8. Vedanākkhandhaniddesādīsu heṭṭhā vuttasadisaṃ pahāya apubbameva vaṇṇayissāma .

Yā kāci vedanāti catubhūmikavedanaṃ pariyādiyati . Sukhā vedanātiādīni atītādivasena niddiṭṭhavedanaṃ sabhāvato dassetuṃM0.13 vuttāni . Tattha sukhā vedanā atthi kāyikā , atthi cetasikāV0.13 . Tathā dukkhā vedanā . Adukkhamasukhā pana cakkhādayo pasādakāye sandhāya pariyāyena ‘ atthi kāyikā , atthi cetasikā ’. Tattha sabbāpi kāyikā kāmāvacarā . Tathā cetasikā dukkhā vedanāP0.14 . Cetasikā sukhā pana tebhūmikā . Adukkhamasukhā catubhūmikā . Tassā sabbappakārāyapi santativasena , khaṇādivasena ca atītādibhāvo veditabbo . Tattha santativasena ekavīthiekajavanaekasamāpattipariyāpannā , ekavidhavisayasamāyogappavattā ca paccuppannā . Tato pubbe atītā , pacchā anāgatā . Khaṇādivasena khaṇattayapariyāpannā pubbantāparantamajjhagatā sakiccañca kurumānā vedanā paccuppannā . Tato pubbe atītā , pacchā anāgatā . Tattha khaṇādivasena atītādibhāvaṃ sandhāya ayaṃ niddeso katoti veditabbo .

11. Oḷārikasukhumaniddese akusalā vedanātiādīni jātito oḷārikasukhumabhāvaṃ dassetuṃ vuttāni .

Dukkhā vedanā oḷārikātiādīni sabhāvato .

Asamāpannassa vedanātiādīni puggalato .

Sāsavātiādīni lokiyalokuttarato oḷārikasukhumabhāvaṃ dassetuṃ vuttāni . Tattha akusalā tāva sadarathaṭṭhena dukkhavipākaṭṭhena ca oḷārikā . Kusalā niddarathaṭṭhena sukhavipākaṭṭhena ca sukhumā . Abyākatā nirussāhaṭṭhena avipākaṭṭhena ca sukhumā . Kusalākusalā saussāhaṭṭhena savipākaṭṭhena ca oḷārikā . Abyākatā vuttanayeneva sukhumā . Dukkhā asātaṭṭhena dukkhaṭṭhena ca oḷārikā . Sukhā sātaṭṭhena sukhaṭṭhena ca sukhumā . Adukkhamasukhā santaṭṭhena paṇītaṭṭhena ca sukhumā . Sukhadukkhā khobhanaṭṭhena pharaṇaṭṭhena ca oḷārikā . Sukhavedanāpi hi khobheti pharati . Tathā dukkhavedanāpi . Sukhañhi uppajjamānaṃ sakalasarīraṃ khobhentaṃ āluḷentaṃ abhisandayamānaṃ maddayamānaṃ chādayamānaṃ sītodakaghaṭena āsiñcayamānaṃ viya uppajjati . Dukkhaṃ uppajjamānaṃ tattaphālaṃ anto pavesantaṃ viya tiṇukkāya bahi jhāpayamānaṃ viya uppajjati . Adukkhamasukhā pana vuttanayeneva sukhumā . Asamāpannassa vedanā nānārammaṇe vikkhittabhāvato oḷārikāM0.14 . Samāpannassa vedanā ekattanimitteyeva caratīti sukhumā . Sāsavā āsavuppattihetuto oḷārikā . ĀsavacāroP0.15 nāma ekantaoḷāriko . Anāsavā vuttavipariyāyena sukhumā . TatthaV0.14 eko neva kusalattike kovido hoti , na vedanāttike . So ‘ kusalattikaṃ rakkhāmī ’ ti vedanāttikaṃ bhindati ; ‘ vedanāttikaṃ rakkhāmī ’ ti kusalattikaṃ bhindati . Eko ‘ tikaṃ rakkhāmī ’ ti bhūmantaraṃ bhindati . Eko na bhindati . Kathaṃ ? ‘‘ Sukhadukkhā vedanā oḷārikā , adukkhamasukhā vedanā sukhumā ’’ ti hi vedanāttike vuttaṃ . Taṃ eko paṭikkhipati – na sabbā adukkhamasukhā sukhumā . Sā hi kusalāpi atthi akusalāpi abyākatāpi . Tattha kusalākusalā oḷārikā , abyākatā sukhumā . Kasmā ? Kusalattike pāḷiyaṃ āgatattāti . Evaṃ kusalattiko rakkhito hoti , vedanāttiko pana bhinno . Kusalākusalā vedanā oḷārikā , abyākatā vedanā sukhumā ’’ ti yaṃ pana kusalattike vuttaṃ , taṃ eko paṭikkhipati – na sabbā abyākatā sukhumā . Sā hi sukhāpi atthi dukkhāpi adukkhamasukhāpi . Tattha sukhadukkhā oḷārikā , adukkhamasukhā sukhumā . Kasmā ? Vedanāttike pāḷiyaṃ āgatattāti . Evaṃ vedanāttiko rakkhito hoti , kusalattiko pana bhinno . Kusalattikassa pana āgataṭṭhāne vedanāttikaṃ anoloketvā vedanāttikassa āgataṭṭhāne kusalattikaṃ anoloketvā kusalādīnaṃ kusalattikalakkhaṇena , sukhādīnaṃ vedanāttikalakkhaṇena oḷārikasukhumataṃ kathento na bhindati nāma . Yampi ‘‘ kusalākusalā vedanā oḷārikā , abyākatā vedanā sukhumā ’’ ti kusalattike vuttaṃ , tattheko ‘ kusalā lokuttaravedanāpi samānā oḷārikā nāma , vipākā antamaso dvipañcaviññāṇasahajātāpi samānā sukhumā nāma hotī ’ ti vadati . So evarūpaṃ santaṃ paṇītaṃ lokuttaravedanaṃ oḷārikaṃ nāma karonto , dvipañcaviññāṇasampayuttaṃ ahetukaṃ hīnaṃ jaḷaṃ vedanaṃ sukhumaṃ nāma karonto ‘ tikaṃ rakkhissāmī ’ ti bhūmantaraṃ bhindati nāma . Tattha tattha bhūmiyaṃ kusalaṃ pana taṃtaṃbhūmivipākeneva saddhiṃ yojetvā kathento na bhindati nāma . Tatrāyaṃ nayo – kāmāvacarakusalā hi oḷārikā ; kāmāvacaravipākā sukhumāP0.16 . RūpāvacarārūpāvacaralokuttarakusalāM0.15 oḷārikā ; rūpāvacarārūpāvacaralokuttaravipākā sukhumāti . Iminā nīhārena kathento na bhindati nāma . Tipiṭakacūḷanāgatthero panāha – ‘‘ akusale oḷārikasukhumatā nāma na uddharitabbā . Tañhi ekantaoḷārikameva . Lokuttarepi oḷārikasukhumatā na uddharitabbā . Tañhi ekantasukhuman ’’ tiV0.15 . Imaṃ kathaṃ āharitvā tipiṭakacūḷābhayattherassa kathayiṃsu – evaṃ therena kathitanti . Tipiṭakacūḷābhayatthero āha – ‘‘ sammāsambuddhena abhidhammaṃ patvā ekapadassāpi dvinnampi padānaṃ āgataṭṭhāne nayaṃ dātuṃ yuttaṭṭhāne nayo adinno nāma natthi , nayaṃ kātuṃ yuttaṭṭhāne nayo akato nāma natthi . Idha panekacco ‘ ācariyo asmī ’ ti vicaranto akusale oḷārikasukhumataṃ uddharamāno kukkuccāyati . Sammāsambuddhena pana lokuttarepi oḷārikasukhumatā uddharitā ’’ ti . Evañca pana vatvā idaṃ suttaṃ āhari – ‘‘ tatra , bhante , yāyaṃ paṭipadā dukkhā dandhābhiññā , ayaṃ , bhante , paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati – dukkhattā dandhattā cā ’’ ti ( dī . ni .3.152). Ettha hi catasso paṭipadā lokiyalokuttaramissakā kathitā .

Taṃ taṃ vā panāti ettha na heṭṭhimanayo oloketabbo . Taṃtaṃvāpanavaseneva kathetabbaṃ . Duvidhā hi akusalā – lobhasahagatā dosasahagatā ca . Tattha dosasahagatā oḷārikā , lobhasahagatā sukhumā . Dosasahagatāpi duvidhā – niyatā aniyatā ca . Tattha niyatā oḷārikā , aniyatā sukhumā . Niyatāpi kappaṭṭhitikā oḷārikā , nokappaṭṭhitikā sukhumā . Kappaṭṭhitikāpi asaṅkhārikā oḷārikā , sasaṅkhārikā sukhumā . Lobhasahagatāpi dvidhā – diṭṭhisampayuttā diṭṭhivippayuttā ca . Tattha diṭṭhisampayuttā oḷārikā , diṭṭhivippayuttā sukhumā . Diṭṭhisampayuttāpi niyatā oḷārikā , aniyatā sukhumā . Sāpi asaṅkhārikā oḷārikā , sasaṅkhārikā sukhumā . Saṅkhepato akusalaṃ patvā yā vipākaṃ bahuṃ deti sā oḷārikā , yā appaṃ sā sukhumā . Kusalaṃ patvā pana appavipākā oḷārikā , bahuvipākāM0.16 sukhumā . Catubbidhe kusale kāmāvacarakusalā oḷārikā , rūpāvacarakusalā sukhumā . Sāpi oḷārikā , arūpāvacarakusalā sukhumāP0.17 . Sāpi oḷārikā , lokuttarakusalā sukhumā . Ayaṃ tāva bhūmīsu abhedato nayo . Bhedato pana kāmāvacarā dānasīlabhāvanāmayavasena tividhā . Tattha dānamayā oḷārikā , sīlamayā sukhumā . Sāpi oḷārikā , bhāvanāmayā sukhumā . Sāpi duhetukā tihetukāti duvidhā . Tattha duhetukā oḷārikā , tihetukā sukhumā . Tihetukāpi sasaṅkhārikaasaṅkhārikabhedatoV0.16 duvidhā . Tattha sasaṅkhārikā oḷārikā , asaṅkhārikā sukhumā . Rūpāvacare paṭhamajjhānakusalavedanā oḷārikā , dutiyajjhānakusalavedanā sukhumā … pe … catutthajjhānakusalavedanā sukhumā . Sāpi oḷārikā , ākāsānañcāyatanakusalavedanā sukhumā ākāsānañcāyatanakusalavedanā oḷārikā … pe …. Nevasaññānāsaññāyatanakusalavedanā sukhumā . Sāpi oḷārikā , vipassanāsahajātā sukhumā . Sāpi oḷārikā , sotāpattimaggasahajātā sukhumā . Sāpi oḷārikā … pe … arahattamaggasahajātā sukhumā . Catubbidhe vipāke kāmāvacaravipākavedanā oḷārikā , rūpāvacaravipākavedanā sukhumā . Sāpi oḷārikā … pe … lokuttaravipākavedanā sukhumā . Evaṃ tāva abhedato . Bhedato pana kāmāvacaravipākā atthi ahetukā , atthi sahetukā . Sahetukāpi atthi duhetukā , atthi tihetukā . Tattha ahetukā oḷārikā , sahetukā sukhumā . Sāpi duhetukā oḷārikā , tihetukā sukhumā . Tatthāpi sasaṅkhārikā oḷārikā , asaṅkhārikā sukhumā . Paṭhamajjhānavipākā oḷārikā , dutiyajjhānavipākā sukhumā … pe … catutthajjhānavipākā sukhumā . Sāpi oḷārikā , ākāsānañcāyatanavipākā sukhumā . Sāpi oḷārikā … pe … nevasaññānāsaññāyatanavipākā sukhumā . Sāpi oḷārikā , sotāpattiphalavedanā sukhumā . Sāpi oḷārikā , sakadāgāmi … pe … arahattaphalavedanā sukhumā . TīsuM0.17 kiriyāsu kāmāvacarakiriyavedanā oḷārikā , rūpāvacarakiriyavedanā sukhumā . Sāpi oḷārikā , arūpāvacarakiriyavedanā sukhumā . Evaṃ tāva abhedato . Bhedato pana ahetukādivasena bhinnāya kāmāvacarakiriyāya ahetukakiriyavedanāP0.18 oḷārikā , sahetukā sukhumā . Sāpi duhetukā oḷārikā , tihetukā sukhumā . Tatthāpi sasaṅkhārikā oḷārikā , asaṅkhārikā sukhumā . Paṭhamajjhāne kiriyavedanā oḷārikā , dutiyajjhāne sukhumā . Sāpi oḷārikā , tatiye … pe … catutthe sukhumā . Sāpi oḷārikā , ākāsānañcāyatanakiriyavedanā sukhumā . Sāpi oḷārikā , viññāṇañcā … pe … nevasaññānāsaññāyatanakiriyavedanā sukhumā . Yā oḷārikā sā hīnā . Yā sukhumā sā paṇītā .

13. DūradukaniddeseV0.17 akusalavedanā visabhāgaṭṭhena visaṃsaṭṭhena ca kusalābyākatāhi dūre . Iminā nayena sabbapadesu dūratā veditabbā . Sacepi hi akusalādivedanāsamaṅgino dukkhādivedanāsamaṅgino ca tayo tayo janā ekamañce nisinnā honti , tesampi tā vedanā visabhāgaṭṭhena visaṃsaṭṭhena ca dūreyeva nāma . Samāpannavedanādisamaṅgīsupi eseva nayo .

Akusalā pana akusalāya sabhāgaṭṭhena sarikkhaṭṭhena ca santike nāma . Iminā nayena sabbapadesu santikatā veditabbā . Sacepi hi akusalādivedanāsamaṅgīsu tīsu janesu eko kāmabhave , eko rūpabhave , eko arūpabhave , tesampi tā vedanā sabhāgaṭṭhena sarikkhaṭṭhena ca santikeyeva nāma . Kusalādivedanāsamaṅgīsupi eseva nayo .

Taṃ taṃ vā panāti ettha heṭṭhimanayaṃ anoloketvā taṃ taṃ vāpanavaseneva kathetabbaṃ . Kathentena ca na dūrato santikaṃ uddharitabbaṃ , santikato pana dūraṃ uddharitabbaṃ . Duvidhā hi akusalā – lobhasahagatā dosasahagatā ca . Tattha lobhasahagatā lobhasahagatāya santike nāma , dosasahagatāya dūre nāma . Dosasahagatā dosasahagatāya santike nāma , lobhasahagatāya dūre nāma . Dosasahagatāpi niyatā niyatāya santike nāmāti . Evaṃ aniyatā . Kappaṭṭhitikaasaṅkhārikasasaṅkhārikabhedaṃ lobhasahagatādīsu ca diṭṭhisampayuttādibhedaṃ sabbaṃ oḷārikadukaniddese vitthāritavasena anugantvā ekekakoṭṭhāsavedanāP0.19M0.18 taṃtaṃkoṭṭhāsavedanāya eva santike , itarā itarāya dūreti veditabbāti . Ayaṃ vedanākkhandhaniddeso .