2. Hetucatukkaṃ
244. Tattha
V0.196 yo tāva idha vutto nayo , so sabbattha pākaṭoyeva .
Viseso pana evaṃ veditabbo – hetucatukke tāva avijjā hetu assāti avijjāhetuko .
Avijjā assa sahavattanato yāvabhaṅgā pavattikā gamikāti vuttaṃ hoti .
‘‘ Avijjāpaccayā ’’ ti ca ettāvatā sahajātādipaccayavasena sādhāraṇato saṅkhārassa avijjā paccayoti dassetvā , puna ‘‘ avijjāhetuko ’’ ti eteneva visesato avigatapaccayatā dassitā .
Saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukan tiādīsupi eseva nayo .
Kasmā pana bhavādīsu hetukaggahaṇaṃ na katanti ?
Avigatapaccayaniyamābhāvato abhāvato ca avigatapaccayassa .
‘‘ Tattha katamo upādānapaccayā bhavo ?
Ṭhapetvā upādānaṃ vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati upādānapaccayā bhavo ’’ ti vacanato upādānapaccayā catunnaṃ khandhānaṃ idha bhavoti nāmaṃ .
Saṅkhārakkhandhe ca ‘‘ jāti dvīhi khandhehi saṅgahitā ’’ tiādivacanato ( dhātu .71) jātijarāmaraṇāni antogadhāni .
Tattha yāva upādānaṃ tāva jātijarāmaraṇānaṃ anupalabbhanato upādānaṃ bhavassa na niyamato avigatapaccayo hoti .
‘‘ Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ jātī ’’ ti ādivacanato saṅkhatalakkhaṇesu jātiyā jarāmaraṇasaṅkhātassa bhavassa jātikkhaṇamatteyeva abhāvato avigatapaccayabhāvo na sambhavati .
Tathā jātiyā jarāmaraṇakkhaṇe abhāvatoM0.196 .
Upanissayapaccayeneva pana bhavo jātiyā .
Jāti jarāmaraṇassa paccayoti sabbathāpi avigatapaccayaniyamābhāvato abhāvato ca avigatapaccayassa bhavādīsu hetukaggahaṇaṃ na katanti veditabbaṃ .
KeciP0.206 panāhu –
‘‘ bhavo duvidhenā ’’ ti vacanato upapattimissako bhavo , na ca upapattibhavassa upādānaṃ avigatapaccayo hotīti ‘‘ upādānapaccayā bhavo upādānahetuko ’’ ti avatvā ‘‘ upādānapaccayā bhavo ’’ ti vutto .
Idha pacchinnattā paratopi na vuttanti .
Taṃ idha upapattimissakassa bhavassa anadhippetattā ayuttaṃ .
Arūpakkhandhā hi idha bhavoti āgatā .Bhavapaccayā
V0.197 jātīti ettha ca ṭhapetvā jātijarāmaraṇāni avaseso bhavo jātiyā paccayoti veditabbo .
Kasmā ?
Jātiādīnaṃ jātiyā appaccayattā .
Yadi evaṃ , ṭhapetvā jātijarāmaraṇāni bhavo jātiyā paccayoti vattabboti ?
Āma vattabbo , vattabbapadesābhāvato pana na vutto .
Dasamaṅganiddese hi upādānapaccayasambhūto bhavo vattabbo .
Ekādasamaṅganiddese jāti vattabbā .
Yo pana bhavo jātiyā paccayo , tassa vattabbapadeso natthīti vattabbapadesābhāvato na vutto .
Avuttopi pana yuttito gahetabboti .Viññāṇapaccayā nāmarūpan tiādīsu ca viññāṇādīnaṃ avigatapaccayabhāvasambhavato viññāṇahetukādivacanaṃ katanti esa hetucatukke viseso .
3. Sampayuttacatukkaṃ