Issues
Select Version
Vibhaṅgapāḷi
Vibhaṅgapāḷi

2. Abhidhammabhājanīyaṃ

Author: _System_commentary_ @ Administrator

155. AbhidhammabhājanīyeM0.48V0.48 yathā heṭṭhā vipassakānaṃ upakāratthāya ‘‘ cakkhāyatanaṃ rūpāyatanan ’’ ti yugalato āyatanāni vuttāni , tathā avatvā ajjhattikabāhirānaṃ sabbākārato sabhāvadassanatthaṃ ‘‘ cakkhāyatanaṃ sotāyatanan ’’ ti evaṃ ajjhattikabāhiravavatthānanayena vuttāni .
156. Tesaṃ niddesavāre tattha katamaṃ cakkhāyatanan tiādīni heṭṭhā vuttanayeneva veditabbāni .
167. Yaṃ panetaṃ dhammāyatananiddese ‘‘ tattha katamā asaṅkhatā dhātu ?
Rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ’’ ti vuttaṃ , tatrāyamattho – asaṅkhatā dhātūti asaṅkhatasabhāvaṃ nibbānaṃ . Yasmā panetaṃ āgamma rāgādayo khīyanti , tasmā rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti vuttaṃ . Ayamettha ācariyānaṃ samānatthakathā . Vitaṇḍavādī panāha – ‘ pāṭiyekkaṃ nibbānaṃ nāma natthi , kilesakkhayova nibbānan ’ ti . ‘ Suttaṃ āharā ’ ti ca vutte ‘‘ nibbānaṃ nibbānanti kho , āvuso sāriputta , vuccati ; katamaṃ nu kho , āvuso , nibbānanti ? Yo kho , āvuso , rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo – idaṃ vuccati nibbānan ’’ ti etaṃ jambukhādakasuttaṃ āharitvā ‘ iminā suttena veditabbaṃ pāṭiyekkaṃ nibbānaṃ nāma natthi , kilesakkhayova nibbānan ’ ti āha . So vattabbo – ‘ kiṃ pana yathā cetaṃ suttaṃ tathā attho ’ ti ? Addhā vakkhati – ‘ āmaP0.52 , natthi suttato muñcitvā attho ’ ti . Tato vattabbo – ‘ idaṃ tāva te suttaṃ ābhataṃ ; anantarasuttaṃ āharā ’ ti . Anantarasuttaṃ nāma – ‘‘ arahattaṃ arahattanti , āvuso sāriputta , vuccati ; katamaṃ nu kho , āvuso , arahattanti ? Yo kho , āvuso , rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo – idaṃ vuccati arahattan ’’ ti ( saṃ . ni .4.315) idaṃ tassevānantaraṃ ābhatasuttaṃ . Imasmiṃ pana naṃ ābhate āhaṃsu – ‘ nibbānaṃ nāma dhammāyatanapariyāpanno dhammo , arahattaṃ cattāro khandhā . Nibbānaṃ sacchikatvā viharanto dhammasenāpatiM0.49 nibbānaṃ pucchitopi arahattaṃ pucchitopi kilesakkhayameva āha . Kiṃ pana nibbānañca arahattañca ekaṃ udāhu nānan ’ ti ? ‘ EkaṃV0.49 vā hotu nānaṃ vā . Ko ettha tayā atibahuṃ cuṇṇīkaraṇaṃ karontena attho ’? ‘ Na tvaṃ ekaṃ nānaṃ jānāsīti . Nanu ñāte sādhu hotī ’ ti evaṃ punappunaṃ pucchito vañcetuṃ asakkonto āha – ‘ rāgādīnaṃ khīṇante uppannattā arahattaṃ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ’ ti vuccatīti . Tato naṃ āhaṃsu – ‘ mahākammaṃ te kataṃ . Lañjaṃ datvāpi taṃ vadāpento etadeva vadāpeyya . Yatheva ca te etaṃ vibhajitvā kathitaṃ , evaṃ idampi sallakkhehi – nibbānañhi āgamma rāgādayo khīṇāti nibbānaṃ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti vuttaṃ . Tīṇipi hi etāni nibbānasseva adhivacanānī ’ ti . Sace evaṃ vutte saññattiṃ gacchati iccetaṃ kusalaṃ ; no ce , bahunibbānatāya kāretabbo . Kathaṃ ? Evaṃ tāva pucchitabbo – ‘ rāgakkhayo nāma rāgasseva khayo udāhu dosamohānampi ? Dosakkhayo nāma dosasseva khayo udāhu rāgamohānampi ? Mohakkhayo nāma mohasseva khayo udāhu rāgadosānampī ’ ti ? Addhā vakkhati – ‘ rāgakkhayo nāma rāgasseva khayo , dosakkhayo nāma dosasseva khayo , mohakkhayo nāma mohasseva khayo ’ ti . Tato vattabbo – ‘ tava vāde rāgakkhayo ekaṃ nibbānaṃ hoti , dosakkhayo ekaṃ , mohakkhayo ekaṃ ; tiṇṇaṃ akusalamūlānaṃ khaye tīṇi nibbānāni honti , catunnaṃ upādānānaṃ khaye cattāri , pañcannaṃ nīvaraṇānaṃ khaye pañca , channaṃ taṇhākāyānaṃ khaye cha , sattannaṃ anusayānaṃ khaye satta , aṭṭhannaṃ micchattānaṃ khaye aṭṭha , navannaṃ taṇhāmūlakadhammānaṃP0.53 khaye nava , dasannaṃ saṃyojanānaṃ khaye dasa , diyaḍḍhakilesasahassassa khaye pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ nibbānanti bahūni nibbānāni honti . Natthi pana te nibbānānaṃ pamāṇanti . Evaṃ pana aggahetvā nibbānaṃ āgamma rāgādayo khīṇāti ekameva nibbānaṃ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti vuccati . Tīṇipi hetāni nibbānasseva adhivacanānīti gaṇha ’. SaceM0.50 pana evaṃ vuttepi na sallakkheti , oḷārikatāya kāretabbo . Kathaṃ ? ‘ Andhabālā hi acchadīpimigamakkaṭādayopi kilesapariyuṭṭhitā vatthuṃ paṭisevanti . Atha nesaṃ paṭisevanapariyante kileso vūpasammati . Tava vāde acchadīpimigamakkaṭādayo nibbānappattā nāma honti . Oḷārikaṃ vata te nibbānaṃ thūlaṃ , kaṇṇehi piḷandhituṃ na sakkāti . Evaṃ panaV0.50 aggahetvā nibbānaṃ āgamma rāgādayo khīṇāti ekameva nibbānaṃ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti vuccati . Tīṇipi hetāni nibbānasseva adhivacanānīti gaṇha ’. Sace pana evaṃ vuttepi na sallakkheti , gotrabhunāpi kāretabbo . Kathaṃ ? Evaṃ tāva pucchitabbo – ‘ tvaṃ gotrabhu nāma atthīti vadesī ’ ti ? ‘ Āma vadāmī ’ ti . ‘ Gotrabhukkhaṇe kilesā khīṇā , khīyanti , khīyissantī ’ ti ? Na khīṇā , na khīyanti ; apica kho khīyissantīti . ‘ Gotrabhu pana kiṃ ārammaṇaṃ karotī ’ ti ? ‘ Nibbānaṃ ’. ‘ Tava gotrabhukkhaṇe kilesā na khīṇā , na khīyanti ; atha kho khīyissanti . Tvaṃ akhīṇesuyeva kilesesu kilesakkhayaṃ nibbānaṃ paññapesi , appahīnesu anusayesu anusayappahānaṃ nibbānaṃ paññapesi . Taṃ te na sameti . Evaṃ pana aggahetvā nibbānaṃ āgamma rāgādayo khīṇāti ekameva nibbānaṃ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti vuccati . Tīṇipi hetāni nibbānasseva adhivacanānīti gaṇha ’. Sace pana evaṃ vuttepi na sallakkheti , maggena kāretabbo . Kathaṃ ? Evaṃ tāva pucchitabbo – ‘ tvaṃ maggaṃ nāma vadesī ’ ti ? ‘ Āma vademī ’ ti . ‘ Maggakkhaṇe kilesā khīṇā , khīyanti , khiyissantī ’ ti ? Jānamāno vakkhati – ‘ khīṇāti vā khīyissantīti vā vattuṃ na vaṭṭati , khīyantīti vattuṃP0.54 vaṭṭatī ’ ti . ‘ Yadi evaṃ , maggassa kilesakkhayaṃ nibbānaṃ katamaṃ ? Maggena khīyanakakilesā katame ? Maggo katamaṃ kilesakkhayaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā katame kilese khepeti ? Tasmā mā evaṃ gaṇha . Nibbānaṃ pana āgamma rāgādayo khīṇāti ekameva nibbānaṃ rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti vuccati . Tīṇipi hetāni nibbānasseva adhivacanānī ’ ti . Evaṃ vutte evamāha – ‘ tvaṃ āgamma āgammāti vadesī ’ ti ? ‘ Āma vademī ’ ti . ‘ Āgamma nāmāti idaṃ te kuto laddhan ’ ti ? ‘ Suttato laddhan ’ tiM0.51 . ‘ Āhara suttan ’ ti . ‘‘ Evaṃ avijjā ca taṇhā ca taṃ āgamma , tamhi khīṇā , tamhi bhaggā , na ca kiñci kadācī ’’ ti . Evaṃ vutte paravādī tuṇhībhāvaṃ āpannoti . Idhāpi dasāyatanāni kāmāvacarāni , dve pana catubhūmakāni lokiyalokuttaramissakānīti veditabbāni . Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā . 3. Pañhāpucchakavaṇṇanā