5. Vīthimuttaparicchedavaṇṇanā
1. Ettāvatā vīthisaṅgahaṃ dassetvā idāni vīthimuttasaṅgahaṃ dassetumārabhanto āha ‘‘ vīthicittavasenevan ’’ tyādi .
Evaṃ yathāvuttanayena vīthicittavasena pavattiyaṃ paṭisandhito aparabhāge cutipariyosānaṃ pavattisaṅgaho nāma saṅgaho udīrito , idāni tadanantaraṃ sandhiyaṃ paṭisandhikāle , tadāsannatāya taṃgahaṇeneva gahitacutikāle ca pavattisaṅgaho vuccatīti yojanā .
Bhūmicatukkavaṇṇanā
3. Puññasammatā
V0.148 ayā yebhuyyena apagatoti apāyo , soyeva bhūmi bhavanti ettha sattāti apāyabhūmi .Anekavidhasampattiadhiṭṭhānatāya sobhanā gantabbato upapajjitabbato gatīti sugati , kāmataṇhāsahacaritā sugati kāmasugati , sāyeva bhūmīti kāmasugatibhūmi .
Evaṃ sesesupi .
4. Ayato sukhato niggatoti nirayo .
Tiro añcitāti tiracchānā , tesaṃ yoni tiracchānayoni .
Yavanti tāya sattā amissitāpi samānajātitāya missitā viya hontīti yoni .
Sā pana atthato khandhānaṃ pavattiviseso .
Pakaṭṭhena sukhato itā gatāti petā , nijjhāmataṇhikādibhedānaṃ petānaṃ visayo pettivisayo
M0.162 .Ettha pana tiracchānayonipettivisayaggahaṇena khandhānaṃyeva gahaṇaṃ tesaṃ tādisassa paricchinnokāsassa abhāvato .
Yattha vā te araññapabbatapādādike nibaddhavāsaṃ vasanti , tādisassa ṭhānassa vasena okāsopi gahetabbo .
Na suranti issariyakīḷādīhi na dibbantīti asurā , petāsurā .
Itare pana na surā surappaṭipakkhāti asurā , idha ca petāsurānameva gahaṇaṃ itaresaṃ tāvatiṃsesu gahaṇassa icchitattā .
Tathā hi vuttaṃ ācariyena –
‘‘ Tāvatiṃsesu devesu , vepacittāsurā gatā ’’ ti ;( Nāma . pari .438);
5. Satisūrabhāvabrahmacariyayogyatādiguṇehi ukkaṭṭhamanatāya mano ussannaṃ etesanti manussā .
Tathā hi paramasatinepakkādippattā buddhādayopi manussabhūtāyeva .
Jambudīpavāsino cettha nippariyāyato manussā .
Tehi pana samānarūpāditāya saddhiṃ parittadīpavāsīhi itaramahādīpavāsinopi ‘‘ manussā ’’ ti vuccanti .
Lokiyā pana ‘‘ manuno ādikhattiyassa apaccaṃ puttāti manussā ’’ ti vadanti .
Manussānaṃ nivāsabhūtā bhūmi idha manussā .
Evaṃ sesesupi .
Catūsu mahārājesu bhatti etesaṃ , catunnaṃ vā mahārājānaṃ nivāsaṭṭhānabhūte cātumahārāje bhavāti cātumahārājikā .
Māghena māṇavena saddhiṃ tettiṃsa sahapuññakārino ettha nibbattāti taṃsahacaritaṭṭhānaṃ tettiṃsaṃ , tadeva tāvatiṃsaṃ , taṃnivāso etesanti tāvatiṃsāti vadanti .
Yasmā pana
V0.149 ‘‘ sahassaṃ cātumahārājikānaṃ sahassaṃ tāvatiṃsānan ’’ ti ( a . ni .3.81) vacanato sesacakkavāḷesupi chakāmāvacaradevalokā atthi , tasmā nāmamattameva etaṃ tassa devalokassāti gahetabbaṃ .Dukkhato yātā apayātāti
M0.163 yāmā .Attano sirisampattiyā tusaṃ pītiṃ itā gatāti tusitā .
Nimmāne rati etesanti nimmānaratino .
Paranimmitesu bhogesu attano vasaṃ vattentīti paranimmitavasavattino .
7. Mahābrahmānaṃ paricārikattā tesaṃ parisati bhavāti brahmapārisajjā .
Tesaṃ purohitaṭṭhāne ṭhitattā brahmapurohitā .
Tehi tehi jhānādīhi guṇavisesehi brūhitā parivuddhāti brahmāno , vaṇṇavantatāya ceva dīghāyukatādīhi ca brahmapārisajjādīhi mahantā brahmānoti mahābrahmāno .
Tayopete paṇītaratanapabhāvabhāsitasamānatalavāsino .
8. Uparimehi parittā ābhā etesanti parittābhā .
Appamāṇā ābhā etesanti appamāṇābhā .
Valāhakato vijju viya ito cito ca ābhā sarati nissarati etesaṃ sappītikajjhānanibbattakkhandhasantānattāti ābhassarā .
Daṇḍadīpikāya vā acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati nissaratīti ābhassarā .
Yathāvuttāya vā pabhāya ābhāsanasīlāti ābhassarā .
Etepi tayo paṇītaratanapabhāvabhāsitekatalavāsino .
9. Subhāti ekagghanā acalā sarīrābhā vuccati , sā uparibrahmehi parittā etesanti parittasubhā .
Appamāṇā subhā etesanti appamāṇasubhā .
Pabhāsamudayasaṅkhātehi subhehi kiṇṇā ākiṇṇāti subhakiṇhā .
‘‘ Subhākiṇṇā ’’ ti ca vattabbe ā-saddassa rassattaṃ , antimaṇa-kārassa ca ha-kāraṃ katvā ‘‘ subhakiṇhā ’’ ti vuttaṃ .
Etepi paṇītaratanapabhāvabhāsitekatalavāsino .
10. Jhānappabhāvanibbattaṃ
M0.164 vipulaṃ phalametesanti vehapphalā .Saññāvirāgabhāvanānibbattarūpasantatimattattā natthi saññā , taṃmukhena vuttāvasesā arūpakkhandhā ca etesanti asaññā .
Teyeva sattāti asaññasattā .
Etepi paṇītaratanapabhāvabhāsitekatalavāsino .
Suddhānaṃ
V0.150 anāgāmiarahantānameva āvāsāti suddhāvāsā .Anunayapaṭighābhāvato vā suddho āvāso etesanti suddhāvāsā , tesaṃ nivāsabhūmipi suddhāvāsā .
11. Imesu pana paṭhamatalavāsino appakena kālena attano ṭhānaṃ na vijahantīti avihā .
Dutiyatalavāsino na kenaci tappantīti atappā .
Tatiyatalavāsino paramasundararūpattā sukhena dissantīti sudassā .
Catutthatalavāsino suparisuddhadassanattā sukhena passantīti sudassino .
Pañcamatalavāsino pana ukkaṭṭhasampattikattā natthi etesaṃ kaniṭṭhabhāvoti akaniṭṭhā .
12. Ākāsānañcāyatane pavattā paṭhamāruppavipākabhūtacatukkhandhā eva , tehi paricchinnaokāso vā ākāsānañcāyatanabhūmi .
Evaṃ sesesupi .
13. Puthujjanā , sotāpannā ca sakadāgāmino cāpi puggalā suddhāvāsesu sabbathā na labbhantīti sambandho .
Puthujjanādīnañca paṭikkhepena anāgāmiarahantānameva tattha lābho vutto hoti .
14. Sesaṭṭhānesūti suddhāvāsaapāyaasaññivajjitesu sesaṭṭhānesu ariyā , anariyāpi ca labbhanti .
Bhūmicatukkavaṇṇanā niṭṭhitā .