760. Dasakamātikā ‘‘ dasa tathāgatassa tathāgatabalānī ’’ tiādinā ekeneva dasakena nikkhittā .
Tattha dasāti gaṇanaparicchedo .
Tathāgatassāti yathā vipassīādayo pubbakā isayo āgatā tathā āgatassa ;
yathā ca te gatā tathā gatassa .
Tathāgatabalānīti aññehi asādhāraṇāni tathāgatasseva balāni ;
yathā vā pubbabuddhānaṃ balāni puññussayasampattiyā āgatāni tathā āgatabalānītipi attho .
Tattha duvidhaṃ tathāgatassa balaṃ – kāyabalañca ñāṇabalañca .
Tesu kāyabalaṃ hatthikulānusāreneva veditabbaṃ .
Vuttañhetaṃ porāṇehi –
Kāḷāvakañca gaṅgeyyaṃ , paṇḍaraṃ tambapiṅgalaṃ ;
Gandhamaṅgalahemañca , uposathachaddantime dasāti .
–
Imāni hi dasa hatthikulāni .
Tattha ‘ kāḷāvakan ’ ti pakatihatthikulaṃ daṭṭhabbaṃ .
Yaṃ dasannaṃ purisānaṃ kāyabalaṃ taṃ ekassa kāḷāvakahatthino .
Yaṃ dasannaṃ kāḷāvakānaṃ balaṃ taṃ ekassa gaṅgeyassa .
Yaṃ dasannaṃ gaṅgeyyānaṃ taṃ ekassa paṇḍarassa .
Yaṃ dasannaṃ paṇḍarānaṃ taṃ ekassa tambassa .
Yaṃ dasannaṃ tambānaṃ taṃ ekassa
V0.376 piṅgalassa .
Yaṃ dasannaṃ piṅgalānaṃ taṃ ekassa gandhahatthino .
Yaṃ dasannaṃ gandhahatthīnaṃ taṃ ekassa maṅgalassa .
Yaṃ dasannaṃ maṅgalānaṃ taṃ ekassa hemavatassa .
Yaṃ dasannaṃ hemavatānaṃ taṃ ekassa uposathassa .
Yaṃ dasannaṃ uposathānaṃ taṃ ekassa chaddantassa .
Yaṃ dasannaṃ chaddantānaṃ taṃ ekassa tathāgatassa .
Nārāyanasaṅkhātabalantipi idameva vuccati .
Tadetaṃ pakatihatthīnaṃM0.381 gaṇanāya hatthikoṭisahassānaṃ , purisagaṇanāya dasannaṃ purisakoṭisahassānaṃ balaṃ hoti .
Idaṃ tāva tathāgatassa kāyabalaṃ .
ÑāṇabalaṃP0.398 pana idha tāva pāḷiyaṃ āgatameva dasabalañāṇaṃ .
Mahāsīhanāde ( ma . ni .1.146 ādayo ) dasabalañāṇaṃ , catuvesārajjañāṇaṃ , aṭṭhasu parisāsu akampanañāṇaṃ , catuyoniparicchedakañāṇaṃ , pañcagatiparicchedakañāṇaṃ , saṃyuttake ( saṃ . ni .2.33-34) āgatāni tesattati ñāṇāni , sattasattati ñāṇānīti evaṃ aññānipi anekāni ñāṇasahassāni – etaṃ ñāṇabalaṃ nāma .
Idhāpi ñāṇabalameva adhippetaṃ ñāṇañhi akampiyaṭṭhena upatthambhakaṭṭhena ca balanti vuttaṃ .
Yehi balehi samannāgatoti yehi dasahi ñāṇabalehi upeto samupeto .
Āsabhaṃ ṭhānan ti seṭṭhaṭṭhānaṃ uttamaṭṭhānaṃ ;
āsabhā vā pubbabuddhā , tesaṃ ṭhānanti attho .
Api ca gavasatajeṭṭhako usabho , gavasahassajeṭṭhako vasabho ;
vajasatajeṭṭhako vā usabho , vajasahassajeṭṭhako vasabho ;
sabbagavaseṭṭho sabbaparissayasaho seto pāsādiko mahābhāravaho asanisatasaddehipi akampanīyo nisabho .
So idha usabhoti adhippeto .
Idampi hi tassa pariyāyavacanaṃ .
Usabhassa idanti āsabhaṃ .
Ṭhānan ti catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā acalaṭṭhānaṃ .
Idaṃ pana āsabhaṃ viyāti āsabhaṃ .
Yatheva hi nisabhasaṅkhāto usabho usabhabalena samannāgato catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā acalaṭṭhānena tiṭṭhati , evaṃ tathāgatopi dasahi tathāgatabalehi samannāgato catūhi vesārajjapādehi aṭṭhaparisapathaviṃ uppīḷetvā sadevake loke kenaci paccatthikena paccāmittena akampiyo acalaṭṭhānena tiṭṭhati .
Evaṃ tiṭṭhamāno ca taṃ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , upagacchati , na paccakkhāti , attani āropeti .
Tena vuttaṃ ‘‘ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānātī ’’ ti .
Parisāsūti aṭṭhasu parisāsu .
Sīhanādaṃ nadatīti seṭṭhanādaṃ abhītanādaṃ nadati , sīhanādasadisaṃV0.377 vā nādaṃ nadati .
Ayamattho sīhanādasuttena dīpetabbo .
Yathā vā sīho sahanato ca hananato ca sīhoti vuccati , evaṃ tathāgato lokadhammānaṃ sahanatoM0.382 parappavādānañca hananato sīhoti vuccati .
Evaṃ vuttassa sīhassa nādaṃ sīhanādaṃ .
TatthaP0.399 yathā sīho sīhabalena samannāgato sabbattha visārado vigatalomahaṃso sīhanādaṃ nadati , evaṃ tathāgatasīhopi tathāgatabalehi samannāgato aṭṭhasu parisāsu visārado vigatalomahaṃso ‘‘ iti rūpan ’’ tiādinā nayena nānāvidhadesanāvilāsasampannaṃ sīhanādaṃ nadati .
Tena vuttaṃ ‘‘ parisāsu sīhanādaṃ nadatī ’’ ti .
Brahmacakkaṃ pavattetīti ettha brahman ti seṭṭhaṃ uttamaṃ visuddhaṃ .
Cakkasaddo ca panāyaṃ –
Sampattiyaṃ lakkhaṇe ca , rathaṅge iriyāpathe ;
Dāne ratanadhammūra , cakkādīsu ca dissati ;
Dhammacakke idha mato , tañca dvedhā vibhāvaye .
‘‘ Cattārimāni , bhikkhave , cakkāni yehi samannāgatānaṃ devamanussānan ’’ tiādīsu ( a . ni .4.31) hi ayaṃ sampattiyaṃ dissati .
‘‘ Heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātānī ’’ ti ( dī . ni .2.35) ettha lakkhaṇe .
‘‘ Cakkaṃva vahato padan ’’ ti ( dha . pa .1) ettha rathaṅge .
‘‘ Catucakkaṃ navadvāran ’’ ti ( saṃ . ni .1.29) ettha iriyāpathe .
‘‘ Dadaṃ bhuñja mā ca pamādo , cakkaṃ pavattaya sabbapāṇinan ’’ ti ( jā .1.7.149) ettha dāne .
‘‘ Dibbaṃ cakkaratanaṃ pāturahosī ’’ ti ettha ratanacakke .
‘‘ Mayā pavattitaṃ cakkan ’’ ti ( su . ni .562) ettha dhammacakke .
‘‘ Icchāhatassa posassa cakkaṃ bhamati matthake ’’ ti ( jā .1.1.104;1.5.103) ettha uracakke .
‘‘ Khurapariyantena cepi cakkenā ’’ ti ( dī . ni .1.166) ettha paharaṇacakke .
‘‘ Asanivicakkan ’’ ti ( dī . ni .3.61; saṃ . ni .2.162) ettha asanimaṇḍale .
Idha panāyaṃ dhammacakke mato .
Taṃ pana dhammacakkaṃ duvidhaṃ hoti – paṭivedhañāṇañca desanāñāṇañca .
Tattha paññāpabhāvitaṃ attano ariyaphalāvahaṃ paṭivedhañāṇaṃ ;
karuṇāpabhāvitaṃ sāvakānaṃ ariyaphalāvahaṃ desanāñāṇaṃ .
Tattha paṭivedhañāṇaṃ uppajjamānaṃ uppannanti duvidhaṃ .
Tañhi abhinikkhamanatoV0.378 yāva arahattamaggā uppajjamānaṃM0.383 , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma ;
tusitabhavanato vā yāva mahābodhipallaṅke arahattamaggā uppajjamānaṃ , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma ;
dīpaṅkarabyākaraṇato paṭṭhāya vā yāva arahattamaggā uppajjamānaṃP0.400 , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma .
Desanāñāṇampi pavattamānaṃ pavattanti duvidhaṃ .
Tañhi yāva aññākoṇḍaññassa sotāpattimaggā pavattamānaṃ , phalakkhaṇe pavattaṃ nāma .
Tesu paṭivedhañāṇaṃ lokuttaraṃ , desanāñāṇaṃ lokiyaṃ .
Ubhayampi panetaṃ aññehi asādhāraṇaṃ buddhānaṃyeva orasañāṇaṃ .Idāni yehi dasahi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , yāni āditova ‘‘ dasa tathāgatassa tathāgatabalānī ’’ ti nikkhittāni , tāni vitthārato dassetuṃ katamāni dasa ?
Idha tathāgato ṭhānañca ṭhānatotiādimāha .
Tattha ṭhānañca ṭhānatoti kāraṇañca kāraṇato .
Kāraṇañhi yasmā tattha phalaṃ tiṭṭhati tadāyattavuttitāya uppajjati ceva pavattati ca , tasmā ṭhānanti vuccati .
Taṃ bhagavā ‘‘ ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ hetū paccayā uppādāya taṃ taṃ ṭhānan ’’ ti ca ‘ ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ na hetū na paccayā uppādāya taṃ taṃ aṭṭhānan ’ ti ca pajānanto ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampīti yena ñāṇena .
Idampi tathāgatassāti idampi ṭhānāṭṭhānañāṇaṃ tathāgatassa tathāgatabalaṃ nāma hotīti attho .
Evaṃ sabbapadesu yojanā veditabbā .
Kammasamādānānan ti samādiyitvā katānaṃ kusalākusalakammānaṃ ;
kammameva vā kammasamādānaṃ .
Ṭhānaso hetusoti paccayato ceva hetuto ca .
Tattha gatiupadhikālapayogā vipākassa ṭhānaṃ , kammaṃ hetu .
Sabbattha gāminin ti sabbagatigāminiñca agatigāminiñca .
Paṭipadan ti maggaṃ .
Yathābhūtaṃ pajānātīti bahūsupi manussesu ekameva pāṇaṃ ghātentesu ‘ imassa cetanā nirayagāminī bhavissati , imassa tiracchānayonigāminī ’ ti iminā nayena ekavatthusmimpi kusalākusalacetanāsaṅkhātānaṃ paṭipattīnaṃ aviparītato sabhāvaṃ pajānāti .
Anekadhātun ti
P0.401M0.384 cakkhudhātuādīhi kāmadhātuādīhi vā dhātūhi bahudhātuṃ .
Nānādhātun ti tāsaṃyevaV0.379 dhātūnaṃ vilakkhaṇatāya nānappakāradhātuṃ .
Lokan ti khandhāyatanadhātulokaṃ .
Yathābhūtaṃ pajānātīti tāsaṃ tāsaṃ dhātūnaṃ aviparītato sabhāvaṃ paṭivijjhati .Nānādhimuttikatan ti hīnādīhi adhimuttīhi nānādhimuttikabhāvaṃ .
Parasattānan ti padhānasattānaṃ .
Parapuggalānan ti tato paresaṃ hīnasattānaṃ ;
ekatthameva vā etaṃ padadvayaṃ veneyyavasena pana dvedhā vuttaṃ .
Indriyaparopariyattan ti saddhādīnaṃ indriyānaṃ parabhāvañca aparabhāvañca vuḍḍhiñca hāniñcāti attho .
Jhānavimokkhasamādhisamāpattīnan ti paṭhamādīnaṃ catunnaṃ jhānānaṃ ,‘‘ rūpī rūpāni passatī ’’ tiādīnaṃ aṭṭhannaṃ vimokkhānaṃ , savitakkasavicārādīnaṃ tiṇṇaṃ samādhīnaṃ , paṭhamajjhānasamāpattiādīnañca navannaṃ anupubbasamāpattīnaṃ .
Saṃkilesan ti hānabhāgiyadhammaṃ .
Vodānan ti visesabhāgiyadhammaṃ .
Vuṭṭhānan ti yena kāraṇena jhānādīhi vuṭṭhahanti , taṃ kāraṇaṃ .
Pubbenivāsānussatin ti pubbe nivutthakkhandhānussaraṇaṃ .
Cutūpapātan ti cutiñca upapātañca .
Āsavānaṃ khayan ti kāmāsavādīnaṃ khayasaṅkhātaṃ āsavanirodhaṃ nibbānaṃ .
Imānīti yāni heṭṭhā ‘‘ dasa tathāgatassa tathāgatabalānī ’’ ti avoca , imāni tānīti appanaṃ karotīti .
Evamettha anupubbapadavaṇṇanaṃ ñatvā idāni yasmā tathāgato paṭhamaṃyeva ṭhānāṭṭhānañāṇena veneyyasattānaṃ āsavakkhayādhigamassa ceva anadhigamassa ca ṭhānāṭṭhānabhūtaṃ kilesāvaraṇābhāvaṃ passati , lokiyasammādiṭṭhiṭhānadassanato niyatamicchādiṭṭhiṭhānābhāvadassanato ca .
Atha nesaṃ kammavipākañāṇena vipākāvaraṇābhāvaṃ passati
P0.402 , tihetukapaṭisandhidassanato .
Sabbatthagāminīpaṭipadāñāṇena kammāvaraṇābhāvaṃ passati , ānantariyakammābhāvadassanato .
Evaṃ anāvaraṇānaṃ anekadhātunānādhātuñāṇena anukūladhammadesanatthaṃ cariyāvisesaṃ passati , dhātuvemattadassanato .
Atha nesaṃM0.385 nānādhimuttikatāñāṇena adhimuttiṃ passati , payogaṃ anādiyitvāpiV0.380 adhimuttivasena dhammadesanatthaṃ .
Athevaṃ diṭṭhādhimuttīnaṃ yathāsatti yathābalaṃ dhammaṃ desetuṃ indriyaparopariyattañāṇena indriyaparopariyattaṃ passati , saddhādīnaṃ tikkhamudubhāvadassanato .
Evaṃ pariññātindriyaparopariyattāpi panete sace dūre honti , atha jhānādipariññāṇena jhānādīsu vasībhūtattā iddhivisesena khippaṃ upagacchati .
Upagantvā ca nesaṃ pubbenivāsānussatiñāṇena pubbajātibhāvanaṃ , dibbacakkhānubhāvato pattabbena cetopariyañāṇena sampatticittavisesaṃ passanto āsavakkhayañāṇānubhāvena āsavakkhayagāminiyā paṭipadāya vigatasammohattā āsavakkhayāya dhammaṃ deseti .
Tasmā iminā anukkamena imāni dasabalāni vuttānīti veditabbāni .
Ayaṃ tāva mātikāya atthavaṇṇanā .
(1.) Ekakaniddesavaṇṇanā