Puggalabhedavaṇṇanā
40. Idāni
V0.144 duhetukāhetukāpāyikāhetukatihetukavasena catubbidhānaṃ puthujjanānaṃ , maggaṭṭhaphalaṭṭhavasena aṭṭhavidhānaṃ ariyānanti dvādasannaṃ puggalānaṃ uppajjanakavīthicittaparicchedadassanatthaṃ paṭhamaṃ tāva tesaṃ vajjitabbacittāni dassetumāha ‘‘ duhetukānamahetukānañcā ’’ tyādi .Paṭisandhiviññāṇasahagatālobhādosavasena dve hetū
M0.157 imesanti dvihetukā .Tādisānaṃ hetūnaṃ abhāvato ahetukā .
Ma-kāro padasandhikaro .
Appanājavanāni na labbhanti vipākāvaraṇasabbhāvato .
Dvihetukāhetukapaṭisandhi hi ‘‘ vipākāvaraṇan ’’ ti vuccati .
Appanājavanābhāvatoyeva arahattaṃ natthīti kiriyajavanāni na labbhanti .
41.‘‘ Sahetukaṃ ( paṭṭhā .3.1.102) bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo ’’ ti pāṭhato ahetukānampi nānākammena dvihetukatadārammaṇaṃ sambhavati , dvihetukānaṃ vattabbameva natthi .
Mūlasandhiyā pana jaḷabhāvato ubhinnampi natthi tihetukatadārammaṇanti āha ‘‘ tathā ñāṇasampayuttavipākāni cā ’’ ti .
Ācariya jotipālattherena pana ‘‘ sahetukaṃ bhavaṅgan ’’ ti avisesena vuttattā ahetukānampi tihetukatadārammaṇaṃ vatvā idha ñāṇasampayuttavipākābhāvavacanassa parihāsavasena ‘‘ so eva pucchitabbo , yo tassa kattā ’’ ti vuttaṃ , taṃ pana parihāsavasena vuttampi ācariyaṃ pucchitvāva vijānanatthaṃ vuttavacanaṃ viya ṭhitaṃ .
Tathā hi ācariyenevettha kāraṇaṃ paramatthavinicchaye vuttaṃ –
‘‘ Ñāṇapākā na vattanti , jaḷattā mūlasandhiyā ’’ ti ;( Parama . vi .271);
Apare pana ‘‘ yathā ahetukānaṃ sahetukatadārammaṇaṃ hoti , evaṃ dvihetukānaṃ tihetukatadārammaṇampī ’’ ti vaṇṇenti , tesaṃ matānurodhena ca idhāpi ñāṇasampayuttavipākapaṭikkhepo ahetukeyeva sandhāyāti vadanti .
Tattha pana pamāṇapāṭhābhāvato ācariyena ubhinnampi sādhāraṇavasena ñāṇasampayuttavipākābhāve kāraṇaṃ vatvā samakameva cittaparicchedassa dassitattā tesaṃ vacanaṃ vīmaṃsitvā sampaṭicchitabbaṃ .
Ahetukāpekkhāya cettha
M0.158 ‘‘ sugatiyan ’’ ti vacanaṃ , taṃ pana atthato anuññātadvihetukavipākānaṃ tattheva sambhavadassanaparaṃ .Tenāha ‘‘ duggatiyaṃ panā ’’ tyādi .
43. Tihetukesūti
V0.145 paṭisandhiviññāṇasahagatālobhādosāmohavasena tihetukesu puthujjādīsū navavidhapuggalesu . 45. Diṭṭhī … pe … sekkhānan ti sikkhāya aparipūrakāritāya sikkhanasīlatāya ‘‘ sekkhā ’’ ti laddhanāmānaṃ sotāpannasakadāgāmīnaṃ puggalānaṃ paṭhamamaggeneva sakkāyadiṭṭhivicikicchānaṃ pahīnattā taṃsahagatajavanāni ceva ca -saddena ākaḍḍhitāni khīṇāsavāveṇikāni kiriyajavanāni ca na labbhanti .
46. Paṭighajavanāni cāti domanassajavanāni ceva diṭṭhisampayuttavicikicchāsahagatakiriyajavanāni ca .
47. Lokuttara … pe … samuppajjantīti catunnaṃ maggānaṃ ekacittakkhaṇikabhāvena puggalantaresu asambhavato , heṭṭhimaheṭṭhimānañca uparūparisamāpattiyā anadhigatattā , uparūparipuggalānañca asamugghāṭitakammakilesanirodhena puthujjanehi viya sotāpannānaṃ sotāpannādīhi puggalantarabhāvūpagamanena paṭippassaddhattā ca aṭṭhapi lokuttarajavanāni yathāsakaṃ maggaphalaṭṭhānaṃ ariyānameva samuppajjanti .
48. Idāni tesaṃ tesaṃ puggalānaṃ yathāpaṭikkhittajavanāni vajjetvā pārisesato labbhamānajavanāni sampiṇḍetvā dassetuṃ ‘‘ asekkhānan ’’ tyādi vuttaṃ .
Tividhasikkhāya paripūrakāribhāvato asekkhānaṃ khīṇāsavānaṃ tettiṃsavidhakusalākusalassa , heṭṭhimaphalattayassa , vīthimuttānañca navamahaggatavipākānaṃ vasena pañcacattālīsavajjitāni sesāni
M0.159 tevīsatikaāmāvacaravipākavīsatikiriyaarahattaphalavasena catucattālīsa vīthicittāni sambhavā yathālābhaṃ kāmabhave ṭhitānaṃ vasena uddise .Sekkhānaṃ aṭṭhārasakiriyajavanadiṭṭhivicikicchāsahagatapañcakaaggaphalamahaggatavipākavasena tettiṃsa vajjetvā tevīsatikāmāvacaravipākaāvajjanadvayaekavīsatikusalasattākusalaheṭṭhimaphalattayavasena chappaññāsa vīthicittāni yathāsambhavaṃ uddise avisesato .
Visesato pana sotāpannasakadāgāmīnaṃ ekapaññāsa , anāgāmīnaṃ ekūnapaññāsa , avasesānaṃ catunnaṃ puthujjanānaṃ
V0.146 aṭṭhārasakiriyajavanasabbalokuttaramahaggatavipākavasena pañcatiṃsa vajjetvā avasesāni kāmāvacaravipākaāvajjanadvayalokiyakusalākusalavasena catupaññāsa vīthicittāni yathāsambhavato uddise avisesato .Visesato pana tihetukānaṃ catupaññāseva labbhanti , dvihetukāhetukānaṃ ñāṇasampayuttavipākaappanājavanavajjitāni ekacattālīsa , āpāyikānaṃ tāneva dvihetukavipākavajjitāni sattatiṃsa vīthicittānīti daṭṭhabbaṃ .
Puggalānaṃ vasena cittappavattibhedo puggalabhedo .
Puggalabhedavaṇṇanā niṭṭhitā .