10. Nāradasuttaṃ
50. Ekaṃ samayaṃ āyasmā nārado pāṭaliputte viharati kukkuṭārāme .
Tena kho pana samayena muṇḍassa rañño bhaddā devī kālaṅkatā
M2.51 hoti piyā manāpā .So bhaddāya deviyā kālaṅkatāya piyāya manāpāya neva nhāyati [ nahāyati ( sī . syā . kaṃ . pī .)] na vilimpati na bhattaṃ bhuñjati na kammantaṃ payojeti – rattindivaṃ [ rattidivaṃ ( ka .)] bhaddāya deviyā sarīre ajjhomucchito .
Atha kho muṇḍo rājā piyakaṃ kosārakkhaṃ [ sokārakkhaṃ ( syā .)]
V2.54 āmantesi –‘‘ tena hi , samma piyaka
P3.58 , bhaddāya deviyā sarīraṃ āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjatha , yathā mayaṃ bhaddāya deviyā sarīraṃ cirataraṃ passeyyāmā ’’ ti .‘‘ Evaṃ , devā ’’ ti kho piyako kosārakkho muṇḍassa rañño paṭissutvā bhaddāya deviyā sarīraṃ āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujji .
Atha kho piyakassa kosārakkhassa etadahosi –
‘‘ imassa kho muṇḍassa rañño bhaddā devī kālaṅkatā piyā manāpā .
So bhaddāya deviyā kālaṅkatāya piyāya manāpāya neva nhāyati na vilimpati na bhattaṃ bhuñjati na kammantaṃ payojeti
T3.65 – rattindivaṃ bhaddāya deviyā sarīre ajjhomucchito .Kaṃ [ kiṃ ( ka .)] nu kho muṇḍo rājā samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā payirupāseyya , yassa dhammaṃ sutvā sokasallaṃ pajaheyyā ’’ ti !
Atha kho piyakassa kosārakkhassa etadahosi –
‘‘ ayaṃ kho āyasmā nārado pāṭaliputte viharati kukkuṭārāme .
Taṃ kho panāyasmantaṃ nāradaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato –
‘ paṇḍito viyatto [ vyatto ( sī . pī .), byatto ( syā . kaṃ ., dī . ni .2.407)] medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno vuddho ceva [ buddho ceva ( ka .)] arahā ca ’[ arahā cā ’ ti (?)].
Yaṃnūna muṇḍo rājā āyasmantaṃ nāradaṃ payirupāseyya , appeva nāma muṇḍo rājā āyasmato nāradassa dhammaṃ sutvā sokasallaṃ pajaheyyā ’’ ti .
Atha kho piyako kosārakkho yena muṇḍo rājā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā muṇḍaṃ rājānaṃ etadavoca –
‘‘ ayaṃ kho , deva , āyasmā nārado pāṭaliputte viharati kukkuṭārāme .
Taṃ kho panāyasmantaṃ nāradaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato –
‘ paṇḍito viyatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno vuddho ceva
M2.52 arahā ca ’[ arahā cā ’ ti (?)].Yadi pana devo āyasmantaṃ nāradaṃ payirupāseyya , appeva nāma devo āyasmato nāradassa dhammaṃ sutvā sokasallaṃ pajaheyyā ’’ ti .
‘‘ Tena hi , samma piyaka
P3.59 , āyasmantaṃ nāradaṃ paṭivedehi .Kathañhi nāma mādiso samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā vijite vasantaṃ pubbe appaṭisaṃvidito upasaṅkamitabbaṃ maññeyyā ’’ ti
T3.66 !‘‘ Evaṃ , devā ’’ ti kho piyako kosārakkho muṇḍassa rañño paṭissutvā yenāyasmā nārado tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nāradaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho piyako kosārakkho āyasmantaṃ nāradaṃ etadavoca –
‘‘ Imassa
V2.55 , bhante , muṇḍassa rañño bhaddā devī kālaṅkatā piyā manāpā .So bhaddāya deviyā kālaṅkatāya piyāya manāpāya neva nhāyati na vilimpati na bhattaṃ bhuñjati na kammantaṃ payojeti – rattindivaṃ bhaddāya deviyā sarīre ajjhomucchito .
Sādhu , bhante , āyasmā nārado muṇḍassa rañño tathā dhammaṃ desetu yathā muṇḍo rājā āyasmato nāradassa dhammaṃ sutvā sokasallaṃ pajaheyyā ’’ ti .
‘‘ Yassadāni , piyaka , muṇḍo rājā kālaṃ maññatī ’’ ti .
Atha kho piyako kosārakkho uṭṭhāyāsanā āyasmantaṃ nāradaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena muṇḍo rājā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā muṇḍaṃ rājānaṃ etadavoca –
‘‘ katāvakāso kho , deva , āyasmatā nāradena .
Yassadāni devo kālaṃ maññatī ’’ ti .
‘‘ Tena hi , samma piyaka , bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpehī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , devā ’’ ti kho piyako kosārakkho muṇḍassa rañño paṭissutvā bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā muṇḍaṃ rājānaṃ etadavoca –
‘‘ yuttāni kho te , deva , bhadrāni bhadrāni yānāni .
Yassadāni devo kālaṃ
T3.67 maññatī ’’ ti .Atha kho muṇḍo rājā bhadraṃ yānaṃ [ bhadraṃ bhadraṃ yānaṃ ( syā . kaṃ . ka .), bhaddaṃ yānaṃ ( pī .)] abhiruhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi yena kukkuṭārāmo tena pāyāsi mahaccā [ mahacca ( bahūsu )] rājānubhāvena āyasmantaṃ nāradaṃ dassanāya .
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā , yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṃ pāvisi .
Atha kho muṇḍo rājā
M2.53 yena āyasmā nārado tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nāradaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ
P3.60 nisinnaṃ kho muṇḍaṃ rājānaṃ āyasmā nārado etadavoca –‘‘ Pañcimāni , mahārāja , alabbhanīyāni ṭhānāni samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ .
Katamāni pañca ?
‘ Jarādhammaṃ mā jīrī ’ ti alabbhanīyaṃ ṭhānaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ .
‘ Byādhidhammaṃ mā byādhīyī ’ ti … pe …‘ maraṇadhammaṃ mā mīyī ’ ti …‘ khayadhammaṃ mā khīyī ’ ti …‘ nassanadhammaṃ mā nassī ’ ti alabbhanīyaṃ ṭhānaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ .
‘‘ Assutavato
V2.56 , mahārāja , puthujjanassa jarādhammaṃ jīrati .So jarādhamme jiṇṇe na iti paṭisañcikkhati –
‘ na kho mayhevekassa jarādhammaṃ jīrati , atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbesaṃ sattānaṃ jarādhammaṃ jīrati .
Ahañceva kho pana jarādhamme jiṇṇe soceyyaṃ kilameyyaṃ parideveyyaṃ , urattāḷiṃ kandeyyaṃ , sammohaṃ āpajjeyyaṃ , bhattampi me
T3.68 nacchādeyya , kāyepi dubbaṇṇiyaṃ okkameyya , kammantāpi nappavatteyyuṃ , amittāpi attamanā assu , mittāpi dummanā assū ’ ti .So jarādhamme jiṇṇe socati kilamati paridevati , urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati .
Ayaṃ vuccati , mahārāja –
‘ assutavā puthujjano viddho savisena sokasallena attānaṃyeva paritāpeti ’’’.
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , assutavato puthujjanassa byādhidhammaṃ byādhīyati … pe … maraṇadhammaṃ mīyati … khayadhammaṃ khīyati … nassanadhammaṃ nassati .
So nassanadhamme naṭṭhe na iti paṭisañcikkhati –
‘ na kho mayhevekassa nassanadhammaṃ nassati , atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbesaṃ sattānaṃ nassanadhammaṃ nassati .
Ahañceva kho pana nassanadhamme naṭṭhe soceyyaṃ kilameyyaṃ parideveyyaṃ , urattāḷiṃ kandeyyaṃ , sammohaṃ āpajjeyyaṃ , bhattampi me nacchādeyya , kāyepi dubbaṇṇiyaṃ okkameyya , kammantāpi nappavatteyyuṃ , amittāpi attamanā assu , mittāpi dummanā
P3.61 assū ’ ti .So nassanadhamme naṭṭhe socati kilamati paridevati , urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati .
Ayaṃ vuccati , mahārāja –
‘ assutavā puthujjano viddho savisena sokasallena attānaṃyeva paritāpeti ’’’.
‘‘ Sutavato
M2.54 ca kho , mahārāja , ariyasāvakassa jarādhammaṃ jīrati .So jarādhamme jiṇṇe iti paṭisañcikkhati –
‘ na kho mayhevekassa jarādhammaṃ jīrati , atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbesaṃ sattānaṃ jarādhammaṃ jīrati .
Ahañceva kho pana jarādhamme jiṇṇe soceyyaṃ kilameyyaṃ
T3.69 parideveyyaṃ , urattāḷiṃ kandeyyaṃ , sammohaṃ āpajjeyyaṃ , bhattampi me nacchādeyya , kāyepi dubbaṇṇiyaṃ okkameyya , kammantāpi nappavatteyyuṃ , amittāpi attamanā assu , mittāpi dummanā assū ’ ti .So jarādhamme jiṇṇe na socati na kilamati na paridevati , na urattāḷiṃ kandati , na sammohaṃ āpajjati .
Ayaṃ vuccati , mahārāja –
‘ sutavā ariyasāvako abbuhi savisaṃ sokasallaṃ , yena viddho assutavā puthujjano attānaṃyeva paritāpeti .
Asoko visallo ariyasāvako attānaṃyeva parinibbāpeti ’’’.
‘‘ Puna
V2.57 caparaṃ , mahārāja , sutavato ariyasāvakassa byādhidhammaṃ byādhīyati … pe … maraṇadhammaṃ mīyati … khayadhammaṃ khīyati … nassanadhammaṃ nassati .So nassanadhamme naṭṭhe iti paṭisañcikkhati –
‘ na kho mayhevekassa nassanadhammaṃ nassati , atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbesaṃ sattānaṃ nassanadhammaṃ nassati .
Ahañceva kho pana nassanadhamme naṭṭhe soceyyaṃ kilameyyaṃ parideveyyaṃ , urattāḷiṃ kandeyyaṃ , sammohaṃ āpajjeyyaṃ , bhattampi me nacchādeyya , kāyepi dubbaṇṇiyaṃ okkameyya , kammantāpi nappavatteyyuṃ , amittāpi attamanā assu , mittāpi dummanā assū ’ ti .
So nassanadhamme naṭṭhe na socati na kilamati na paridevati , na urattāḷiṃ kandati , na sammohaṃ āpajjati .
Ayaṃ vuccati , mahārāja –
‘ sutavā ariyasāvako abbuhi savisaṃ sokasallaṃ , yena viddho assutavā puthujjano attānaṃyeva paritāpeti .
Asoko visallo ariyasāvako attānaṃyeva parinibbāpeti
T3.70 ’’’.‘‘ Imāni
P3.62 kho , mahārāja , pañca alabbhanīyāni ṭhānāni samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin ’’ ti .‘‘ Na socanāya paridevanāya ,
Atthodha labbhā api appakopi ;
Socantamenaṃ dukhitaṃ viditvā ,
Paccatthikā attamanā bhavanti .
‘‘ Yato
M2.55 ca kho paṇḍito āpadāsu ,Na vedhatī atthavinicchayaññū ;
Paccatthikāssa dukhitā bhavanti ,
Disvā mukhaṃ avikāraṃ purāṇaṃ .
‘‘ Jappena mantena subhāsitena ,
Anuppadānena paveṇiyā vā ;
Yathā yathā yattha labhetha atthaṃ ,
Tathā tathā tattha parakkameyya .
‘‘ Sace
V2.58 pajāneyya alabbhaneyyo ,Mayāva aññena vā esa attho ;
Asocamāno adhivāsayeyya ,
Kammaṃ daḷhaṃ kinti karomi dānī ’’ ti [ jā .1 jātakepi ].
Evaṃ
T3.71 vutte muṇḍo rājā āyasmantaṃ nāradaṃ etadavoca –‘‘ ko nāmo [ ko nu kho ( sī . pī .)] ayaṃ , bhante , dhammapariyāyo ’’ ti ?
‘‘ Sokasallaharaṇo nāma ayaṃ , mahārāja , dhammapariyāyo ’’ ti .
‘‘ Taggha , bhante , sokasallaharaṇo [ taggha bhante sokasallaharaṇo , taggha bhante sokasallaharaṇo ( sī . syā . kaṃ . pī .)]!
Imañhi me , bhante , dhammapariyāyaṃ sutvā sokasallaṃ pahīnan ’’ ti .
Atha kho muṇḍo rājā piyakaṃ kosārakkhaṃ āmantesi –
‘‘ tena hi , samma piyaka , bhaddāya deviyā sarīraṃ jhāpetha ;
thūpañcassā karotha .
Ajjatagge dāni mayaṃ nhāyissāma ceva vilimpissāma bhattañca bhuñjissāma kammante ca payojessāmā ’’ ti .
Dasamaṃ .
Muṇḍarājavaggo
P3.63 pañcamo .Tassuddānaṃ –
Ādiyo sappuriso iṭṭhā , manāpadāyībhisandaṃ ;
Sampadā ca dhanaṃ ṭhānaṃ , kosalo nāradena cāti .
Paṭhamapaṇṇāsakaṃ samattaṃ .