Aññasamānacetasikavaṇṇanā
2. Kathan ti
M0.105 sarūpasampayogākārānaṃ kathetukamyatāpucchā .Phusatīti phasso ( dha . sa . aṭṭha .1 dhammudesavāraphassapañcamakarāsivaṇṇanā ), svāyaṃ
V0.101 phusanalakkhaṇo .Ayañhi arūpadhammopi samāno ārammaṇe phusanākāreneva pavattati , sā cassa phusanākārappavatti ambilakhādakādīnaṃ passantassa parassa kheḷuppādādi viya daṭṭhabbā .
Vedayati ārammaṇarasaṃ anubhavatīti vedanā , sā vedayitalakkhaṇā .
Ārammaṇarasānubhavanañhi patvā sesasampayuttadhammā ekadesamatteneva rasaṃ anubhavanti , ekaṃsato pana issaravatāya vedanāva anubhavati .
Tathā hesā ‘‘ subhojanarasānubhavanakarājā viyā ’’ ti vuttā .
Sukhādivasena panassā bhedaṃ sayameva vakkhati .
Nīlādibhedaṃ ārammaṇaṃ sañjānāti saññaṃ katvā jānātīti saññā , sā sañjānanalakkhaṇā .
Sā hi uppajjamānā dāruādīsu vaḍḍhakiādīnaṃ saññāṇakaraṇaṃ viya pacchā sañjānanassa kāraṇabhūtaṃ ākāraṃ gahetvā uppajjati .
Nimittakārikāya tāvetaṃ yujjati , nimittena sañjānantiyā pana kathanti ?
Sāpi puna aparāya saññāya sañjānanassa nimittaṃ ākāraṃ gahetvā uppajjatīti na ettha koci asambhavo .
Ceteti attanā sampayuttadhamme ārammaṇe abhisandahati , saṅkhatābhisaṅkharaṇe vā byāpāramāpajjatīti cetanā .
Tathā hi ayameva abhisaṅkharaṇe padhānattā vibhaṅge suttantabhājaniye saṅkhārakkhandhaṃ vibhajantena ‘‘ saṅkhatamabhisaṅkharontīti saṅkhārā ’’ ti ( saṃ . ni .3.79) vatvā ‘‘ cakkhusamphassajā cetanā ’’ tyādinā ( vibha .21) niddiṭṭhā .
Sā cetayitalakkhaṇā , jeṭṭhasissamahāvaḍḍhakiādayo viya sakiccaparakiccasādhikāti daṭṭhabbaṃ .
Ekaggatāvitakkavicārapītīnaṃ sarūpavibhāvanaṃ heṭṭhā āgatameva .
Jīvanti
M0.106 tena sampayuttadhammāti jīvitaṃ , tadeva sahajātānupālane ādhipaccayogena indriyanti jīvitindriyaṃ , taṃ anupālanalakkhaṇaṃ uppalādianupālakaṃ udakaṃ viya .Karaṇaṃ kāro , manasmiṃ kāro manasikāro , so cetaso ārammaṇe samannāhāralakkhaṇo .
Vitakko hi sahajātadhammānaṃ ārammaṇe abhiniropanasabhāvattā te tattha pakkhipanto viya hoti , cetanā attanā ārammaṇaggahaṇena yathāruḷhe dhammepi tattha tattha niyojentī balanāyako viya hoti , manasikāro te ārammaṇābhimukhaṃ payojanato ājānīyānaṃ payojanakasārathi viyāti ayametesaṃ viseso .
Dhammānañhi taṃ taṃ yāthāvasarasalakkhaṇaṃ sabhāvato paṭivijjhitvā bhagavatā te te dhammā vibhattāti bhagavati saddhāya ‘‘ evaṃ visesā ime dhammā ’’ ti okappetvā uggahaṇaparipucchādivasena tesaṃ sabhāvasamadhigamāya yogo karaṇīyo , na pana tattha tattha vippaṭipajjantehi
V0.102 sammoho āpajjitabboti ayamettha ācariyānaṃ anusāsanī .Sabbesampi ekūnanavuticittānaṃ sādhāraṇā niyamato tesu uppajjanatoti sabbacittasādhāraṇā nāma .
3. Adhimuccanaṃ adhimokkho , so sanniṭṭhānalakkhaṇo , ārammaṇe niccalabhāvena indakhīlo viya daṭṭhabbo .
Vīrānaṃ bhāvo , kammaṃ , vidhinā īrayitabbaṃ pavattetabbanti vā vīriyaṃ , ussāho , so sahajātānaṃ upatthambhanalakkhaṇo .
Vīriyavasena hi tesaṃ olīnavuttitā na hoti .
Evañca katvā imassa vitakkādīhi viseso supākaṭo hoti .
Chandanaṃ chando , ārammaṇena atthikatā , so kattukāmatālakkhaṇo .
Tathā hesa ‘‘ ārammaṇaggahaṇe cetaso hatthappasāraṇaṃ viyā ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha .1 yevāpanakavaṇṇanā ) vuccati .
Dānavatthuvissajjanavasena
M0.107 pavattakālepi cesa vissajjitabbena tena atthikova khipitabbausūnaṃ gahaṇe atthiko issāso viya .Sobhanesu taditaresu ca pakārena kiṇṇā vippakiṇṇāti pakiṇṇakā .
4. Sobhanāpekkhāya itare , itarāpekkhāya sobhanā ca aññe nāma , tesaṃ samānā na uddhaccasaddhādayo viya akusalādisabhāvāyevāti aññasamānā .
Aññasamānacetasikavaṇṇanā niṭṭhitā .