952. AṭṭhakaniddeseM0.492 kilesāyeva kilesavatthūni .

Kusītavatthūnīti kusītassa alasassa vatthūni , patiṭṭhā , kosajjakāraṇānīti attho . Kammaṃ kātabbaṃ hotīti cīvaravicāraṇādikammaṃ kātabbaṃ hoti . Na vīriyaṃ ārabhatīti duvidhampi vīriyaṃ nārabhati . Appattassāti jhānavipassanāmaggaphaladhammassa appattassa pattiyā . Anadhigatassāti tasseva anadhigatassa adhigamatthāya . Asacchikatassāti tasseva asacchikatassa sacchikaraṇatthāya . Idaṃ paṭhaman ti ‘ idaṃ handāhaṃ nipajjāmī ’ ti evaṃ osīdanaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu . Iminā nayena sabbattha attho veditabbo . Māsācitaṃ maññeti ettha pana māsācitaṃ nāma tintamāso ; yathā tintamāso garuko hoti , evaṃ garukoti adhippāyo . Gilānā vuṭṭhito hotīti gilāno hutvā pacchā vuṭṭhito hoti .

954. Aṭṭhasu lokadhammesūti ettha lokassa dhammāti lokadhammā . Etehi vimutto nāma natthi , buddhānampi honti eva . Tasmā ‘ lokadhammā ’ ti vuccanti . Paṭighātoti paṭihaññanākāro .

Lābhe sārāgoti ‘ ahaṃ lābhaṃ labhāmī ’ ti evaṃ gehasitasomanassavasena uppanno sārāgo ; so cittaṃ paṭihanati . Alābhe paṭivirodhoti ‘ ahaṃ lābhaṃ na labhāmī ’ ti domanassavasena uppannavirodho ; sopi cittaṃ paṭihanati . Tasmā ‘ paṭighāto ’ ti vutto . Yasā dīsupi ‘ ahaṃ mahāparivāro , ahaṃ appaparivāro , ahaṃ pasaṃsappatto , ahaṃ garahappatto , ahaṃ sukhappatto , ahaṃ dukkhappato ’ ti evametesaṃ uppatti veditabbā .

Anariyavohārāti anariyānaṃ vohārā .

957. PurisadosātiV0.483 purisānaṃ dosā .

Na sarāmīti ‘ mayā etassa kammassa kataṭṭhānaṃ na sarāmi na sallakkhemī ’ tiP0.511 evaṃ assatibhāvena nibbeṭheti moceti .

Codakaṃyeva paṭippharatīti paṭiviruddho hutvā pharati , paṭibhāṇitabhāvena tiṭṭhati .

Kiṃ nu kho tuyhan ti ‘ tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena nāma kiṃ ’ yo tvaṃ neva vatthunā āpattiṃ , na codanaṃ jānāsī ’ ti dīpeti ; ‘ tvaṃ pi nāma evaṃ kiñci ajānanto bhaṇitabbaṃ maññissasī ’ tiM0.493 ajjhottharati .

Paccāropetīti ‘ tvaṃ pi khosī ’ tiādīni vadanto paṭiāropeti .

Paṭikarohīti desanāgāminiṃ desehi , vuṭṭhānagāminito vuṭṭhāhi tato suddhante patiṭṭhito aññaṃ codessasī ’ ti dīpeti .

Aññenāññaṃ paṭicaratīti aññena kāraṇena vacanena vā aññaṃ kāraṇaṃ vacanaṃ vā paṭicchādeti . ‘ Āpattiṃ āpannosī ’ ti vutto ‘ ko āpanno ? Kiṃ āpanno ? Kathaṃ āpanno ? Kismiṃ āpanno ? Kaṃ bhaṇatha ? Kiṃ bhaṇathā ’ ti vadati . ‘ Evarūpaṃ kiñci tayā diṭṭhan ’ ti vutte ‘ na suṇāmī ’ ti sotaṃ vā upaneti . Bahiddhā kathaṃ apanāmetīti ‘ itthannāmaṃ āpattiṃ āpannosī ’ ti puṭṭho ‘ pāṭaliputtaṃ gatomhī ’ ti vatvā puna ‘ tava pāṭaliputtagamanaṃ na pucchāmā ’ ti vutte ‘ tato rājagahaṃ gatomhī ’ ti ‘ rājagahaṃ vā yāhi , brāhmaṇagehaṃ vā ; āpattiṃ āpannosī ’ ti ? ‘ Tattha me sūkaramaṃsaṃ laddhan ’ tiādīni vadanto kathaṃ bahiddhā vikkhipati . Kopan ti kupitabhāvaṃ . Dosan ti duṭṭhabhāvaṃ . Ubhayampetaṃ kodhasseva nāmaṃ . Appaccayan ti asantuṭṭhākāraṃ ; domanassassetaṃ nāmaṃ . Pātukarotīti dasseti pakāseti .

Bāhāvikkhepakaṃ bhaṇatīti bāhā vikkhipitvā alajjivacanaṃ vadati .

Anādiyitvāti cittīkārena aggahetvā avajānitvā ; anādaro hutvāti attho .

Vihesetīti viheṭheti bādhati .

Atibāḷhan ti atidaḷhaṃ atippamāṇaṃ . Mayi byāvaṭāti mayi byāpāraṃ āpannā .

Hīnāyāvattitvāti hīnassa gihibhāvassa atthāya āvattitvā ; gihī hutvāti attho .

Attamanā hothāti tuṭṭhacittā hotha ,‘ mayā labhitabbaṃ labhatha , mayā vasitabbaṭṭhāne vasatha , phāsuvihāro vo mayā kato ’ ti adhippāyena vadati .

958. Asaññīti pavatto vādo asaññīvādo ; so tesaṃ atthīti asaññīvādā .

Rūpī attātiādīsu lābhino kasiṇarūpaṃ attāti gahetvā rūpīti diṭṭhi uppajjati ; alābhino takkamattenevaP0.512V0.484 , ājīvakānaṃ viya .

Lābhinoyeva ca pana arūpasamāpattinimittaṃ attāti gahetvā arūpīti diṭṭhi uppajjati ; alābhino takkamatteneva , nigaṇṭhānaṃ viya . Asaññībhāve panettha ekanteneva kāraṇaṃ na pariyesitabbaṃ . DiṭṭhigatikoM0.494 hi ummattako viya yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti . Rūpī ca arūpī cāti rūpārūpamissakagāhavasena vuttaṃ . Ayaṃ diṭṭhi rūpāvacarārūpāvacarasamāpattilābhinopi takkikassāpi uppajjati . Neva rūpī nārūpīti pana ekantato takkikadiṭṭhiyeva . Antavāti parittakasiṇaṃ attato gaṇhantassa diṭṭhi .

Anantavāti appamāṇakasiṇaṃ .

Antavā ca anantavā cāti uddhamadho sapariyantaṃ tiriyaṃ apariyantaṃ kasiṇaṃ attāti gahetvā uppannadiṭṭhi .

Nevantavā nānantavāti takkikadiṭṭhiyeva . Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti . Aṭṭhakaniddesavaṇṇanā . (9.) Navakaniddesavaṇṇanā