703. IdāniP0.381M0.365V0.360 tadanantare sikkhāpadavibhaṅge pañcāti gaṇanaparicchedo . Sikkhāpadānīti sikkhitabbapadāni ; sikkhākoṭṭhāsāti attho . Apica upari āgatā sabbepi kusalā dhammā sikkhitabbato sikkhā . Pañcasu pana sīlaṅgesu yaṃkiñci aṅgaṃ tāsaṃ sikkhānaṃ patiṭṭhānaṭṭhena padanti sikkhānaṃ padattā sikkhāpadāni . Pāṇātipātāti pāṇassa atipātā ghātanā māraṇāti attho . Veramaṇīti virati . Adinnādānāti adinnassa ādānā ; parapariggahitassa haraṇāti attho . Kāmesūti vatthukāmesu . Micchācārāti kilesakāmavasena lāmakācārā . Musāvādāti abhūtavādato . Surāmerayamajjapamādaṭṭhānāti ettha surāti piṭṭhasurā , pūvasurā , odanasurā , kiṇṇapakkhittā , sambhārasaṃyuttāti pañca surā . Merayan ti pupphāsavo , phalāsavo , guḷāsavo , madhvāsavo , sambhārasaṃyuttoti pañca āsavā . Tadubhayampi madanīyaṭṭhena majjaṃ . Yāya cetanāya taṃ pivanti , sā pamādakāraṇattā pamādaṭṭhānaṃ ; tasmā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā . Ayaṃ tāvettha mātikānikkhepassa attho .

704. Padabhājanīye pana yasmiṃ samaye kāmāvacaran tiādi sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva . Yasmā pana na kevalaṃ viratiyeva sikkhāpadaṃ , cetanāpi sikkhāpadameva , tasmā taṃ dassetuṃ dutiyanayo dassito . Yasmā ca na kevalaṃ eteyeva dve dhammā sikkhāpadaṃ , cetanāsampayuttā pana paropaṇṇāsadhammāpi sikkhitabbakoṭṭhāsato sikkhāpadameva , tasmā tatiyanayopi dassito . TatthaV0.361 duvidhaṃ sikkhāpadaṃ pariyāyasikkhāpadaṃ nippariyāyasikkhāpadañca . Tattha virati nippariyāyasikkhāpadaṃ . Sā hi ‘‘ pāṇātipātā veramaṇī ’’ tiP0.382 pāḷiyaṃ āgatā , no cetanā . Viramanto ca tāya eva tato tato viramati , na cetanāya . Cetanaṃ pana āharitvā dassesi . Tathā sesacetanāsampayuttadhamme . Vītikkamakāle hi veracetanā dussīlyaṃ nāma . Tasmā sā viratikālepi susīlyavasena vuttā . Phassādayo taṃsampayuttattā gahitāti .

IdāniM0.366 etesu sikkhāpadesu ñāṇasamuttejanatthaṃ imesaṃ pāṇātipātādīnaṃ dhammato , koṭṭhāsato , ārammaṇato , vedanāto , mūlato , kammato , sāvajjato , payogato ca vinicchayo veditabbo . Tattha ‘ dhammato ’ ti pañcapete pāṇātipātādayo cetanādhammāva honti . ‘ Koṭṭhāsato ’ pañcapi kammapathā eva . ‘ Ārammaṇato ’ pāṇātipāto jīvitindriyārammaṇo . Adinnādānaṃ sattārammaṇaṃ vā saṅkhārārammaṇaṃ vā . Micchācāro itthipurisārammaṇo . Musāvādo sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā . Surāpānaṃ saṅkhārārammaṇaṃ . ‘ Vedanāto ’ pāṇātipāto dukkhavedano . Adinnādānaṃ tivedanaṃ . Tañhi haṭṭhatuṭṭhassa adinnaṃ ādiyato sukhavedanaṃ hoti , bhītakāle dukkhavedanaṃ , majjhattassa hutvā gaṇhato adukkhamasukhavedanaṃ . Micchācāro sukhavedano vā adukkhamasukhavedano vā . Musāvādo adinnādānaṃ viya tivedano . Surāpānaṃ sukhamajjhattavedanaṃ . ‘ Mūlato ’ pāṇātipāto dosamohamūlo . Adinnādānaṃ kiñcikāle lobhamohamūlaṃ , kiñcikāle dosamohamūlaṃ . Micchācāro lobhamohamūlo . Musāvādo kiñcikāle lobhamohamūlo , kiñcikāle dosamohamūlo . Surāpānaṃ lobhamohamūlaṃ . ‘ Kammato ’ musāvādo cettha vacīkammaṃ . Sesā kāyakammameva . ‘ Sāvajjato ’V0.362 pāṇātipāto atthi appasāvajjo , atthi mahāsāvajjo . Tathā adinnādānādīni . Tesaṃ nānākaraṇaṃ heṭṭhā dassitameva . Ayaṃ pana aparo nayo – kunthakipillikassa hi vadho appasāvajjo , tato mahantatarassa mahāsāvajjo ; sopi appasāvajjo , tato mahantatarāya sakuṇikāya mahāsāvajjo ; tato godhāya , tato sasakassa , tato migassa , tato gavayassa , tato assassa , tato hatthissa vadho mahāsāvajjo , tatopi dussīlamanussassaP0.383 , tato gorūpasīlakamanussassa , tato saraṇagatassa , tato pañcasikkhāpadikassa , tato sāmaṇerassa , tato puthujjanabhikkhunoM0.367 , tato sotāpannassa , tato sakadāgāmissa , tato anāgāmissa , tato khīṇāsavassa vadho atimahāsāvajjoyeva . Adinnādānaṃ dussīlassa santake appasāvajjaṃ , tato gorūpasīlakassa santake mahāsāvajjaṃ ; tato saraṇagatassa , tato pañcasikkhāpadikassa , tato sāmaṇerassa , tato puthujjanabhikkhuno , tato sotāpannassa , tato sakadāgāmissa , tato anāgāmissa santake mahāsāvajjaṃ , tato khīṇāsavassa santake atimahāsāvajjaṃyeva . Micchācāro dussīlāya itthiyā vītikkame appasāvajjo , tato gorūpasīlakāya mahāsāvajjo ; tato saraṇagatāya , pañcasikkhāpadikāya , sāmaṇeriyā , puthujjanabhikkhuniyā , sotāpannāya , sakadāgāminiyā , tato anāgāminiyā vītikkame mahāsāvajjo , khīṇāsavāya pana bhikkhuniyā ekantamahāsāvajjova . Musāvādo kākaṇikamattassa atthāya musākathane appasāvajjo , tato aḍḍhamāsakassa , māsakassa , pañcamāsakassa , aḍḍhakahāpaṇassa , kahāpaṇassa , tato anagghaniyabhaṇḍassa atthāya musākathane mahāsāvajjo , musā kathetvā pana saṅghaṃ bhindantassa ekantamahāsāvajjova . Surāpānaṃ pasatamattassa pāne appasāvajjaṃ , añjalimattassa pāne mahāsāvajjaṃ ; kāyacālanasamatthaṃ pana bahuṃ pivitvā gāmaghātanigamaghātakammaṃ karontassa ekantamahāsāvajjameva . PāṇātipātañhiV0.363 patvā khīṇāsavassa vadho mahāsāvajjo ; adinnādānaṃ patvā khīṇāsavasantakassa haraṇaṃ , micchācāraṃ patvā khīṇāsavāya bhikkhuniyā vītikkamanaṃ , musāvādaṃ patvā musāvādena saṅghabhedo , surāpānaṃ patvā kāyacālanasamatthaṃ bahuṃ pivitvā gāmanigamaghātanaṃ mahāsāvajjaṃ . Sabbehipi panetehi musāvādena saṅghabhedanameva mahāsāvajjaṃ . Tañhi kappaṃ niraye pācanasamatthaṃ mahākibbisaṃ . ‘ Payogato ’ tiM0.368 pāṇātipāto sāhatthikopi hoti āṇattikopi . Tathā adinnādānaṃ . Micchācāramusāvādasurāpānāni sāhatthikānevāti . EvametthaP0.384 pāṇātipātādīnaṃ dhammādivasena vinicchayaṃ ñatvā pāṇātipātā veramaṇītiādīnampi dhammato , koṭṭhāsato , ārammaṇato , vedanāto , mūlato , kammato , khaṇḍato , samādānato , payogato ca vinicchayo veditabbo . Tattha ‘ dhammato ’ ti pariyāyasīlavasena paṭipāṭiyā pañca cetanādhammāva . ‘ Koṭṭhāsato ’ ti pañcapi kammapathā eva . ‘ Ārammaṇato ’ ti pāṇātipātā veramaṇī parassa jīvitindriyaṃ ārammaṇaṃ katvā attano veracetanāya viramati . Itarāsupi eseva nayo . Sabbāpi hi etā vītikkamitabbavatthuṃ ārammaṇaṃ katvā veracetanāhiyeva viramanti . ‘ Vedanāto ’ ti sabbāpi sukhavedanā vā honti majjhattavedanā vā . ‘ Mūlato ’ ti ñāṇasampayuttacittena viramantassa alobhaadosaamohamūlā honti , ñāṇavippayuttacittena viramantassa alobhaadosamūlā honti . ‘ Kammato ’ ti musāvādā veramaṇīyevettha vacīkammaṃ ; sesā kāyakammaṃ . ‘ Khaṇḍato ’ ti gahaṭṭhā yaṃ yaṃ vītikkamanti , taṃ tadeva khaṇḍaṃ hoti bhijjati , avasesaṃ na bhijjati . Kasmā ? Gahaṭṭhā hi anibaddhasīlā honti , yaṃ yaṃ sakkonti taṃ tadeva gopenti . Sāmaṇerānaṃ pana ekasmiṃ vītikkamante sabbāni bhijjanti . Na kevalañca etāni , sesasīlānipi bhijjantiyeva . Tesaṃ pana vītikkamo daṇḍakammavatthuko . ‘ Puna evarūpaṃ na karissāmī ’ ti daṇḍakamme kate sīlaṃ paripuṇṇaṃ hoti . ‘ Samādānato ’ ti sayameva ‘ pañca sīlāni adhiṭṭhahāmī ’ ti adhiṭṭhahantenapi , pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ samādiyantenapi samādiṇṇāni honti . Aññassa santike nisīditvā ‘ pañca sīlāni samādiyāmī ’ ti samādiyantenapi , pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ samādiyantenapiV0.364 samādinnāneva honti . ‘ Payogato ’ sabbānipi sāhatthikapayogānevāti veditabbāni .

712. Idāni yāsaṃ sikkhānaṃ koṭṭhāsabhāvena imāni pañca sikkhāpadāni vuttāni , tāni dassetuṃ katame dhammā sikkhāti ayaṃ sikkhāvāro āraddho .

TatthaP0.385 yasmā sabbepi catubhūmakakusalā dhammā sikkhitabbabhāvatoM0.369 sikkhā , tasmā te dassetuṃ yasmiṃ samaye kāmāvacaran tiādi vuttaṃ . Tattha heṭṭhā cittuppādakaṇḍe ( dha . sa .1) vuttanayeneva pāḷiṃ vitthāretvā attho veditabbo . Idha pana mukhamattameva dassitanti . Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā . 3. Pañhāpucchakavaṇṇanā

714. Pañhāpucchake pāḷianusāreneva sikkhāpadānaṃ kusalādibhāvo veditabbo . Ārammaṇattikesu pana yāni sikkhāpadāni ettha sattārammaṇānīti vuttāni , tāni yasmā sattoti saṅkhaṃ gate saṅkhāreyeva ārammaṇaṃ karonti , yasmā ca sabbānipi etāni sampattavirativaseneva niddiṭṭhāni , tasmā ‘‘ parittārammaṇā ’’ ti ca ‘‘ paccuppannārammaṇā ’’ ti ca vuttaṃ . Yato pana viramati tassa vatthuno accantabahiddhattā sabbesampi bahiddhārammaṇatā veditabbāti . Imasmiṃ pana sikkhāpadavibhaṅge sammāsambuddhena abhidhammabhājanīyepi pañhāpucchakepi lokiyāneva sikkhāpadāni kathitāni . Ubhopi hi ete nayā lokiyattā ekaparicchedā eva . Evamayaṃ sikkhāpadavibhaṅgo dveparivaṭṭaṃ nīharitvāva bhājetvā dassitoti . Sammohavinodaniyā vibhaṅgaṭṭhakathāya Sikkhāpadavibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā . 15. Paṭisambhidāvibhaṅgo 1. Suttantabhājanīyaṃ 1. Saṅgahavāravaṇṇanā