Issues
Select Version
Vibhaṅgapāḷi
Vibhaṅgapāḷi

2. Abhidhammabhājanīyaṃ

Author: _System_commentary_ @ Administrator

725. Tattha tisso paṭisambhidā lokiyā . Atthapaṭisambhidā lokiyalokuttaramissakāV0.370 . Sā hi nibbānārammaṇānaṃ maggaphalañāṇānaṃ vasenaM0.375 lokuttarāpi hoti . Abhidhammabhājanīye kusalākusalavipākakiriyānaṃ vasena catūhi vārehi vibhattaṃ . Tattha yattakāni heṭṭhā cittuppādakaṇḍe ( dha . sa .1 ādayo ) kusalacittāni vibhattāni , tesaṃ sabbesampi vasena ekekasmiṃ cittaniddese catasso catasso paṭisambhidā vibhattāti veditabbā . Akusalacittesupi eseva nayo . Vipākakiriyavāresu vipākakiriyānaṃ atthena saṅgahitattā , dhammapaṭisambhidaṃ chaḍḍetvā , ekekasmiṃ vipākacitte ca kiriyacitte ca tisso tissova paṭisambhidā vibhattā . Pāḷi pana mukhamattameva dassetvā saṃkhittā . Sā heṭṭhā āgatavitthāravaseneva veditabbā . Kasmā pana yathā kusalākusalavāresu ‘‘ tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’ ti vuttaṃ , evamidha ‘‘ yesaṃ dhammānaṃ ime vipākā , tesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ ti evaṃ na vuttanti ? Heṭṭhā vuttattā . Yadi evaṃ ,‘‘ tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’ ti heṭṭhā vuttattā ayaṃ atthapaṭisambhidāpi idha na vattabbā siyāti ? No na vattabbā . Kasmā ? Heṭṭhā vipākakiriyacittuppādavasena avuttattā . Kiriyavāre ca ‘‘ yesaṃ dhammānaṃ ime kiriyā ’’ ti vacanameva na yujjatīti dvīsupi imesu vāresu tisso tissova paṭisambhidā vibhattā .
Tattha yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hotīti yāya niruttiyā tesaṃ phasso hotītiādinā nayena vuttānaṃ dhammānaṃ ‘‘ ayaṃ phasso , ayaṃ vedanā ’’ ti evaṃ paññatti hoti . Tattha dhammaniruttābhilāpe ñāṇan ti tasmiṃ atthe dhamme ca pavattamānāya tassā dhammaniruttiyā sabhāvapaññattiyā abhilāpe ñāṇaṃ . Abhilāpasaddaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannañāṇameva idhāpi kathitaṃ .
Yena ñāṇenāti yena paṭibhānapaṭisambhidāñāṇena . TāniP0.392 ñāṇāni jānātīti itarāni tīṇi paṭisambhidāñāṇāni jānāti .
Idāni yathā yaṃ ñāṇaṃ tāni ñāṇāni jānāti , tathā tassa tesu pavattiṃ dassetuṃ imāni ñāṇāni idamatthajotakānīti vuttaṃ . Tattha idamatthajotakānīti imassa atthassa jotakāni pakāsakāni ; imaṃ nāma atthaṃ jotenti pakāsenti paricchindantīti attho . Iti ñāṇesu ñāṇan ti iminā ākārena pavattaṃ tīsu ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā nāma . TatthaM0.376V0.371 kiñcāpi ayaṃ paṭibhānapaṭisambhidā ‘ imissā idaṃ kiccaṃ , imissā idaṃ kiccan ’ ti itarāsaṃ paṭisambhidānaṃ kiccaṃ jānāti , sayaṃ pana tāsaṃ kiccaṃ kātuṃ na sakkoti , bahussutadhammakathiko viya appassutadhammakathikassa . Dve kira bhikkhū . Eko bahussuto , eko appassuto . Te ekatova ekaṃ dhammakathāmaggaṃ uggaṇhiṃsu . Tattha appassuto sarasampanno ahosi , itaro mandassaro . Tesu appassuto gatagataṭṭhāne attano sarasampattiyā sakalaparisaṃ khobhetvā dhammaṃ kathesi . Dhammaṃ suṇamānā haṭṭhatuṭṭhamānasā hutvā – ‘ yathā esa dhammaṃ kathesi , eko tipiṭakadharo maññe bhavissatī ’ ti vadanti . Bahussutabhikkhu pana – ‘ dhammasavane jānissatha ayaṃ tipiṭakadharo vā no vā ’ ti āha . So kiñcāpi evamāha , yathā pana sakalaparisaṃ khobhetvā dhammaṃ kathetuṃ sakkoti , evamassa kathanasamatthatā natthi . Tattha kiñcāpi paṭibhānapaṭisambhidā , bahussuto viya appassutassa , itarāsaṃ kiccaṃ jānāti , sayaṃ pana taṃ kiccaṃ kātuṃ na sakkotīti veditabbaṃ . Sesaṃ uttānatthameva .
746. Evaṃ kusalacittuppādādivasena paṭisambhidā vibhajitvā idāni tāsaṃ uppattiṭṭhānabhūtaṃ khettaṃ dassetuṃ puna catasso paṭisambhidātiādimāha .
Tattha tisso paṭisambhidā kāmāvacarakusalato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesūti idaṃ sekkhānaṃ vasena vuttaṃ . Tesañhipi dhammapaccavekkhaṇakāle heṭṭhā vuttaṃ pañcappakāraṃ dhammaṃ ārammaṇaṃ katvā catūsu ñāṇasampayuttakusalacittesu dhammapaṭisambhidā uppajjati . Tathā niruttipaccavekkhaṇakāle saddaṃ ārammaṇaṃ katvā niruttipaṭisambhidā ; ñāṇaṃ paccavekkhaṇakāleP0.393 sabbatthakañāṇaṃ ārammaṇaṃ katvā paṭibhānapaṭisambhidāti . Kiriyato catūsūti idaṃ pana asekkhānaṃ vasena vuttaṃ . Tesañhi dhammaṃ paccavekkhaṇakāle heṭṭhā vuttaṃ pañcappakāraṃ dhammaṃ ārammaṇaṃ katvā catūsu ñāṇasampayuttakiriyacittesu dhammapaṭisambhidā uppajjati . Tathā niruttipaccavekkhaṇakāle saddaṃ ārammaṇaṃ katvā niruttipaṭisambhidā ; ñāṇaṃ paccavekkhaṇakāle sabbatthakañāṇaṃ ārammaṇaṃ katvā paṭibhānapaṭisambhidāti .
Atthapaṭisambhidā etesu ceva uppajjatīti idaṃ pana sekkhāsekkhānaṃ vasena vuttaṃ . Tathā hi sekkhānaṃ atthapaccavekkhaṇakāle heṭṭhā vuttappabhedaṃ atthaṃ ārammaṇaṃ katvā catūsu ñāṇasampayuttakusalacittesu ayaṃM0.377 uppajjati , maggaphalakāle ca maggaphalesu . Asekkhassa pana atthaṃV0.372 paccavekkhaṇakāle heṭṭhā vuttappabhedameva atthaṃ ārammaṇaṃ katvā catūsu ñāṇasampayuttakiriyacittesu uppajjati , phalakāle ca uparime sāmaññaphaleti . Evametā sekkhāsekkhānaṃ uppajjamānā imāsu bhūmīsu uppajjantīti bhūmidassanatthaṃ ayaṃ nayo dassitoti . Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā . 3. Pañhāpucchakavaṇṇanā