486. IdāniP0.319M0.305V0.302 tadanantare maggavibhaṅge ariyo aṭṭhaṅgiko maggotiādi sabbaṃ saccavibhaṅge dukkhanirodhagāminīpaṭipadāniddese vuttanayeneva veditabbaṃ . Bhāvanāvasena pāṭiyekkaṃ dassite dutiyanayepi sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitan tiādi sabbaṃ bojjhaṅgavibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ . Evamidaṃ dvinnampi nayānaṃ vasena suttantabhājanīyaṃ lokiyalokuttaramissakameva kathitaṃ . 2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā

490. Abhidhammabhājanīye ‘ ariyo ’ ti avatvā aṭṭhaṅgiko maggoti vuttaṃ . Evaṃ avuttepi ayaṃ ariyo eva . Yathā hi muddhābhisittassa rañño muddhābhisittāya deviyā kucchismiṃ jāto putto rājaputtoti avuttepi rājaputtoyeva hoti , evamayampi ariyoti avuttepi ariyo evāti veditabbo . Sesamidhāpi saccavibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ .

493. Pañcaṅgikavārepi aṭṭhaṅgikoti avuttepi aṭṭhaṅgiko eva veditabbo . Lokuttaramaggo hi pañcaṅgiko nāma natthi . Ayamettha ācariyānaṃ samānatthakathā . Vitaṇḍavādī panāha – ‘‘ lokuttaramaggo aṭṭhaṅgiko nāma natthi , pañcaṅgikoyeva hotī ’’ ti . So ‘‘ suttaṃ āharāhī ’’ ti vutto addhā aññaṃ apassanto imaṃ mahāsaḷāyatanato suttappadesaṃ āharissati ‘‘ yā tathābhūtassa diṭṭhi , sāssa hoti sammādiṭṭhi . Yo tathābhūtassa saṅkappo , vāyāmo , sati , yoV0.303 tathābhūtassa samādhi , svāssa hoti sammāsamādhi . Pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hotī ’’ ti . Tato ‘‘ etassa anantaraṃ suttapadaṃ āharā ’’ ti vattabbo . Sace āharati iccetaṃ kusalaṃ , no ce āharati sayaṃ āharitvā ‘‘ evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchatī ’’ ti ( ma . ni .3.431)‘‘ imināP0.320M0.306 te satthusāsanena vādo bhinno ; lokuttaramaggo pañcaṅgiko nāma natthi , aṭṭhaṅgikova hotī ’’ ti vattabbo . Imāni pana tīṇi aṅgāni pubbe parisuddhāni vattanti , lokuttaramaggakkhaṇe parisuddhatarāni honti . Atha ‘ pañcaṅgiko maggo ’ ti idaṃ kimatthaṃ gahitanti ? Atirekakiccadassanatthaṃ . Yasmiñhi samaye micchāvācaṃ pajahati , sammāvācaṃ pūreti , tasmiṃ samaye sammākammantasammāājīvā natthi . Imāni pañcakārāpakaṅgāneva micchāvācaṃ pajahanti ; sammāvācā pana sayaṃ virativasena pūreti . Yasmiṃ samaye micchākammantaṃ pajahati , sammākammantaṃ pūreti , tasmiṃ samaye sammāvācāsammāājīvā natthi . Imāni pañca kārāpakaṅgāneva micchākammantaṃ pajahanti ; sammākammanto pana sayaṃ virativasena pūreti . Yasmiṃ samaye micchāājīvaṃ pajahati , sammāājīvaṃ pūreti , tasmiṃ samaye sammāvācāsammākammantā natthi . Imāni pañca kārāpakaṅgāneva micchāājīvaṃ pajahanti ; sammāājīvo pana sayaṃ virativasena pūreti . Imaṃ etesaṃ pañcannaṃ kārāpakaṅgānaṃ kiccātirekataṃ dassetuṃ pañcaṅgiko maggoti gahitaṃ . Lokuttaramaggo pana aṭṭhaṅgikova hoti , pañcaṅgiko nāma natthi . ‘‘ Yadi sammāvācādīhi saddhiṃ aṭṭhaṅgikoti vadatha , catasso sammāvācācetanā , tisso sammākammantacetanā , satta sammāājīvacetanāti imamhā cetanābahuttā kathaṃ muccissatha ? Tasmā pañcaṅgikova lokuttaramaggo ’’ ti . ‘‘ Cetanābahuttā ca pamuccissāma ; aṭṭhaṅgikova lokuttaramaggoti ca vakkhāma ’’. ‘‘ Tvaṃ tāva mahācattārīsakabhāṇako hosi , na hosī ’’ ti pucchitabbo . Sace ‘‘ na homī ’’ ti vadati ,‘‘ tvaṃ abhāṇakattā na jānāsī ’’ ti vattabbo . Sace ‘‘ bhāṇakosmī ’’ ti vadati ,‘‘ suttaṃ āharā ’’ ti vattabbo . Sace suttaṃ āharati iccetaṃ kusalaṃ , no ce āharati sayaṃ uparipaṇṇāsato āharitabbaṃ – ‘‘ KatamāV0.304 ca , bhikkhave , sammāvācā ? Sammāvācaṃpahaṃ , bhikkhave , dvāyaṃ vadāmi – atthi , bhikkhave , sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā ; atthi , bhikkhave , sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā . ‘‘ Katamā ca , bhikkhave , sammāvācā sāsavāP0.321 puññabhāgiyā upadhivepakkā ? Musāvādā veramaṇī , pisuṇāya vācāya veramaṇī , pharusāyaM0.307 vācāya veramaṇī , samphappalāpā veramaṇī – ayaṃ , bhikkhave , sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā . ‘‘ Katamā ca , bhikkhave , sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā ? Yā kho , bhikkhave , ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṃ bhāvayato catūhi vacīduccaritehi ārati virati paṭivirati veramaṇī – ayaṃ , bhikkhave , sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā … pe …. ‘‘ Katamo ca , bhikkhave , sammākammanto ? Sammākammantaṃpahaṃ , bhikkhave , dvayaṃ vadāmi … pe … upadhivepakko . ‘‘ Katamo ca , bhikkhave , sammākammanto ariyo anāsavo lokuttaro … pe …. ‘‘ Katamo ca , bhikkhave , sammāājīvo ? Sammāājīvaṃpahaṃ , bhikkhave , dvāyaṃ vadāmi … pe … upadhivepakko . ‘‘ Katamo ca , bhikkhave , sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo ? Yā kho , bhikkhave , ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṃ bhāvayato micchāājīvā ārati virati paṭivirati veramaṇī – ayaṃ , bhikkhave , sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo ’’ ti ( ma . ni .3.138 ādayo ). EvametthaV0.305 catūhi vacīduccaritehi , tīhi kāyaduccaritehi , micchājīvato cāti ekekāva virati ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgāti vuttā . ‘‘ Kuto ettha cetanābahuttaṃ ? Kuto pañcaṅgiko maggo ? Idaṃ te suttaṃ akāmakassa lokuttaramaggo aṭṭhaṅgikoti dīpeti ’’. Sace ettakena sallakkheti iccetaṃ kusalaṃ , no ce sallakkheti aññānipi kāraṇāni āharitvā saññāpetabbo . Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ Yasmiṃ kho , subhadda , dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo na upalabbhati , samaṇopi tattha na upalabbhati … pe … imasmiṃ kho , subhadda , dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati ; idhevaM0.308 , subhadda , samaṇo … pe … suññā parappavādā samaṇehi aññehīti ( dī . ni .2.214). Aññesupi anekesu suttasatesu aṭṭhaṅgikova maggo āgato . Kathāvatthuppakaraṇepi vuttaṃ – ‘‘ Maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho , saccānaṃ caturo padā ; Virāgo seṭṭho dhammānaṃ , dvipadānañca cakkhumā ’’ ti ( kathā .872)– ‘‘ AtthevaP0.322 suttantoti ’’? ‘‘ Āmantā ’’‘‘ tena hi aṭṭhaṅgiko maggo ’’ ti . Sace pana ettakenāpi saññattiṃ na gacchati ,‘‘ gaccha , vihāraṃ pavisitvā yāguṃ pivāhī ’’ ti uyyojetabbo . Uttarimpana kāraṇaṃ vakkhatīti aṭṭhānametaṃ . Sesamettha uttānatthameva . Nayā panettha gaṇetabbā . Aṭṭhaṅgikamaggasmiñhi ekato pucchitvā ekato vissajjane catūsu maggesu cattāri nayasahassāni vibhattāni . Pañcaṅgikamagge ekato pucchitvā ekato vissajjane cattāri ; pāṭiyekkaṃ pucchitvā pāṭiyekkaṃ vissajjane cattāri cattārīti pañcasu aṅgesu vīsati . Iti purimāni aṭṭha imāni ca vīsatīti sabbānipi maggavibhaṅge aṭṭhavīsati nayasahassāni vibhattāni . Tāni ca kho nibbattitalokuttarāni kusalāneva . Vipāke pana kusalato tiguṇā nayā kātabbāti . Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā . 3. Pañhāpucchakavaṇṇanā

504. PañhāpucchakeV0.306 pāḷianusāreneva maggaṅgānaṃ kusalādibhāvo veditabbo . Ārammaṇattikesu pana sabbānipetāni appamāṇaṃ nibbānaṃ ārabbha pavattito appamāṇārammaṇāneva , na maggārammaṇāni . Neva hi maggo na phalaṃ maggaṃ ārammaṇaṃ karoti . Sahajātahetuvasena panettha kusalāni maggahetukāni ; vīriyaṃ vā vīmaṃsaṃ vā jeṭṭhakaṃ katvā maggabhāvanākāle maggādhipatīni ; chandacittajeṭṭhikāya maggabhāvanāya na vattabbāni maggādhipatīnīti ; phalakālepi na vattabbāneva . AtītādīsuM0.309 ekārammaṇabhāvenapi na vattabbāni ; nibbānassa pana bahiddhādhammattā bahiddhārammaṇāni nāma hontīti evametasmiṃ pañhāpucchakepi nibbattitalokuttarāneva maggaṅgāni kathitāni . Sammāsambuddhena hi suttantabhājanīyasmiṃyeva lokiyalokuttarāni maggaṅgāni kathitāni ; abhidhammabhājanīye pana pañhāpucchake ca lokuttarānevāti evamayaṃ maggavibhaṅgopi teparivaṭṭaṃ nīharitvāva bhājetvā dassitoti . Sammohavinodaniyā vibhaṅgaṭṭhakathāya Maggaṅgavibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā . 12. Jhānavibhaṅgo 1. Suttantabhājanīyaṃ Mātikāvaṇṇanā