
‘‘ Tesaṃ kāmoghavūḷhānaṃ , kāme aparijānataṃ ;
Kālaṃ gati [ gatiṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] bhavābhavaṃ , saṃsārasmiṃ purakkhatā .
‘‘ Ye
T3.79 ca kāme pariññāya , caranti akutobhayā ;Te ve pāraṅgatā loke , ye pattā āsavakkhayan ’’ ti .
pañcamaṃ ;
6. Upajjhāyasuttaṃ
56. Atha kho aññataro bhikkhu yena sako upajjhāyo tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā sakaṃ upajjhāyaṃ etadavoca –
‘‘ etarahi me , bhante , madhurakajāto ceva kāyo , disā ca me na pakkhāyanti , dhammā ca maṃ nappaṭibhanti , thinamiddhañca me cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati , anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmi , atthi ca me dhammesu vicikicchā ’’ ti .
Atha kho so bhikkhu taṃ saddhivihārikaṃ bhikkhuṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ ayaṃ , bhante , bhikkhu evamāha –
‘ etarahi me , bhante , madhurakajāto ceva kāyo , disā ca maṃ na pakkhāyanti , dhammā ca me nappaṭibhanti , thinamiddhañca me cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati , anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmi , atthi ca me dhammesu vicikicchā ’’’ ti .
‘‘ Evañhetaṃ
V2.65P3.70 , bhikkhu , hoti indriyesu aguttadvārassa , bhojane amattaññuno , jāgariyaṃ ananuyuttassa , avipassakassa kusalānaṃ dhammānaṃ , pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ ananuyuttassa viharato , yaṃ madhurakajāto ceva kāyo hoti , disā cassa naM2.62 pakkhāyanti , dhammā ca taṃ nappaṭibhanti , thinamiddhañcassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati , anabhirato ca brahmacariyaṃ carati , hoti cassa dhammesu vicikicchā .Tasmātiha te , bhikkhu , evaṃ sikkhitabbaṃ –
‘ indriyesu guttadvāro bhavissāmi , bhojane mattaññū , jāgariyaṃ anuyutto , vipassako kusalānaṃ dhammānaṃ , pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ anuyutto viharissāmī ’ ti .
Evañhi te , bhikkhu , sikkhitabban ’’ ti .
Atha kho so bhikkhu bhagavatā iminā ovādena ovadito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti , tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi .
‘‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’’ ti abbhaññāsi .
Aññataro pana so bhikkhu arahataṃ ahosi .
Atha kho so bhikkhu arahattaṃ patto yena sako upajjhāyo tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā sakaṃ upajjhāyaṃ etadavoca –
‘‘ etarahi me , bhante , na ceva [ na tveva ( sī .)] madhurakajāto kāyo , disā ca me pakkhāyanti , dhammā ca maṃ paṭibhanti , thinamiddhañca me cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati , abhirato ca brahmacariyaṃ carāmi , natthi ca me dhammesu vicikicchā ’’ ti .
Atha kho so bhikkhu taṃ saddhivihārikaṃ bhikkhuṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ
P3.71 abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ ayaṃ , bhante , bhikkhu evamāha –
‘ etarahi me , bhante , na ceva madhurakajāto kāyo , disā ca me pakkhāyanti , dhammā ca maṃ paṭibhanti , thinamiddhañca me cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati , abhirato ca brahmacariyaṃ carāmi , natthi ca me dhammesu vicikicchā ’’’ ti .
‘‘ Evañhetaṃ , bhikkhu , hoti indriyesu guttadvārassa , bhojane mattaññuno , jāgariyaṃ anuyuttassa , vipassakassa kusalānaṃ dhammānaṃ , pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ
V2.66 anuyuttassa viharato , yaṃ na ceva madhurakajāto kāyo hoti , disā cassa pakkhāyanti , dhammā caM2.63 taṃ paṭibhanti , thinamiddhañcassa cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati , abhirato ca brahmacariyaṃ carati , na cassa hoti dhammesu vicikicchā .Tasmātiha vo , bhikkhave , evaṃ sikkhitabbaṃ –
‘ indriyesu guttadvārā bhavissāma , bhojane mattaññuno , jāgariyaṃ anuyuttā , vipassakā kusalānaṃ dhammānaṃ , pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ anuyuttā viharissāmā ’ ti .
Evañhi vo , bhikkhave , sikkhitabban ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭhānasuttaṃ
57.‘‘ Pañcimāni , bhikkhave , ṭhānāni abhiṇhaṃ paccavekkhitabbāni itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .
Katamāni pañca ?
‘ Jarādhammomhi , jaraṃ anatīto ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .
‘ Byādhidhammomhi , byādhiṃ anatīto ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .
‘ Maraṇadhammomhi , maraṇaṃ anatīto ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā
P3.72 vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .‘ Sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .
‘ Kammassakomhi , kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo .
Yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , atthavasaṃ paṭicca ‘ jarādhammomhi , jaraṃ anatīto ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā ?
Atthi , bhikkhave , sattānaṃ yobbane yobbanamado , yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti , vācāya duccaritaṃ caranti , manasā duccaritaṃ caranti .
Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo yobbane yobbanamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti .
Idaṃ kho , bhikkhave , atthavasaṃ paṭicca ‘ jarādhammomhi , jaraṃ anatīto ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .
‘‘ Kiñca
V2.67 , bhikkhave , atthavasaṃ paṭicca ‘ byādhidhammomhi , byādhiṃ anatīto ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā ?Atthi , bhikkhave , sattānaṃ ārogye ārogyamado , yena madena mattā kāyena
M2.64 duccaritaṃ caranti , vācāya duccaritaṃ caranti , manasā duccaritaṃ caranti .Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo ārogye ārogyamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti .
Idaṃ kho , bhikkhave , atthavasaṃ paṭicca ‘ byādhidhammomhi , byādhiṃ anatīto ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , atthavasaṃ paṭicca ‘ maraṇadhammomhi , maraṇaṃ anatīto ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā ?
Atthi , bhikkhave , sattānaṃ jīvite jīvitamado , yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti , vācāya duccaritaṃ
P3.73 caranti , manasā duccaritaṃ caranti .Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo jīvite jīvitamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti .
Idaṃ kho , bhikkhave , atthavasaṃ paṭicca ‘ maraṇadhammomhi , maraṇaṃ anatīto ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , atthavasaṃ paṭicca ‘ sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā ?
Atthi , bhikkhave , sattānaṃ piyesu manāpesu yo chandarāgo yena rāgena rattā kāyena duccaritaṃ caranti , vācāya duccaritaṃ caranti , manasā duccaritaṃ caranti .
Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo piyesu manāpesu chandarāgo so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti .
Idaṃ kho , bhikkhave , atthavasaṃ paṭicca ‘ sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .
‘‘ Kiñca , bhikkhave , atthavasaṃ paṭicca ‘ kammassakomhi , kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo , yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī ’ ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā
V2.68 ?Atthi , bhikkhave , sattānaṃ kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ .
Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato sabbaso vā duccaritaṃ pahīyati tanu vā pana hoti .
Idaṃ kho , bhikkhave , atthavasaṃ paṭicca ‘ kammassakomhi , kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo , yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī ’ ti
M2.65 abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā .‘‘ Sa kho [ sace ( pī . ka .)] so , bhikkhave , ariyasāvako iti paṭisañcikkhati –
‘ na
P3.74 kho ahaññeveko jarādhammo [ ahañceveko jarādhammomhi ( ka .)] jaraṃ anatīto , atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā jarādhammā jaraṃ anatītā ’ ti .Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati .
So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti .
Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti anusayā byantīhonti .
‘‘ Sa kho so , bhikkhave , ariyasāvako iti paṭisañcikkhati –
‘ na kho ahaññeveko byādhidhammo byādhiṃ anatīto , atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā byādhidhammā byādhiṃ anatītā ’ ti .
Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati .
So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti .
Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti , anusayā byantīhonti .
‘‘ Sa kho so , bhikkhave , ariyasāvako iti paṭisañcikkhati –
‘ na kho ahaññeveko maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto , atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā ’ ti .
Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati .
So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti .
Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti , anusayā byantīhonti .
‘‘ Sa kho so , bhikkhave , ariyasāvako iti paṭisañcikkhati –
‘ na kho mayhevekassa sabbehi piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo , atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbesaṃ sattānaṃ piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo ’ ti .
Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ
V2.69 paccavekkhato maggo sañjāyati .So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti .
Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti , anusayā byantīhonti .
‘‘ Sa kho so , bhikkhave , ariyasāvako iti paṭisañcikkhati –
‘ na
M2.66 kho ahaññeveko kammassako kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammappaṭisaraṇo , yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmi ;atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā kammassakā kammadāyādā kammayoni kammabandhu kammappaṭisaraṇā , yaṃ kammaṃ karissanti – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādā bhavissantī ’ ti
P3.75 .Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati .
So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti .
Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti , anusayā byantīhontī ’’ ti .
‘‘ Byādhidhammā jarādhammā , atho maraṇadhammino ;
Yathā dhammā tathā sattā [ santā ( syā . kaṃ .)], jigucchanti puthujjanā .
‘‘ Ahañce taṃ jiguccheyyaṃ , evaṃ dhammesu pāṇisu ;
Na metaṃ patirūpassa , mama evaṃ vihārino .
‘‘ Sohaṃ evaṃ viharanto , ñatvā dhammaṃ nirūpadhiṃ ;
Ārogye yobbanasmiñca , jīvitasmiñca ye madā .
‘‘ Sabbe made abhibhosmi , nekkhammaṃ daṭṭhu khemato [ nekkhamme daṭṭhu khemataṃ ( a . ni .3.39) ubhayatthapi aṭṭhakathāya sameti ];
Tassa me ahu ussāho , nibbānaṃ abhipassato .
‘‘ Nāhaṃ bhabbo etarahi , kāmāni paṭisevituṃ ;
Anivatti [ anivattī (?)] bhavissāmi , brahmacariyaparāyaṇo ’’ ti .
sattamaṃ ;
8. Licchavikumārakasuttaṃ
58. Ekaṃ
V2.70 samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ .Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi .
Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto mahāvanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi .
Tena kho pana samayena sambahulā licchavikumārakā sajjāni dhanūni ādāya kukkurasaṅghaparivutā mahāvane anucaṅkamamānā anuvicaramānā addasu
M2.67 bhagavantaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ ;disvāna sajjāni dhanūni nikkhipitvā kukkurasaṅghaṃ ekamantaṃ uyyojetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā
P3.76 tuṇhībhūtā tuṇhībhūtā pañjalikā bhagavantaṃ payirupāsanti .Tena kho pana samayena mahānāmo licchavi mahāvane jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno addasa te licchavikumārake tuṇhībhūte tuṇhībhūte pañjalike bhagavantaṃ payirupāsante ;
disvā yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo licchavi udānaṃ udānesi –
‘ bhavissanti vajjī , bhavissanti vajjī ’’’ ti !
‘‘ Kiṃ pana tvaṃ , mahānāma , evaṃ vadesi –
‘ bhavissanti vajjī , bhavissanti vajjī ’’’ ti ?
‘‘ Ime , bhante , licchavikumārakā caṇḍā pharusā apānubhā [ apajahāti ( sī .), apāṭubhā ( syā . kaṃ .), apajahā ( pī .), apānutā ( katthaci )].
Yānipi tāni kulesu paheṇakāni [ pahīnakāni ( sī .), pahīṇakāni ( syā . kaṃ . pī .)] pahīyanti , ucchūti vā badarāti vā pūvāti vā modakāti vā saṃkulikāti vā [ sakkhalikāti vā ( sī . pī .)], tāni vilumpitvā vilumpitvā khādanti ;
kulitthīnampi kulakumārīnampi pacchāliyaṃ khipanti .
Te dānime tuṇhībhūtā tuṇhībhūtā pañjalikā bhagavantaṃ payirupāsantī ’’ ti .
‘‘ Yassa kassaci , mahānāma , kulaputtassa pañca dhammā saṃvijjanti – yadi vā rañño khattiyassa muddhāvasittassa , yadi vā raṭṭhikassa pettanikassa [ muddhābhisittassa ( ka .) a . ni .5.135,136 passitabbaṃ ], yadi vā senāya senāpatikassa , yadi
V2.71 vā gāmagāmaṇikassa , yadi vā pūgagāmaṇikassa , ye vā pana kulesu paccekādhipaccaṃ kārenti , vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihāni .‘‘ Katame pañca ?
Idha , mahānāma , kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi mātāpitaro sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti
P3.77 .Tamenaṃ mātāpitaro sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti –
‘ ciraṃ jīva , dīghamāyuṃ pālehī ’ ti .
Mātāpitānukampitassa , mahānāma , kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihāni .
‘‘ Puna
M2.68 caparaṃ , mahānāma , kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi puttadāradāsakammakaraporise [… sāmantasaṃvohāre ( sī . pī .)] sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti .Tamenaṃ puttadāradāsakammakaraporisā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti –
‘ ciraṃ jīva , dīghamāyuṃ pālehī ’ ti .
Puttadāradāsakammakaraporisānukampitassa , mahānāma , kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihāni .
‘‘ Puna caparaṃ , mahānāma , kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi khettakammantasāmantasabyohāre sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti .
Tamenaṃ khettakammantasāmantasabyohārā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti –
‘ ciraṃ jīva , dīghamāyuṃ pālehī ’ ti .
Khettakammantasāmantasabyohārānukampitassa , mahānāma , kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihāni .
‘‘ Puna caparaṃ , mahānāma , kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi yāvatā balipaṭiggāhikā devatā sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti .
Tamenaṃ balipaṭiggāhikā devatā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti –
‘ ciraṃ jīva , dīghamāyuṃ pālehī ’ ti .
Devatānukampitassa , mahānāma , kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihāni .
‘‘ Puna
V2.72 caparaṃ , mahānāma , kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi samaṇabrāhmaṇe sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti .Tamenaṃ samaṇabrāhmaṇā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti –
‘ ciraṃ jīva , dīghamāyuṃ pālehī ’ ti .
Samaṇabrāhmaṇānukampitassa
P3.78 , mahānāma , kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihāni .‘‘ Yassa kassaci , mahānāma , kulaputtassa ime pañca dhammā saṃvijjanti – yadi vā rañño khattiyassa muddhāvasittassa , yadi vā raṭṭhikassa pettanikassa
M2.69 , yadi vā senāya senāpatikassa , yadi vā gāmagāmaṇikassa , yadi vā pūgagāmaṇikassa , ye vā pana kulesu paccekādhipaccaṃ kārenti , vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihānī ’’ ti .‘‘ Mātāpitukiccakaro , puttadārahito sadā ;
Antojanassa atthāya , ye cassa anujīvino .
‘‘ Ubhinnañceva atthāya , vadaññū hoti sīlavā ;
Ñātīnaṃ pubbapetānaṃ , diṭṭhe dhamme ca jīvataṃ [ jīvinaṃ ( sī .), jīvitaṃ ( syā . kaṃ . pī . ka .)].
‘‘ Samaṇānaṃ brāhmaṇānaṃ , devatānañca paṇḍito ;
Vittisañjanano hoti , dhammena gharamāvasaṃ .
‘‘ So karitvāna kalyāṇaṃ , pujjo hoti pasaṃsiyo ;
Idheva naṃ pasaṃsanti , pecca sagge pamodatī ’’ ti .
aṭṭhamaṃ ;
9. Paṭhamavuḍḍhapabbajitasuttaṃ
59.‘‘ Pañcahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito .
Katamehi pañcahi ?
Dullabho , bhikkhave , vuḍḍhapabbajito nipuṇo , dullabho ākappasampanno , dullabho bahussuto
V2.73 , dullabho dhammakathiko , dullabho vinayadharo .Imehi kho , bhikkhave , pañcahi dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito ’’ ti .
Navamaṃ .
10. Dutiyavuḍḍhapabbajitasuttaṃ
60.‘‘ Pañcahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito .
Katamehi pañcahi ?
Dullabho , bhikkhave , vuḍḍhapabbajito suvaco , dullabho suggahitaggāhī
P3.79 , dullabho padakkhiṇaggāhī , dullabho dhammakathiko , dullabho vinayadharo .Imehi kho , bhikkhave , pañcahi dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito ’’ ti .
Dasamaṃ .
Nīvaraṇavaggo paṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Āvaraṇaṃ rāsi aṅgāni , samayaṃ mātuputtikā ;
Upajjhā ṭhānā licchavi , kumārā aparā duveti .