1021. ChaṭṭhavāreV0.492 pañcahi kāmaguṇehi nānappakārehi vā iddhivisesehi dibbantīti devā .

Sammutidevāti ‘ devo , devī ’ ti evaṃ lokasammutiyā devā . Upapattidevāti devaloke uppannattā upapattiyā devā . Visuddhidevāti sabbesaṃ devānaṃ pūjārahā sabbakilesavisuddhiyā devā .

Rājānoti muddhābhisittakhattiyā . Deviyoti tesaṃ mahesiyo . Kumārāti abhisittarājūnaṃ abhisittadeviyā kucchismiṃ uppannakumārā .

UposathakammaṃM0.502 katvāti cātuddasādīsu aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā .

Idāni yasmā parittadānādipuññakammaṃ manussasobhagyatāya paccayo , mattaso kataṃ manussasobhagyatāya adhimattaṃ , adhimattabhāvepi nānappakārabhedato nānappakārassa khattiyamahāsālādibhāvassa paccayo , tasmā tassa vasena upapattibhedaṃ dassento appekacce gahapatimahāsālānan tiādimāha . TatthaP0.519 mahāsāro etesanti mahāsārā ; ra-kārassa pana la-kāraṃ katvā mahāsālāti vuttaṃ . Gahapatiyova mahāsālā , gahapatīsu vā mahāsālāti gahapatimahāsālā . Sesesupi eseva nayo . Tattha yassa gehe pacchimantena cattālīsakoṭidhanaṃ nidhānagataṃ hoti , kahāpaṇānañca pañca ambaṇāni divasavaḷañjo nikkhamati – ayaṃ gahapatimahāsālo nāma . Yassa pana gehe pacchimantena asītikoṭidhanaṃ nidhānagataṃ hoti , kahāpaṇānañca dasaambaṇāni divasavaḷañjo nikkhamati – ayaṃ brāhmaṇamahāsālo nāma . Yassa pana gehe pacchimantena koṭisatadhanaṃ nidhānagataṃ hoti , kahāpaṇānañca vīsati ambaṇāni divasavaḷañjo nikkhamati – ayaṃ khattiyamahāsālo nāma . Sahabyatan ti sahabhāvaṃ ; sabhāgā hutvā nibbattantīti attho . Cātumahārājikānan tiādīsu cātumahārājikā nāma sinerupabbatassa vemajjhe honti . Tesu pabbataṭṭhakāpi atthi , ākāsaṭṭhāpi ; tesaṃ paramparā cakkavāḷapabbataṃ pattā . Khiḍḍāpadosikā , manopadosikā , sītavalāhakā , uṇhavalāhakā , candimā devaputto , sūriyo devaputtoti ete sabbepi cātumahārājikadevalokaṭṭhakā eva . TettiṃsaV0.493 janā tattha upapannāti tāvatiṃsā . Apica tāvatiṃsāti tesaṃ devānaṃ nāmamevāti vuttaṃ . Tepi atthi pabbataṭṭhakā , atthi ākāsaṭṭhakā . Tesaṃ paramparā cakkavāḷapabbataṃ pattā . Tathā yāmādīnaṃ . Ekadevalokepi hi devānaṃ paramparā cakkavāḷapabbataṃ appattā nāma natthi . Tattha dibbaṃ sukhaṃ yātā payātā sampattāti yāmā . Tuṭṭhā pahaṭṭhāti tusitā . Pakatipaṭiyattārammaṇato atirekena ramitukāmakāle yathārucite bhoge nimminitvā ramantīti nimmānaratī . Cittācāraṃ ñatvā parehi nimmitesu bhogesu vasaṃ vattentīti paranimmitavasavattī . (2.) Āyuppamāṇaṃ

1022. AppaṃM0.503 vā bhiyyoti dutiyaṃ vassasataṃ appatvā vīsāya vā tiṃsāya vā cattālīsāya vā paññāsāya vā saṭṭhiyā vā vassehi adhikampi vassasatanti attho . Sabbampi hetaṃ dutiyaṃ vassasataṃ appattattā appanti vuttaṃ .

1024. Brahmapārisajjādīsu mahābrahmānaṃ pārisajjā paricārikāti brahmapārisajjā .

Tesaṃ purohitabhāve ṭhitāti brahmapurohitā .

VaṇṇavantatāyaP0.520 ceva dīghāyukatāya ca mahanto brahmāti mahābrahmā , tesaṃ mahābrahmānaṃ . Ime tayopi janā paṭhamajjhānabhūmiyaṃ ekatale vasanti ; āyuantaraṃ pana nesaṃ nānā .

1025. Parittā ābhā etesanti parittābhā .

Appamāṇā ābhā etesanti appamāṇābhā .

Daṇḍadīpikāya acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati visaratīti ābhassarā . Imepi tayo janā dutiyajjhānabhūmiyaṃ ekatale vasanti ; āyuantaraṃ pana nesaṃ nānā .

1026. Parittā subhā etesanti parittasubhā .

Appamāṇā subhā etesanti appamāṇasubhā .

Subhena okiṇṇā vikiṇṇā , subhena sarīrappabhāvaṇṇena ekagghanā , suvaṇṇamañjusāya ṭhapitasampajjalitakañcanapiṇḍasassirīkāti subhakiṇhā . Imepi tayo janā tatiyajjhānabhūmiyaṃ ekatale vasanti ; āyuantaraṃ pana nesaṃ nānā .

1027. ĀrammaṇanānattatātiV0.494 ārammaṇassa nānattabhāvo . Manasikāranānattatādīsu pi eseva nayo . Ettha ekassa pathavīkasiṇaṃ ārammaṇaṃ hoti … pe … ekassa odātakasiṇanti idaṃ ārammaṇanānattaṃ . Eko pathavīkasiṇaṃ manasi karoti … pe … eko odātakasiṇanti idaṃ manasikāranānattaṃ . Ekassa pathavīkasiṇe chando hoti … pe … ekassa odātakasiṇeti idaṃ chandanānattaṃ . Eko pathavīkasiṇe patthanaṃ karoti … pe … eko odātakasiṇeti idaṃ paṇidhinānattaṃ . Eko pathavīkasiṇavasena adhimuccati … pe … eko odātakasiṇavasenāti idaṃ adhimokkhanānattaṃ . Eko pathavīkasiṇavasena cittaṃ abhinīharati … pe … ekoM0.504 odātakasiṇavasenāti idaṃ abhinīhāranānattaṃ . Ekassa pathavīkasiṇaparicchindanakapaññā hoti … pe … ekassa odātakasiṇaparicchindanakapaññāti idaṃ paññānānattaṃ . Tattha ārammaṇamanasikārā pubbabhāgena kathitā . Chandapaṇidhiadhimokkhābhinīhārā appanāyapi vattanti upacārepi . Paññā pana lokiyalokuttaramissakā kathitā .

Asaññasattānan ti saññāvirahitānaṃ sattānaṃ . Ekacce hi titthāyatane pabbajitvā ‘ cittaṃ nissāya rajjanadussanamuyhanāni nāma hontī ’ ti citte dosaṃ disvā ‘ acittakabhāvo nāma sobhano , diṭṭhadhammanibbānametan ’ tiP0.521 saññāvirāgaṃ janetvā tatrūpagaṃ pañcamaṃ samāpattiṃ bhāvetvā tattha nibbattanti . Tesaṃ upapattikkhaṇe eko rūpakkhandhoyeva nibbattati . Ṭhatvā nibbatto ṭhitako eva hoti , nisīditvā nibbatto nisinnakova nipajjitvā nibbatto nipannova . Cittakammarūpakasadisā hutvā pañca kappasatāni tiṭṭhanti . Tesaṃ pariyosāne so rūpakāyo antaradhāyati , kāmāvacarasaññā uppajjati ; tena idha saññuppādena te devā tamhā kāyā cutāti paññāyanti . Vipulā phalā etesanti vehapphalā .

Attano sampattiyā na hāyanti na vihāyantīti avihā .

Na kañci sattaṃ tappantīti atappā .

Sundarā dassanā abhirūpā pāsādikāti sudassā .

Suṭṭha passanti , sundarametesaṃ vā dassananti sudassī .

Sabbehi eva guṇehi ca bhavasampattiyā ca jeṭṭhā , natthettha kaniṭṭhāti akaniṭṭhā .

1028. Ākāsānañcāyatanaṃ upagatāti ākāsānañcāyatanūpagā . Itaresupi eseva nayoV0.495 . Iti cha kāmāvacarā , nava brahmalokā , pañca suddhāvāsā , cattāro arūpā asaññasattavehapphalehi saddhiṃ chabbīsati devalokā ; manussalokena saddhiṃ sattavīsati . Tattha sammāsambuddhena manussānaṃ devānañca āyuṃ paricchindamānena catūsu apāyesu bhummadevesu ca āyu paricchinnaṃ taṃ kasmāti ? Niraye tāva kammameva pamāṇaṃ . Yāva kammaṃ na khīyati , na tāva cavanti . Tathā sesaapāyesu . Bhummadevānampi kammameva pamāṇaṃ . Tattha nibbattā hi keciM0.505 sattāhamattaṃ tiṭṭhanti , keci addhamāsaṃ , keci māsaṃ , kappaṃ tiṭṭhamānāpi atthiyeva . Tattha manussesu gihibhāve ṭhitāyeva sotāpannāpi honti , sakadāgāmiphalampi anāgāmiphalampi arahattaphalampi pāpuṇanti . Tesu sotāpannādayo yāvajīvaṃ tiṭṭhanti . Khīṇāsavā pana parinibbāyanti vā pabbajanti vā . Kasmā ? Arahattaṃ nāma seṭṭhaguṇo , gihiliṅgaṃ hīnaṃ , taṃ hīnatāya uttamaṃ guṇaṃ dhāretuṃ na sakkoti . Tasmā te parinibbātukāmā vā pabbajitukāmā vā honti . Bhummadevā pana arahattaṃ patvāpi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti . Chasu kāmāvacaradevesu sotāpannasakadāgāmino yāvajīvaṃ tiṭṭhanti ; anāgāminā rūpabhavaṃ gantuṃ vaṭṭati , khīṇāsavena parinibbātuṃ . KasmāP0.522 ? Nilīyanokāsassa abhāvā . Rūpāvacarārūpāvacaresu sabbepi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti . Tattha rūpāvacare nibbattā sotāpannasakadāgāmino na puna idhāgacchanti , tattheva parinibbāyanti . Ete hi jhānaanāgāmino nāma . Aṭṭhasamāpattilābhīnaṃ pana kiṃ niyameti ? Paguṇajjhānaṃ . Yadevassa paguṇaṃ hoti , tena uppajjati . Sabbesu pana paguṇesu kiṃ niyameti ? Patthanā . Yattha upapattiṃ pattheti tattheva upapajjati . Patthanāya asati kiṃ niyameti ? Maraṇasamaye samāpannā samāpatti . Maraṇasamaye samāpannā natthi , kiṃ niyameti ? Nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti . Ekaṃsena hi so nevasaññānāsaññāyatane upapajjati . Navasu brahmalokesu nibbattaariyasāvakānaṃ tatrūpapattipi hoti uparūpapattipi na heṭṭhūpapatti . Puthujjanānaṃ pana tatrūpapattipi hoti uparūpapattipiV0.496 heṭṭhūpapattipi . Pañcasu suddhāvāsesu catūsu ca arūpesu ariyasāvakānaṃ tatrūpapattipi hoti uparūpapattipi . Paṭhamajjhānabhūmiyaṃ nibbatto anāgāmī nava brahmaloke sodhetvā matthake ṭhito parinibbāti .

Vehapphalā , akaniṭṭhā , nevasaññānāsaññāyatananti ime tayo devalokā seṭṭhabhavā nāma . Imesu tīsu ṭhānesu nibbattaanāgāmino neva uddhaṃ gacchanti , na adho , tattha tattheva parinibbāyantīti . Idamettha pakiṇṇakaṃ . 7. Abhiññeyyādivāravaṇṇanā