3. Saññākkhandhaniddeso
14. Saññākkhandhaniddese yā kāci saññāti catubhūmikasaññaṃ pariyādiyati .
Cakkhusamphassajā saññātiādīni atītādivasena niddiṭṭhasaññaṃ sabhāvato dassetuṃ vuttāni .
Tattha cakkhusamphassato cakkhusamphassasmiṃ vā jātā cakkhusamphassajā nāma .
Sesāsupi eseva nayo
V0.18 .
Ettha ca purimā pañca cakkhupasādādivatthukāva .
Manosamphassajā hadayavatthukāpi avatthukāpi .
Sabbā catubhūmikasaññā . 17. Oḷārikadukaniddese paṭighasamphassajāti sappaṭighe cakkhupasādādayo vatthuṃ katvā sappaṭighe rūpādayo ārabbha uppanno phasso paṭighasamphasso nāma .
Tato tasmiṃ vā jātā paṭighasamphassajā nāma .
Cakkhusamphassajā saññā … pe … kāyasamphassajā saññātipi tassāyeva vatthuto nāmaṃ .
Rūpasaññā … pe … phoṭṭhabbasaññātipi tassāyeva ārammaṇato nāmaṃ .
Idaṃ pana vatthārammaṇato nāmaṃ .
Sappaṭighāni hi vatthūni nissāya , sappaṭighāni ca ārammaṇāni ārabbha uppattito esā paṭighasamphassajā saññāti vuttā .
Manosamphassajātipi pariyāyena etissā nāmaṃ hotiyeva .
Cakkhuviññāṇañhi mano nāma .
Tena sahajāto phasso manosamphasso nāma .
Tasmiṃ manosamphasse , tasmā vā manosamphassā jātāti manosamphassajā .
Tathā sotaghānajivhākāyaviññāṇaṃ mano nāma .
Tena sahajāto phasso manosamphasso nāma .
Tasmiṃ manosamphasse , tasmā vā manosamphassā jātāti manosamphassajā .
Adhivacanasamphassajā saññātipi pariyāyena etissā nāmaṃ hotiyeva .
Tayo hi arūpino khandhā sayaṃ piṭṭhivaṭṭakā hutvā attanā sahajātāya saññāya adhivacanasamphassajā saññātipi nāmaṃ karonti .
Nippariyāyena pana paṭighasamphassajā saññā nāma pañcadvārikasaññā
P0.20 , adhivacanasamphassajā saññā nāma manodvārikasaññā .
Tattha pañcadvārikasaññā oloketvāpiM0.19 jānituṃ sakkāti oḷārikā .
Rajjitvā upanijjhāyantañhi ‘ rajjitvā upanijjhāyatī ’ ti , kujjhitvā upanijjhāyantaṃ ‘ kujjhitvā upanijjhāyatī ’ ti oloketvāva jānanti .
Tatridaṃ vatthu – dve kira itthiyo nisīditvā suttaṃ kantanti .
Dvīsu daharesu gāme carantesu eko purato gacchanto ekaṃ itthiṃ olokesi .
Itarā taṃ pucchi ‘ kasmā nu kho taṃ eso olokesī ’ ti ?
‘ Na eso bhikkhu maṃ visabhāgacittena olokesi , kaniṭṭhabhaginīsaññāya pana olokesī ’ ti .
Tesupi gāme caritvā āsanasālāya nisinnesu itaro bhikkhu taṃ bhikkhuṃ pucchi –
‘ tayā sā itthī olokitā ’ ti ?
‘ Āma olokitā ’.
‘ Kimatthāyā ’ ti ?
‘ Mayhaṃ bhaginīsarikkhattā taṃ olokesin ’ ti āha .
Evaṃ pañcadvārikasaññā oloketvāpiV0.19 jānituṃ sakkāti veditabbā .
Sā panesā pasādavatthukā eva .
Keci pana javanappavattāti dīpenti .
Manodvārikasaññā pana ekamañce vā ekapīṭhe vā nisīditvāpi aññaṃ cintentaṃ vitakkentañca ‘ kiṃ cintesi , kiṃ vitakkesī ’ ti pucchitvā tassa vacanavaseneva jānitabbato sukhumā .
Sesaṃ vedanākkhandhasadisamevāti .
Ayaṃ saññākkhandhaniddeso .
4. Saṅkhārakkhandhaniddeso