Akusalasaṅgahavaṇṇanā
3. Pubbakoṭiyā
M0.218 apaññāyanato cirapārivāsiyaṭṭhena , vaṇato vā vissandamānayūsā viya cakkhādito visayesu vissandanato āsavā .Atha vā bhavato ābhavaggaṃ dhammato āgotrabhuṃ savanti pavattantīti āsavā .
Avadhiattho cettha ā -kāro , avadhi ca mariyādābhividhivasena duvidho .
Tattha ‘‘ āpāṭaliputtaṃ vuṭṭho devo ’’ tyādīsu viya kiriyaṃ bahi katvā pavatto mariyādo .
‘‘ Ābhavaggaṃ saddo abbhuggato ’’ tyādīsu viya kiriyaṃ byāpetvā pavatto abhividhi .
Idha pana abhividhimhi daṭṭhabbo .
Tathā hete nibbattiṭṭhānabhūte ca bhavagge , gotrabhumhi ca ārammaṇabhūte pavattanti .
Vijjamānesu ca aññesu ābhavaggaṃ , āgotrabhuñca savantesu mānādīsu attattaniyaggahaṇavasena abhibyāpanato madakaraṇaṭṭhena āsavasadisatāya ca eteyeva āsavabhāvena niruḷhāti daṭṭhabbaṃ .
Kāmoyeva āsavo kāmāsavo , kāmarāgo .
Rūpārūpabhavesu chandarāgo bhavāsavo .
Jhānanikantisassatadiṭṭhisahagato ca rāgo ettheva saṅgayhati .
Tattha paṭhamo upapattibhavesu rāgo , dutiyo kammabhave , tatiyo bhavadiṭṭhisahagato .
Dvāsaṭṭhividhā diṭṭhi diṭṭhāsavo .
Dukkhādīsu catūsu saccesu , pubbante , aparante , pubbāparante , paṭiccasamuppādesu cāti aṭṭhasu ṭhānesu aññāṇaṃ avijjāsavo .
4. Ottharitvā haraṇato , ohananato vā heṭṭhā katvā hananato osīdāpanato ‘‘ ogho ’’ ti vuccati jalappavāho , ete ca satte ottharitvā hanantā vaṭṭasmiṃ satte osīdāpentā viya hontīti oghasadisatāya oghā
M0.219 , āsavāyeva panettha yathāvuttaṭṭhena ‘‘ oghā ’’ ti ca vuccanti . 5. Vaṭṭasmiṃ , bhavayantake vā satte kammavipākena bhavantarādīhi , dukkhena vā satte yojentīti yogā , heṭṭhā vuttadhammāva .
6. Nāmakāyena
V0.194 rūpakāyaṃ , paccuppannakāyena vā anāgatakāyaṃ ganthenti duppamuñcaṃ veṭhentīti kāyaganthā .Gosīlādinā sīlena , vatena , tadubhayena ca suddhīti evaṃ parato asabhāvato āmasanaṃ parāmāso .
‘‘ Idameva saccaṃ , moghamaññan ’’ ti abhinivisanaṃ daḷhaggāho idaṃ saccābhiniveso .
7. Maṇḍūkaṃ pannago viya bhusaṃ daḷhaṃ ārammaṇaṃ ādiyantīti upādānāni .
Kāmoyeva upādānaṃ , kāme upādiyatīti vā kāmupādānaṃ .
‘‘ Iminā me sīlavatādinā saṃsārasuddhī ’’ ti evaṃ sīlavatādīnaṃ gahaṇaṃ sīlabbatupādānaṃ .
Vadanti etenāti vādo , khandhehi byatirittābyatirittavasena vīsati parikappitassa attano vādo attavādo .
Soyeva upādānanti attavādupādānaṃ .
8. Jhānādivasena uppajjanakakusalacittaṃ nisedhenti tathā tassa uppajjituṃ na dentīti nīvaraṇāni , paññācakkhuno vā āvaraṇaṭṭhena nīvaraṇā .
Pañcasu kāmaguṇesu adhimattarāgasaṅkhāto kāmoyeva chandanaṭṭhena chando cāti kāmacchando .
Soyeva nīvaraṇanti kāmacchandanīvaraṇaṃ .
Byāpajjati vinassati etena cittanti byāpādo ,‘‘ anatthaṃ me acarī ’’ tyādinayappavattanavavidhaāghātavatthupadaṭṭhānatāya navavidho , aṭṭhānakopena saha dasavidho vā doso , soyeva
M0.220 nīvaraṇanti byāpādanīvaraṇaṃ .Thinamiddhameva nīvaraṇaṃ thinamiddhanīvaraṇaṃ .
Tathā uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ .
Kasmā panete bhinnadhammā dve dve ekanīvaraṇabhāvena vuttāti ?
Kiccāhārapaṭipakkhānaṃ samānabhāvato .
Thinamiddhānañhi cittuppādassa layāpādanakiccaṃ samānaṃ , uddhaccakukkuccānaṃ avūpasantabhāvakāraṇaṃ .
Tathā purimānaṃ dvinnaṃ tandīvijambhitā āhāro , hetūtyattho , pacchimānaṃ ñātibyasanādivitakkanaṃ .
Purimānañca dvinnaṃ vīriyaṃ paṭipakkhabhūtaṃ , pacchimānaṃ samathoti , tenāhu porāṇā –
‘‘ Kiccāhāravipakkhānaṃ , ekattā ekamettha hi ;
Katamuddhaccakukkuccaṃ , thinamiddhañca tādinā .
‘‘ Līnatāsantatā kiccaṃ , tandī ñātivitakkanaṃ ;
Hetu vīriyasamathā , ime tesaṃ virodhino ’’ ti .
9. Appahīnaṭṭhena
V0.195 anu anu santāne sentīti anusayā , anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantītyattho .Appahīnā hi kilesā kāraṇalābhe sati upajjanārahā santāne anu anu sayitā viya hontīti tadavatthā ‘‘ anusayā ’’ ti vuccanti .
Te pana nippariyāyato anāgatā kilesā , atītapaccuppannāpi taṃsabhāvattā tathā vuccanti .
Na hi kālabhedena dhammānaṃ sabhāvabhedo atthi , yadi appahīnaṭṭhena anusayā , nanu sabbepi kilesā appahīnā anusayā bhaveyyunti ?
Na mayaṃ appahīnatāmattena ‘‘ anusayā ’’ ti vadāma , atha kho appahīnaṭṭhena thāmagatā kilesā anusayāti .
Thāmagamanañca anaññasādhāraṇo kāmarāgādīnameva āveṇiko sabhāvoti alaṃ vivādena .
Kāmarāgoyeva anusayo kāmarāgānusayo .
10. Saṃyojenti bandhantīti saṃyojanāni .
12. Cittaṃ
M0.221 kilissati upatappati , bādhīyati vā etehīti kilesā . 13. Kāmabhavanāmenāti kāmabhavasaṅkhātānaṃ ārammaṇānaṃ nāmena .
Tathāpavattan ti sīlabbatādīnaṃ parato āmasanādivasena pavattaṃ .
14. Āsavā ca oghā ca yogā ca ganthā ca vatthuto dhammato vuttanayena tayo .
Tathā upādānā duve vuttā taṇhādiṭṭhivasena .
Nīvaraṇā aṭṭha siyuṃ thinamiddhauddhaccakukkuccānaṃ visuṃ gahaṇato .
Anusayā chaḷeva honti kāmarāgabhavarāgānusayānaṃ taṇhāsabhāvena ekato gahitattā .
Nava saṃyojanā matā ubhayattha vuttānaṃ taṇhāsabhāvānaṃ , diṭṭhisabhāvānañca ekekaṃ saṅgahitattā .
Kilesā pana suttantavasena , abhidhammavasenapi dasa .
Iti evaṃ pāpānaṃ akusalānaṃ saṅgaho navadhā vutto .
Ettha ca –
Navāṭṭhasaṅgahā lobha-diṭṭhiyo sattasaṅgahā ;
Avijjā paṭigho pañca-saṅgaho catusaṅgahā ;
Kaṅkhā tisaṅgahā mānuddhaccā thinaṃ dvisaṅgahaṃ .
Kukkuccamiddhāhirikā-nottappissā
V0.196 nigūhanā ;Ekasaṅgahitā pāpā , iccevaṃ navasaṅgahā .
Akusalasaṅgahavaṇṇanā niṭṭhitā .