725. Tattha tisso paṭisambhidā lokiyā .
Atthapaṭisambhidā lokiyalokuttaramissakā
V0.370 .
Sā hi nibbānārammaṇānaṃ maggaphalañāṇānaṃ vasenaM0.375 lokuttarāpi hoti .
Abhidhammabhājanīye kusalākusalavipākakiriyānaṃ vasena catūhi vārehi vibhattaṃ .
Tattha yattakāni heṭṭhā cittuppādakaṇḍe ( dha . sa .1 ādayo ) kusalacittāni vibhattāni , tesaṃ sabbesampi vasena ekekasmiṃ cittaniddese catasso catasso paṭisambhidā vibhattāti veditabbā .
Akusalacittesupi eseva nayo .
Vipākakiriyavāresu vipākakiriyānaṃ atthena saṅgahitattā , dhammapaṭisambhidaṃ chaḍḍetvā , ekekasmiṃ vipākacitte ca kiriyacitte ca tisso tissova paṭisambhidā vibhattā .
Pāḷi pana mukhamattameva dassetvā saṃkhittā .
Sā heṭṭhā āgatavitthāravaseneva veditabbā .
Kasmā pana yathā kusalākusalavāresu ‘‘ tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’ ti vuttaṃ , evamidha ‘‘ yesaṃ dhammānaṃ ime vipākā , tesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ ti evaṃ na vuttanti ?
Heṭṭhā vuttattā .
Yadi evaṃ ,‘‘ tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’ ti heṭṭhā vuttattā ayaṃ atthapaṭisambhidāpi idha na vattabbā siyāti ?
No na vattabbā .
Kasmā ?
Heṭṭhā vipākakiriyacittuppādavasena avuttattā .
Kiriyavāre ca ‘‘ yesaṃ dhammānaṃ ime kiriyā ’’ ti vacanameva na yujjatīti dvīsupi imesu vāresu tisso tissova paṭisambhidā vibhattā .Tattha yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hotīti yāya niruttiyā tesaṃ phasso hotītiādinā nayena vuttānaṃ dhammānaṃ ‘‘ ayaṃ phasso , ayaṃ vedanā ’’ ti evaṃ paññatti hoti .
Tattha dhammaniruttābhilāpe ñāṇan ti tasmiṃ atthe dhamme ca pavattamānāya tassā dhammaniruttiyā sabhāvapaññattiyā abhilāpe ñāṇaṃ .
Abhilāpasaddaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannañāṇameva idhāpi kathitaṃ .
Yena ñāṇenāti yena paṭibhānapaṭisambhidāñāṇena .
Tāni
P0.392 ñāṇāni jānātīti itarāni tīṇi paṭisambhidāñāṇāni jānāti .Idāni yathā yaṃ ñāṇaṃ tāni ñāṇāni jānāti , tathā tassa tesu pavattiṃ dassetuṃ imāni ñāṇāni idamatthajotakānīti vuttaṃ .
Tattha idamatthajotakānīti imassa atthassa jotakāni pakāsakāni ;
imaṃ nāma atthaṃ jotenti pakāsenti paricchindantīti attho .
Iti ñāṇesu ñāṇan ti iminā ākārena pavattaṃ tīsu ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā nāma .
Tattha
M0.376V0.371 kiñcāpi ayaṃ paṭibhānapaṭisambhidā ‘ imissā idaṃ kiccaṃ , imissā idaṃ kiccan ’ ti itarāsaṃ paṭisambhidānaṃ kiccaṃ jānāti , sayaṃ pana tāsaṃ kiccaṃ kātuṃ na sakkoti , bahussutadhammakathiko viya appassutadhammakathikassa .
Dve kira bhikkhū .
Eko bahussuto , eko appassuto .
Te ekatova ekaṃ dhammakathāmaggaṃ uggaṇhiṃsu .
Tattha appassuto sarasampanno ahosi , itaro mandassaro .
Tesu appassuto gatagataṭṭhāne attano sarasampattiyā sakalaparisaṃ khobhetvā dhammaṃ kathesi .
Dhammaṃ suṇamānā haṭṭhatuṭṭhamānasā hutvā –
‘ yathā esa dhammaṃ kathesi , eko tipiṭakadharo maññe bhavissatī ’ ti vadanti .
Bahussutabhikkhu pana –
‘ dhammasavane jānissatha ayaṃ tipiṭakadharo vā no vā ’ ti āha .
So kiñcāpi evamāha , yathā pana sakalaparisaṃ khobhetvā dhammaṃ kathetuṃ sakkoti , evamassa kathanasamatthatā natthi .
Tattha kiñcāpi paṭibhānapaṭisambhidā , bahussuto viya appassutassa , itarāsaṃ kiccaṃ jānāti , sayaṃ pana taṃ kiccaṃ kātuṃ na sakkotīti veditabbaṃ .
Sesaṃ uttānatthameva .