Issues
Select Version
Abhidhammatthavibhāvinīṭīkā
Abhidhammatthavibhāvinīṭīkā

Arūpāvacaracittavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Arūpāvacaracittavaṇṇanā

26. IdāniM0.95V0.93 arūpāvacaraṃ ārammaṇabhedena catudhā vibhajitvā dassento āha ‘‘ ākāsānañcāyatanā ’’ tiādi .
Tattha uppādādiantarahitatāya nāssa antoti anantaṃ , ākāsañca taṃ anantañcāti ākāsānantaṃ , kasiṇugghāṭimākāso .
‘‘ Anantākāsan ’’ ti ca vattabbe ‘‘ agyāhito ’’ tyādīsu viya visesanassa paranipātavasena ‘‘ ākāsānantan ’’ ti vuttaṃ .
Ākāsānantameva ākāsānañcaṃ sakatthe bhāvapaccayavasena .
Ākāsānañcameva āyatanaṃ sasampayuttadhammassa jhānassa adhiṭṭhānaṭṭhena devānaṃ devāyatanaṃ viyāti ākāsānañcāyatanaṃ .
Tasmiṃ appanāppattaṃ paṭhamāruppajjhānampi idha ‘‘ ākāsānañcāyatanan ’’ ti vuttaṃ yathā pathavīkasiṇārammaṇaṃ jhānaṃ ‘‘ pathavīkasiṇan ’’ ti .
Atha vā ākāsānañcaṃ āyatanaṃ assāti ākāsānañcāyatanaṃ , jhānaṃ , tena sampayuttaṃ kusalacittaṃ ākāsānañcāyatanakusalacittaṃ .
Viññāṇameva anantaṃ viññāṇānantaṃ , paṭhamāruppaviññāṇaṃ .
Tañhi uppādādiantavantampi anantākāse pavattanato attānaṃ ārabbha pavattāya bhāvanāya uppādādiantaṃ aggahetvā anantato pharaṇavasena pavattanato ca ‘‘ anantan ’’ ti vuccati .
Viññāṇānantameva viññāṇañcaṃ ākārassa rassattaṃ , na-kārassa lopañca katvā .
Dutiyāruppaviññāṇena vā añcitabbaṃ pāpuṇitabbanti viññāṇañcaṃ , tadeva āyatanaṃ dutiyāruppassa adhiṭṭhānattāti viññāṇañcāyatanaṃ .
Sesaṃ purimasamaṃ .
NāssaM0.96 paṭhamāruppassa kiñcanaṃ appamattakaṃ antamaso bhaṅgamattampi avasiṭṭhaṃ atthīti akiñcanaṃ , tassa bhāvo ākiñcaññaṃ , paṭhamāruppaviññāṇābhāvo .
Tadeva āyatanantyādi purimasadisaṃ .
Oḷārikāya saññāya abhāvato , sukhumāya ca saññāya atthitāya nevassa sasampayuttadhammassa saññā atthi , nāpi asaññaṃ avijjamānasaññanti nevasaññānāsaññaṃ , catutthāruppajjhānaṃ .
Dīghaṃ katvā pana ‘‘ nevasaññānāsaññan ’’ ti vuttaṃ .
Nevasaññānāsaññameva āyatanaṃ manāyatanadhammāyatanapariyāpannattāti nevasaññānāsaññāyatanaṃ .
Atha vā saññāva vipassanāya gocarabhāvaṃ gantvā nibbedajananasaṅkhātassa paṭusaññākiccassa abhāvato nevasaññā caV0.94 uṇhodake tejodhātu viya saṅkhārāvasesasukhumabhāvena vijjamānattā na asaññāti nevasaññānāsaññā , sā eva āyatanaṃ imassa sasampayuttadhammassa jhānassa nissayādibhāvatoti nevasaññānāsaññāyatanaṃ .
Saññāvasena cettha jhānūpalakkhaṇaṃ nidassanamattaṃ .
Vedanādayopi hi tasmiṃ jhāne nevavedanānāvedanādikāyevāti .
Nevasaññānāsaññāyatanena sampayuttaṃ kusalacittaṃ nevasaññānāsaññāyatanakusalacittaṃ .
Pi -saddena cettha ārammaṇappaṭipadāmissakanayavasena soḷasakkhattukadesanaṃ ( dha . sa .265-268), aññampi ca pāḷiyaṃ āgatanayabhedaṃ saṅgaṇhāti .
30. Ārammaṇānaṃ atikkamitabbānaṃ , kasiṇākāsaviññāṇatadabhāvasaṅkhātānaṃ ālambitabbānañca ākāsādicatunnaṃ gocarānaṃ pabhedena āruppamānasaṃ catubbidhaṃ hoti .
Tañhi yathākkamaṃ pañcamajjhānārammaṇaṃ kasiṇanimittaṃ atikkamma tadugghāṭena laddhaṃ ākāsamālambitvā tampi atikkamma tattha pavattaṃ viññāṇamālambitvā tampi atikkamma tadabhāvabhūtaṃ akiñcanabhāvamālambitvā tampi atikkamma tattha pavattaṃ tatiyāruppaviññāṇamālambitvāM0.97 pavattati , na pana rūpāvacarakusalaṃ viya purimapurimaaṅgātikkamavasena purimapurimassāpi ārammaṇaṃ gahetvā .
Tenāhu ācariyā –
‘‘ Ārammaṇātikkamato , catassopi bhavantimā ;
Aṅgātikkamametāsaṃ , na icchanti vibhāvino ’’ ti ;( Dha . sa . aṭṭha .268);
Arūpāvacaracittavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sobhanacittavaṇṇanā niṭṭhitā .