Sobhanacetasikasampayoganayavaṇṇanā
29. Lokuttaracittesu pādakajjhānādivasena kadāci sammāsaṅkappaviraho siyā , na pana viratīnaṃ abhāvo maggassa kāyaduccaritādīnaṃ samucchedavasena , phalassa ca tadanukūlavasena pavattanatoti vuttaṃ ‘‘ viratiyo panā ’’ tyādi .
Sabbathāpīti sabbehipi taṃtaṃduccaritadurājīvānaṃ vidhamanavasappavattehi ākārehi .
Na hi etāsaṃ lokiyesu viya lokuttaresupi musāvādādīnaṃ visuṃ visuṃ pahānavasena pavatti hoti sabbesameva duccaritadurājīvānaṃ tena tena maggena kesañci sabbaso , kesañci apāyagamanīyādiavatthāya pahānavasena ekakkhaṇe samucchindanato .
Nanu cāyamattho ‘‘ ekatovā ’’ ti imināva siddhoti ?
Taṃ na , tissannaṃ ekatovuttiparidīpanamattena catubbidhavacīduccaritādīnaṃ paṭipakkhākārappavattiyā adīpitattā .
Keci pana imamatthaṃ asallakkhetvāva
M0.116 ‘‘‘ sabbathāpī ’ ti idaṃ atirittan ’’ ti vadanti , tattha tesaṃ aññāṇameva kāraṇaṃ .‘‘ Niyatā ’’ ti imināpi lokiyesu viya kadāci sambhavaṃ nivāreti .
Tathā hetā lokiyesu yevāpanakavasena desitā , idha pana sarūpeneva .
Kāmāvacarakusalesvevāti avadhāraṇena
V0.110 kāmāvacaravipākakiriyesu mahaggatesu ca sambhavaṃ nivāreti .Tathā ceva upari vakkhati .
Kadācīti musāvādādiekekaduccaritehi paṭiviramaṇakāle .
Kadāci uppajjantāpi na ekato uppajjanti vītikkamitabbavatthusaṅkhātānaṃ attano ārammaṇānaṃ sambhavāpekkhattāti vuttaṃ ‘‘ visuṃ visun ’’ ti .
30. Appanāppattānaṃ appamaññānaṃ na kadāci somanassarahitā pavatti atthīti ‘‘ pañcama … pe … cittesu cā ’’ ti vuttaṃ .
Vinīvaraṇāditāya mahattaṃ gatāni , mahantehi vā jhāyīhi gatāni pattānīti mahaggatāni .
Nānā hutvāti bhinnārammaṇattā attano ārammaṇabhūtānaṃ dukkhitasukhitasattānaṃ āpāthagamanāpekkhatāya visuṃ visuṃ hutvā .
Etthāti imesu kāmāvacarakusalacittesu , karuṇāmuditābhāvanākāle appanāvīthito pubbe paricayavasena upekkhāsahagatacittehipi parikammaṃ hoti , yathā taṃ paguṇaganthaṃ sajjhāyantassa kadāci aññavihitassapi sajjhāyanaṃ , yathā ca paguṇavipassanāya saṅkhāre sammasantassa kadāci paricayabalena ñāṇavippayuttacittehipi sammasananti upekkhāsahagatakāmāvacaresu karuṇāmuditānaṃ asambhavavādo kecivādo kato .
Appanāvīthiyaṃ pana tāsaṃ ekantato somanassasahagatesveva sambhavo daṭṭhabbo bhinnajātikassa viya bhinnavedanassapi āsevanapaccayābhāvato .
32. Tayo soḷasacittesūti sammāvācādayo tayo dhammā aṭṭhalokuttarakāmāvacarakusalavasena soḷasacittesu jāyanti .
33. Evaṃ
M0.117 niyatāniyatasampayogavasena vuttesu aniyatadhamme ekato dassetvā sesānaṃ niyatabhāvaṃ dīpetuṃ ‘‘ issāmaccherā ’’ tyādi vuttaṃ .Issāmaccherakukkuccaviratikaruṇādayo nānā kadāci jāyanti , māno ca kadāci ‘‘ seyyohamasmī ’’ tyādivasappavattiyaṃ jāyati .
Thinamiddhaṃ tathā kadāci akammaññatāvasappavattiyaṃ saha aññamaññaṃ avippayogivasena jāyatīti yojanā .
Atha vā māno cāti ettha ca -saddaṃ ‘‘ sahā ’’ ti etthāpi yojetvā thinamiddhaṃ tathā kadāci saha ca sasaṅkhārikapaṭighe , diṭṭhigatavippayuttasasaṅkhārikesu ca issāmacchariyakukkuccehi , mānena ca saddhiṃ , kadāci taditarasasaṅkhārikacittasampayogakāle , taṃsampayogakālepi vā nānā ca jāyatīti yojanā daṭṭhabbā .
Apare pana ācariyā ‘‘ māno ca thinamiddhañca tathā kadāci nānā kadāci saha ca jāyatī ’’ ti ettakameva yojesuṃ .
34. Sesāti
V0.111 yathāvuttehi ekādasahi aniyatehi itare ekacattālīsa .Keci pana ‘‘ yathāvuttehi aniyatayevāpanakehi sesā niyatayevāpanakā ’’ ti vaṇṇenti , taṃ tesaṃ matimattaṃ , idha yevāpanakanāmena kesañci anuddhaṭattā .
Kevalañhettha niyatāniyatavasena cittuppādesu yathārahaṃ labbhamānacetasikamattasandassanaṃ ācariyena kataṃ , na yevāpanakanāmena keci uddhaṭāti .
Evaṃ tāva ‘‘ phassādīsu ayaṃ dhammo ettakesu cittesu upalabbhatī ’’ ti cittaparicchedavasena sampayogaṃ dassetvā idāni ‘‘ imasmiṃ cittuppāde ettakā cetasikā ’’ ti cetasikarāsiparicchedavasena saṅgahaṃ dassetuṃ ‘‘ saṅgahañcā ’’ tyādi vuttaṃ .
Sobhanacetasikasampayoganayavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sampayoganayavaṇṇanā niṭṭhitā .