Issues
Select Version
Abhidhammatthavibhāvinīṭīkā
Abhidhammatthavibhāvinīṭīkā

Rūpavibhāgavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Rūpavibhāgavaṇṇanā

18. Idāni yathāuddiṭṭharūpānaṃ ekavidhādinayadassanatthaṃ ‘‘ sabbañca panetan ’’ tyādi vuttaṃ .
Sampayuttassa alobhādihetuno abhāvā ahetukaṃ .
Yathāsakaṃ paccayavantatāya sappaccayaṃ .
Attānaṃ ārabbha pavattehi kāmāsavādīhi sahitattā sāsavaṃ .
Paccayehi abhisaṅkhatattā saṅkhataṃ .
Upādānakkhandhasaṅkhāte loke niyuttatāya lokiyaṃ .
Kāmataṇhāya avacaritattā kāmāvacaraṃ .
Arūpadhammānaṃ viya kassaci ārammaṇassa aggahaṇato nāssa ārammaṇanti anārammaṇaṃ .
Tadaṅgādivasena pahātabbatābhāvato appahātabbaṃ .
Iti -saddo pakārattho , tena ‘‘ abyākatan ’’ tyādikaṃ sabbaṃ ekavidhanayaṃ saṅgaṇhāti .
19. Ajjhattikarūpaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ attānaṃ adhikicca uddissa pavattattā .
Kāmaṃ aññepi hi ajjhattasambhūtā atthi , ruḷhīvasena pana cakkhādikaṃyeva ajjhattikaṃ .
Atha vā ‘‘ yadi mayaṃ na homa , tvaṃ kaṭṭhakaliṅgarūpamo bhavissasī ’’ ti vadantā viya attabhāvassaM0.204 sātisayaṃ upakārattā cakkhādīneva visesato ajjhattikāni nāma .
Attasaṅkhātaṃ vā cittaṃ adhikicca tassa dvārabhāvena pavattatīti ajjhattaṃ , tadeva ajjhattikaṃ .
Tato bahibhūtattā itaraṃ tevīsatividhaṃ bāhirarūpaṃ .
20. Itaraṃ bāvīsatividhaṃ avatthurūpaṃ .
22. AṭṭhavidhampiV0.181 indriyarūpaṃ pañcaviññāṇesu liṅgādīsu sahajarūpaparipālane ca ādhipaccayogato .
Pasādarūpassa hi pañcavidhassa cakkhuviññāṇādīsu ādhipaccaṃ attano paṭumandādibhāvena tesampi paṭumandādibhāvāpādanato .
Bhāvadvayassāpi itthiliṅgādīsu ādhipaccaṃ yathāsakaṃ paccayehi uppajjamānānampi tesaṃ yebhuyyena sabhāvakasantāneyeva taṃtadākārena uppajjanato , na pana indriyapaccayabhāvato .
Jīvitassa ca kammajaparipālane ādhipaccaṃ tesaṃ yathāsakaṃ khaṇaṭṭhānassa jīvitindriyappaṭibaddhattā .
Sayañca attanā ṭhapitadhammasambandheneva pavattati nāviko viya .
23. Visayavisayibhāvappattivasena thūlattā oḷārikarūpaṃ .
Tatoyeva gahaṇassa sukarattā santikerūpaṃ āsannarūpaṃ nāma .
Yo sayaṃ , nissayavasena ca sampattānaṃ , asampattānañca paṭimukhabhāvo aññamaññapatanaṃ , so paṭigho viyāti paṭigho .
Yathā hi paṭighāte sati dubbalassa calanaṃ hoti , evaṃ aññamaññaṃ paṭimukhabhāve sati arūpasabhāvattā dubbalassa bhavaṅgassa calanaṃ hoti .
Paṭigho yassa atthi taṃ sappaṭighaṃ .
Tattha sayaṃ sampatti phoṭṭhabbassa , nissayavasena sampatti ghānajivhākāyagandharasānaṃ , ubhayathāpi asampatti cakkhusotarūpasaddānanti daṭṭhabbaṃ .
Itaraṃ soḷasavidhaṃ oḷārikatādisabhāvābhāvato sukhumarūpā dikaṃ .
24. KammatoM0.205 jātaṃ aṭṭhārasavidhaṃ upādinnarūpaṃ taṇhādiṭṭhīhi upetena kammunā attano phalabhāvena ādinnattā gahitattā .
Itaraṃ aggahitaggahaṇenadasavidhaṃ anupādinnarūpaṃ .
25. Daṭṭhabbabhāvasaṅkhātena nidassanena saha vattatīti sanidassanaṃ .
Cakkhuviññāṇagocarabhāvo hi nidassananti vuccati tassa ca rūpāyatanato anaññattepi aññehi dhammehi taṃ visesetuṃ aññaṃ viya katvā vattuṃ vaṭṭatīti saha nidassanena sanidassananti .
Dhammabhāvasāmaññena hi ekībhūtesu dhammesu yo nānattakaro viseso , so añño viya katvā upacarituṃ yutto .
Evañhi atthavisesāvabodho hoti .
26. Asampattavasenāti attānaṃ asampattassa gocarassa vasena , attanā visayappadesaṃ vā asampattavasena .
Cakkhusotāni hi rūpasaddehi asampattāni , sayaṃ vā tāni asampattāneva ārammaṇaṃ gaṇhanti .
Tenetaṃ vuccati –
‘‘ CakkhusotaṃV0.182 panetesu , hotāsampattagāhakaṃ ;
Viññāṇuppattihetuttā , santarādhikagocare .
‘‘ Tathā hi dūradesaṭṭhaṃ , phalikāditirohitaṃ ;
Mahantañca nagādīnaṃ , vaṇṇaṃ cakkhu udikkhati .
‘‘ Ākāsādigato kucchi-cammānantarikopi ca ;
Mahanto ca ghaṇṭādīnaṃ , saddo sotassa gocaro .
‘‘ Gantvā visayadesaṃ taṃ , pharitvā gaṇhatīti ce ;
Adhiṭṭhānavidhānepi , tassa so gocaro siyā .
‘‘ Bhūtappabandhato so ce , yāti indriyasannidhiṃ ;
Kammacittojasambhūto , vaṇṇo saddo ca cittajo .
‘‘ Na tesaṃ gocarā honti , na hi sambhonti te bahi ;
Vuttā ca avisesena , pāṭhe taṃvisayāva te .
‘‘ YadiM0.206 cetaṃ dvayaṃ attasamīpaṃyeva gaṇhati ;
Akkhivaṇṇaṃ tathā mūlaṃ , passeyya bhamukassa ca .
‘‘ Disādesavavatthānaṃ , saddassa na bhaveyya ca ;
Siyā ca saravedhissa , sakaṇṇe sarapātanan ’’ ti .
Gocaraggāhikarūpaṃ viññāṇādhiṭṭhitaṃ hutvā taṃtaṃgocaraggahaṇasabhāvattā .
Itaraṃ tevīsatividhaṃ agocaraggāhikarūpaṃ gocaraggahaṇābhāvato .
27. Vaṇṇitabbo daṭṭhabboti vaṇṇo .
Attano udayānantaraṃ rūpaṃ janetīti ojā .
AvinibbhogarūpaṃV0.183 katthacipi aññamaññaṃ vinibhuñjanassa visuṃ visuṃ pavattiyā abhāvato .
Rūpaloke gandhādīnaṃ abhāvavādimatampi hi tattha tattha ( vibha . mūlaṭī .227; vibha . anuṭī .227) ācariyehi paṭikkhittameva .
28. Iccevan ti etthapi iti -saddo pakārattho , tena idha anāgatampi sabbaṃ dukatikādibhedaṃ saṅgaṇhāti .
Rūpavibhāgavaṇṇanā niṭṭhitā .