Issues
Select Version
Vibhaṅgapāḷi
Vibhaṅgapāḷi

13. Appamaññāvibhaṅgo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

642. IdāniP0.377M0.361V0.356 tadanantare appamaññāvibhaṅge catassoti gaṇanaparicchedo . Appamaññāyoti pharaṇaappamāṇavasena appamaññāyo . Etā hi ārammaṇavasena appamāṇe vā satte pharanti , ekasattampi vā anavasesapharaṇavasena pharantīti pharaṇaappamāṇavasena appamaññāyoti vuccanti . Idha bhikkhūti imasmiṃ sāsane bhikkhu . Mettāsahagatenāti mettāya samannāgatena . Cetasāti cittena . Ekaṃ disan ti ekissā disāya . Paṭhamapariggahitaṃ sattaṃ upādāya ekadisāpariyāpannasattapharaṇavasena vuttaṃ . Pharitvāti phusitvā ārammaṇaṃ katvā . Viharatīti brahmavihārādhiṭṭhitaṃ iriyāpathavihāraṃ pavatteti . Tathā dutiyan ti yathā puratthimādīsu disāsu yaṃ kiñci ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tatheva tadanantaraṃ dutiyaṃ tatiyaṃ catutthañcāti attho .
Iti uddhan ti teneva ca nayena uparimaṃ disanti vuttaṃ hoti . Adho tiriyan ti adhodisampi tiriyaṃdisampi evameva . Ettha ca adhoti heṭṭhā , tiriyan ti anudisā . Evaṃ sabbadisāsu assamaṇḍale assamiva mettāsahagataṃ cittaṃ sāretipi paccāsāretipīti ettāvatā ekamekaṃ disaṃ pariggahetvā odhiso mettāpharaṇaṃ dassitaṃ . Sabbadhītiādi pana anodhiso dassanatthaṃ vuttaṃ . Tattha sabbadhīti sabbattha . Sabbattatāyāti sabbesu hīnamajjhimukkaṭṭhamittasapattamajjhattādippabhedesu attatāya ‘ ayaṃ parasatto ’ ti vibhāgaṃ akatvā attasamatāyāti vuttaṃ hoti ; atha vā sabbattatāyāti sabbena cittabhāvena īsakampiP0.378 bahi avikkhipamānotiV0.357 vuttaṃ hoti . Sabbāvantan ti sabbasattavantaṃ , sabbasattayuttanti attho . Lokan ti sattalokaṃ . Vipulenā tievamādipariyāyadassanato panettha puna ‘‘ mettāsahagatenā ’’ ti vuttaṃ . Yasmā vā ettha odhiso pharaṇe viya puna ‘ tathā ’ saddo ‘ iti ’ saddo vā na vutto , tasmā puna ‘‘ mettāsahagatena cetasā ’’ ti vuttaṃ ; nigamanavasena vā etaṃ vuttaṃ . Vipulenāti ettha ca pharaṇavasena vipulatā daṭṭhabbā . Bhūmivasena pana taṃ mahaggataṃ , paguṇavasena appamāṇaṃM0.362 , sattārammaṇavasena ca appamāṇaṃ , byāpādapaccatthikappahānena averaṃ , domanassappahānato abyāpajjhaṃ , niddukkhanti vuttaṃ hoti . Ayaṃ tāva ‘‘ mettāsahagatena cetasā ’’ tiādinā nayena ṭhapitāya mātikāya attho .
643. Idāni yadetaṃ ‘‘ kathañca , bhikkhave , mettāsahagatena cetasā ’’ tiādinā nayena vuttaṃ padabhājanīyaṃ , tattha yasmā idaṃ kammaṭṭhānaṃ dosacaritassa sappāyaṃ , tasmā yathārūpe puggale ayaṃ mettā appanaṃ pāpuṇāti , taṃ mettāya vatthubhūtaṃ puggalaṃ tāva dassetuṃ seyyathāpi nāma ekaṃ puggalan tiādi vuttaṃ . Tattha seyyathāpi nāmāti opammatthe nipāto , yathā ekaṃ puggalanti attho . Piyan ti pemanīyaṃ . Manāpan ti hadayavuḍḍhikaraṃ . Tattha pubbeva sannivāsena paccuppannahitena vā piyo nāma hoti , sīlādiguṇasamāyogena manāpo nāma ; dānasamānattatāhi vā piyatā , piyavacanaatthacariyatāhi manāpatā veditabbā . Yasmā cettha piyatāya imassa byāpādassa pahānaṃ hoti , tato mettā sukhaṃ pharati , manāpatāya udāsīnatā na saṇṭhāti , hirottappañca paccupaṭṭhāti , tato hirottappānupālitā mettā na parihāyati , tasmā taṃ upamaṃ katvā idaṃ vuttaṃ – piyaṃ manāpan ti . Mettāyeyyāti mettāya phareyya ; tasmiṃ puggale mettaṃ kareyya pavatteyyāti attho . EvamevaP0.379 sabbe satteti yathā piyaṃ puggalaṃ mettāyeyya , evaṃ tasmiṃ puggale appanāppattāya vasībhāvaṃ upagatāya mettāya majjhattaverisaṅkhātepi sabbe satte anukkamena pharatīti attho .
Metti mettāyanātiādīni vuttatthāneva .
644. Vidisaṃ vāti padaṃ tiriyaṃ vāti etassa atthavibhāvanatthaṃ vuttaṃ .
645. PharitvātiV0.358 ārammaṇakaraṇavasena phusitvā . Adhimuñcitvāti adhikabhāvena muñcitvā , yathā muttaṃ sumuttaṃ hoti suppasāritaṃ suvitthataṃ tathā muñcitvāti attho .
648. Sabbadhi ādiniddese yasmā tīṇipi etāni padāni sabbasaṅgāhikāni , tasmā nesaṃ ekatova atthaṃ dassetuṃ sabbena sabban tiādi vuttaṃ . Tassattho heṭṭhā vuttoyeva .
650. Vipulā diniddeseM0.363 yasmā yaṃ appanāppattaṃ hutvā anantasattapharaṇavasena vipulaṃ , taṃ niyamato bhūmivasena mahaggataṃ hoti . Yañca mahaggataṃ taṃ appamāṇagocaravasena appamāṇaṃ . Yaṃ appamāṇaṃ taṃ paccatthikavighātavasena averaṃ . Yañca averaṃ taṃ vihatabyāpajjatāya abyāpajjaṃ . Tasmā ‘‘ yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggatan ’’ tiādi vuttaṃ . Avero abyāpajjoti cettha liṅgavipariyāyena vuttaṃ . Manena vā saddhiṃ yojanā kātabbā – yaṃ appamāṇaṃ cittaṃ , so avero mano ; yo avero so abyāpajjoti . Apicettha heṭṭhimaṃ heṭṭhimaṃ padaṃ uparimassa uparimassa , uparimaṃ vā uparimaṃ heṭṭhimassa heṭṭhimassa atthotipi veditabbo .
653. Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ duggataṃ durupetan ti idampi karuṇāya vatthubhūtaṃ puggalaṃ dassetuṃ vuttaṃ . Evarūpasmiñhi puggale balavakāruññaṃ uppajjati . Tattha duggatan ti dukkhena samaṅgībhāvaṃ gataṃ . Durupetan ti kāyaduccaritādīhi upetaṃ . Gatikulabhogādivasena vā tamabhāve ṭhito puggalo duggato , kāyaduccaritādīhi upetattā tamaparāyaṇabhāve ṭhito durupetoti evamettha attho veditabbo .
663. Ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpan ti idampi muditāya vatthubhūtaṃ puggalaṃ dassetuṃ vuttaṃ . TatthaP0.380 gatikulabhogādivasena jotibhāve ṭhito piyo , kāyasucaritādīhi upetattā jotiparāyaṇabhāve ṭhito manāpoti veditabbo .
673. Neva manāpaṃ na amanāpan ti idampi upekkhāya vatthubhūtaṃ puggalaṃ dassetuṃ vuttaṃ . Tattha mittabhāvaṃ asampattatāya neva manāpo , amittabhāvaṃ asampattatāya na amanāpoti veditabbo . Sesamettha yaṃ vattabbaṃ siyā , taṃ sabbaṃ heṭṭhā cittuppādakaṇḍe vuttameva . Bhāvanāvidhānampi etesaṃ kammaṭṭhānānaṃ visuddhimagge vitthārato kathitamevāti . Suttantabhājanīyavaṇṇanā . 2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā AbhidhammabhājanīyaṃM0.364V0.359 kusalatopi vipākatopi kiriyatopi heṭṭhā cittuppādakaṇḍe bhājitanayeneva bhājitaṃ . Atthopissa tattha vuttanayeneva veditabbo . 3. Pañhāpucchakavaṇṇanā Pañhāpucchake pāḷianusāreneva mettādīnaṃ kusalādibhāvo veditabbo . Ārammaṇattikesu pana sabbāpi tīsu tikesu navatabbārammaṇā eva . Ajjhattārammaṇattike bahiddhārammaṇāti . Imasmiṃ pana appamaññāvibhaṅge sammāsambuddhena suttantabhājanīyepi lokiyā eva appamaññāyo kathitā , abhidhammabhājanīyepi pañhāpucchakepi . Tayopi hi ete nayā lokiyattā ekaparicchedā eva . Evamayaṃ appamaññāvibhaṅgopi teparivaṭṭaṃ nīharitvāva bhājetvā dassitoti . Sammohavinodaniyā vibhaṅgaṭṭhakathāya Appamaññāvibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā . 14. Sikkhāpadavibhaṅgo 1. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā