3. Saṅgāravasuttaṃ
193. Atha kho saṅgāravo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho saṅgāravo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ ko nu kho , bho gotama , hetu ko paccayo , yena kadāci dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā ?
Ko pana , bho gotama , hetu ko paccayo , yena kadāci dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti , pageva sajjhāyakatā ’’ ti ?
‘‘ Yasmiṃ , brāhmaṇa , samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena , uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti
V2.214 , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , paratthampi tasmiṃT3.258 samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā .Seyyathāpi , brāhmaṇa , udapatto saṃsaṭṭho lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā .
Tattha cakkhumā puriso sakaṃ
P3.231 mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyyaM2.203 na passeyya .Evamevaṃ kho , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena , uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , paratthampi … pe … ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā .
‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena , uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , paratthampi … pe … ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā .
Seyyathāpi , brāhmaṇa , udapatto agginā santatto ukkudhito [ ukkaṭṭhito ( sī . pī .), ukkuṭṭhito ( syā . kaṃ .)] ussadakajāto [ usumakajāto ( katthaci ), ussurakajāto ( ka .), usmudakajāto ( ma . ni .3 majjhimanikāye )].
Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya .
Evamevaṃ kho , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena , uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , paratthampi … pe … ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti
T3.259 , pageva asajjhāyakatā .‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena , uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , paratthampi … pe … ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ
P3.232 nappajānāti na passati , dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā .Seyyathāpi , brāhmaṇa , udapatto sevālapaṇakapariyonaddho .
Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya .
Evamevaṃ kho , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena , uppannassa ca thinamiddhassa
V2.215 nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , attatthampi tasmiṃM2.204 samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , paratthampi … pe … ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā .‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena , uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , paratthampi … pe … ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā .
Seyyathāpi , brāhmaṇa , udapatto vāterito calito bhanto ūmijāto [ ummijāto ( pī .)].
Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya .
Evamevaṃ kho , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena , uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , paratthampi … pe … ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , dīgharattaṃ
P3.233 sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā .‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena
T3.260 , uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , paratthampi … pe … ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā .Seyyathāpi , brāhmaṇa , udapatto āvilo luḷito kalalībhūto andhakāre nikkhitto .
Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya .
Evamevaṃ kho , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena , uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , paratthampi … pe … ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati , dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā .
‘‘ Yasmiñca
V2.216M2.205 kho , brāhmaṇa , samaye na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati na kāmarāgaparetena , uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati , paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati , ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati , dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti , pageva sajjhāyakatā .Seyyathāpi , brāhmaṇa , udapatto asaṃsaṭṭho lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya
P3.234 vā .Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya .
Evamevaṃ kho , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati … pe …
T3.261 .‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati … pe … seyyathāpi , brāhmaṇa , udapatto agginā asantatto anukkudhito anussadakajāto .
Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya .
Evamevaṃ kho , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati … pe ….
‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye na thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati … pe …
P3.235 seyyathāpi , brāhmaṇa , udapatto na sevālapaṇakapariyonaddho .Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya .
Evamevaṃ kho , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye na thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati … pe ….
‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa
T3.262 , yasmiṃ samaye na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati … pe … seyyathāpi , brāhmaṇa , udapatto na vāterito na calito na bhanto na ūmijāto .Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya .
Evamevaṃ kho , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati
V2.217 … pe ….‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena , uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti
P3.236 , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati , paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati , ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati , dīgharattaṃ asajjhāyakatāpiM2.206 mantā paṭibhanti , pageva sajjhāyakatā .Seyyathāpi , brāhmaṇa , udapatto accho vippasanno anāvilo āloke nikkhitto .
Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya .
Evamevaṃ kho , brāhmaṇa , yasmiṃ samaye na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena , uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati , paratthampi … pe … ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati , dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti , pageva sajjhāyakatā .
‘‘ Ayaṃ kho , brāhmaṇa , hetu ayaṃ paccayo , yena kadāci dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti , pageva asajjhāyakatā
T3.263 .Ayaṃ pana , brāhmaṇa , hetu ayaṃ paccayo , yena kadāci dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti , pageva sajjhāyakatā ’’ ti .
‘‘ Abhikkantaṃ , bho gotama … pe … upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
Tatiyaṃ .