Vipassanākammaṭṭhānaṃ
Visuddhibhedavaṇṇanā
43. Aniccādivasena
V0.232 vividhākārena passatīti vipassanā , aniccānupassanādikā bhāvanāpaññā .Tassā kammaṭṭhānaṃ , sāyeva vā kammaṭṭhānanti vipassanākammaṭṭhānaṃ .
Tasmiṃ vipassanākammaṭṭhāne sattavidhena visuddhisaṅgahoti sambandho .
44. Aniccatāyeva
M0.268 lakkhaṇaṃ lakkhitabbaṃ , lakkhīyati anenāti vā aniccalakkhaṇaṃ .Udayavayapaṭipīḷanasaṅkhātadukkhabhāvo va lakkhaṇanti dukkhalakkhaṇaṃ .
Paraparikappitassa attano abhāvo anattatā , tadeva lakkhaṇanti anattalakkhaṇaṃ .
45. Tiṇṇaṃ lakkhaṇānaṃ anu anu passanā aniccānupassanā dikā .
46. Khandhādīnaṃ kalāpato sammasanavasappavattaṃ ñāṇaṃ sammasanañāṇaṃ .
Uppādabhaṅgānupassanāvasappavattañāṇaṃ udayabbayañāṇaṃ .
Udayaṃ muccitvā vaye pavattaṃ ñāṇaṃ bhaṅgañāṇaṃ .
Saṅkhārānaṃ bhayato anupassanāvasena pavattaṃ ñāṇaṃ bhayañāṇaṃ , diṭṭhabhayānaṃ ādīnavato pekkhaṇavasena pavattaṃ ñāṇaṃ ādīnavañāṇaṃ , diṭṭhādīnavesu nibbindanavasappavattaṃ ñāṇaṃ nibbidāñāṇaṃ .
Nibbinditvā saṅkhārehi muccitukamyatāvasena pavattaṃ ñāṇaṃ muccitukamyatāñāṇaṃ .
Muccanassa upāyasampaṭipādanatthaṃ puna saṅkhārānaṃ pariggahavasappavattaṃ ñāṇaṃ paṭisaṅkhāñāṇaṃ .
Paṭisaṅkhātadhammesu bhayanandīvivajjanavasena ajjhupekkhitvā pavattaṃ ñāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ .
Purimānaṃ navannaṃ kiccanipphattiyā , upari ca sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānaṃ anukūlaṃ ñāṇaṃ anulomañāṇaṃ .
47. Attasuññatāya suññato .
Saṃyojanādīhi vimuccanaṭṭhena vimokkho .
Niccanimittādino abhāvato animitto .
Paṇihitassa taṇhāpaṇidhissa abhāvato appaṇihito .
49. Yo
V0.233 naṃ pāti , taṃ mokkheti apāyādīhi dukkhehīti pātimokkhaṃ , tadeva kāyaduccaritādīhi saṃvaraṇato saṃvaro , samādhānopadhāraṇaṭṭhena sīlañcāti pātimokkhasaṃvarasīlaṃ .Manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ rūpādīsu saṃvaraṇavasena
M0.269 pavattaṃ sīlaṃ indriyasaṃvarasīlaṃ .Micchājīva vivajjanena ājīvassa parisuddhivasappavattaṃ ājīvapārisuddhisīlaṃ .
Paccaye sannissitaṃ tesaṃ idamatthikatāya paccavekkhaṇasīlaṃ paccayasannissitasīlaṃ .
Catubbidhattā desanāsaṃvarapariyeṭṭhipaccavekkhaṇavasena , parisuddhattā ca catupārisuddhisīlaṃ nāma .
50. Cittavisuddhi nāma cittassa vinīvaraṇabhāvāpādanavasena visodhanato , cittasīsena niddiṭṭhattā , visuddhattā cāti vā katvā .
51.‘‘ Dhammānaṃ sāmaññasabhāvo lakkhaṇaṃ , kiccasampattiyo raso , upaṭṭhānākāro , phalañca paccupaṭṭhānan ’’ ti evaṃ vuttānaṃ lakkhaṇādīnaṃ ‘‘ phusanalakkhaṇo phasso , kakkhaḷalakkhaṇā pathavī ’’ tyādinā vitthārato ,‘‘ namanalakkhaṇaṃ nāmaṃ , ruppanalakkhaṇaṃ rūpan ’’ tyādinā saṅkhepato ca pariggaho paccattalakkhaṇādivasena paricchijja gahaṇaṃ dukkhasaccavavatthānaṃ diṭṭhivisuddhi nāma ‘‘ nāmarūpato attā natthī ’’ ti dassanato diṭṭhi ca attadiṭṭhimalavisodhanato visuddhi cāti katvā .
52. Paccayapariggahoti nāmañca rūpañca paṭisandhiyaṃ tāva avijjātaṇhāupādānakammahetuvasena nibbattati .
Pavattiyañca rūpaṃ kammacittautuāhārapaccayavasena , nāmañca cakkhurūpādinissayārammaṇādipaccayavasena , visesato ca yonisomanasikārādicatucakkasampattiyā kusalaṃ , tabbipariyāyena akusalaṃ , kusalākusalavasena vipāko bhavaṅgādivasena āvajjanaṃ , khīṇāsavasantānavasena kiriyajavanaṃ , āvajjanañca uppajjatīti evaṃ sādhāraṇāsādhāraṇavasena tīsu addhāsu nāmarūpappavattiyā paccakkhādisiddhassa kammādipaccayassa pariggaṇhanaṃ samudayasaccassa vavatthānaṃ kaṅkhāvitaraṇavisuddhi nāma ‘‘ ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhānan ’’ tyādikāya
M0.270 ( ma . ni .1.18; saṃ . ni .2.20) soḷasavidhāya ,‘‘ sattharikaṅkhatī ’’ tyādikāya ( dha . sa .1123; vibha .915) aṭṭhavidhāya ca kaṅkhāya vitaraṇato atikkamanato kaṅkhāvitaraṇā , ahetukavisamahetudiṭṭhimalavisodhanato visuddhi cāti katvā . 53. Tato
V0.234 paccayapariggahato paraṃ tathāpariggahitesu paccattalakkhaṇādivavatthānavasena , paccayavavatthānavasena ca pariggahitesu lokuttaravajjesu tibhūmipariyāpannesu nāmarūpesu atītādibhedabhinnesu khandhādinayamārabbha pañcakkhandhachadvārachaḷārammaṇachadvārappavattadhammādivasena āgataṃ khandhādinayaṃ ārabbha kalāpavasena piṇḍavasena saṅkhipitvā yaṃ atīte jātaṃ rūpaṃ , taṃ atīteva niruddhaṃ .Yaṃ anāgate bhāvi rūpaṃ , tampi tattheva nirujjhissati .
Yaṃ paccuppannaṃ , taṃ anāgataṃ appatvā ettheva nirujjhati , tathā ajjhattabahiddhasukhumaoḷārikahīnapaṇītarūpādayo .
Tasmā ‘‘ aniccaṃ attādivasena na iccaṃ anupagantabbaṃ khayaṭṭhena khayagamanato , dukkhaṃ bhayaṭṭhena bhayakarattā , anattā asārakaṭṭhena attasārādiabhāvenā ’’ ti ca ‘‘ cakkhuṃ aniccaṃ … pe … mano .
Rūpaṃ … pe … dhammā .
Cakkhuviññāṇaṃ … pe … manoviññāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattā ’’ tyādinā ( paṭi . ma .1.48) atītādiaddhāvasena , atītādisantānavasena , atītādikhaṇavasena ca sammasanañāṇena hutvāabhāvaudayabbayapaṭipīḷanaavasavattanākārasaṅkhātalakkhaṇattayasammasanavasappavattena kalāpasammasanañāṇena lakkhaṇattayaṃ sammasantassa parimajjantassa .
Sammasanañāṇe pana uppanne puna tesveva saṅkhāresu ‘‘ avijjāsamudayā rūpasamudayo , taṇhākammaāhārasamudayā rūpasamudayo , tathā avijjānirodhā rūpanirodho , taṇhākammaāhāranirodhā rūpanirodho ’’ ti
M0.271 ( paṭi . ma .1.50) evaṃ rūpakkhandhe vedanāsaññāsaṅkhārakkhandhesupi āhāraṃ apanetvā ‘‘ phassasamudayā phassanirodhā ’’ ti ca evaṃ phassaṃ pakkhipitvā , viññāṇakkhandhe ‘‘ nāmarūpasamudayā nāmarūpanirodhā ’’ ti nāmarūpaṃ pakkhipitvā paccayasamudayavasena , paccayanirodhavasena ca , paccaye anāmasitvā paccuppannakkhandhesu nibbattilakkhaṇamattassa , vipariṇāmalakkhaṇamattassa ca dassanena khaṇavasena cāti ekekasmiṃ khandhe paccayavasena catudhā , khaṇavasena ekadhā cāti pañcadhā udayaṃ , pañcadhā vayanti dasadasaudayabbayadassanavasena samapaññāsākārehi udayabbayañāṇena udayabbayaṃ samanupassantassa āraddhavipassakassa yogino vipassanācittasamuṭṭhāno sarīrato niccharaṇakaālokasaṅkhāto obhāso , vipassanācittasahajātā khuddikādipañcavidhā ( dha . sa . aṭṭha .1 dhammuddesavāra jhānaṅgarāsivaṇṇanā ) pīti , tathā kāyacittadarathavūpasamalakkhaṇā kāyacittavasena duvidhā passaddhi , balavasaddhindriyasaṅkhāto adhimokkho , sammappadhānakiccasādhako vīriyasambojjhaṅgasaṅkhāto paggaho , atipaṇītaṃ sukhaṃ , indavissaṭṭhavajirasadisaṃ tilakkhaṇavipassanābhūtaṃV0.235 ñāṇaṃ , satipaṭṭhānabhūtā cirakatādianussaraṇasamatthā upaṭṭhānasaṅkhātā sati , samappavattavipassanāsahajātā upekkhāsambojjhaṅgabhūtā tatramajjhattupekkhā , manodvāre āvajjhanupekkhā cāti duvidhāpi upekkhā , obhāsādīsu uppannesu ‘‘ na vata me ito pubbe evarūpo obhāso uppannapubbo ’’ tyādinā ( visuddhi .2.733) nayena tattha ālayaṃ kurumānā sukhumataṇhā rūpa nikanti cāti obhāsādīsu dasasu vipassanupakkilesesu uppannesu ‘‘ na vata me ito pubbe evarūpā obhāsādayo uppannapubbā addhā maggappattosmi , phalappattosmī ’’ ti ( visuddhi .2.733) aggahetvā ‘‘ ime obhāsādayoM0.272 taṇhādiṭṭhimānavatthutāya na maggo , atha kho vipassanupakkilesā eva , tabbinimuttaṃ pana vīthipaṭipannaṃ vipassanāñāṇaṃ maggo ’’ ti evaṃ maggāmaggalakkhaṇassa vavatthānaṃ nicchayanaṃ maggāmaggassa jānanato , dassanato , amagge maggasaññāya visodhanato ca maggāmaggañāṇadassanavisuddhi nāma . 54. Yāvānulomāti yāva saccānulomañāṇā .
Nava vipassanāñāṇānīti ( visuddhi .2.737 ādayo ) khandhānaṃ udayañca vayañca jānanakaṃ udayabbayañāṇaṃ , udayaṃ muñcitvā bhaṅgamattānupekkhakaṃ bhaṅgañāṇaṃ , bhaṅgavasena upaṭṭhitānaṃ sīhādīnaṃ viya bhāyitabbākārānupekkhakaṃ bhayañāṇaṃ , tathānupekkhitānaṃ ādittagharassa viya ādīnavākārānupekkhakaṃ ādīnavañāṇaṃ , diṭṭhādīnavesu nibbindanavasena pavattaṃ nibbidāñāṇaṃ , jālādito macchādikā viya tehi tebhūmakadhammehi muccitukāmatāvasena pavattaṃ muccitukamyatāñāṇaṃ , muccanupāyasampādanatthaṃ diṭṭhādīnavesupi samuddasakuṇī viya punappunaṃ sammasanavasappattaṃ paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ , cattabhariyo puriso viya diṭṭhādīnavesu tesu saṅkhāresu upekkhanākārappavattaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ , aniccādilakkhaṇavipassanatāya heṭṭhā pavattānaṃ aṭṭhannaṃ vipassanāñāṇānaṃ , uddhaṃ maggakkhaṇe adhigantabbānaṃ sattatiṃsabodhipakkhiyadhammānañca anulomato maggavīthiyaṃ gotrabhuto pubbe pavattaṃ saccānulomikañāṇasaṅkhātaṃ navamaṃ anulomañāṇan ti imāni nava ñāṇāni ñāṇadassanavisuddhiyā paṭipadābhāvato tilakkhaṇajānanaṭṭhena , paccakkhato dassanaṭṭhena , paṭipakkhato visuddhattā ca paṭipadāñāṇadassanavisuddhi nāma .
55. Vipassanāya paripāko vipassanāparipāko , saṅkhārupekkhāñāṇaṃ .
Taṃ āgamma paṭicca .
Idāni appanā uppajjissatīti
M0.273 ‘‘ idāni appanāsaṅkhāto lokuttaramaggo uppajjissatī ’’ ti vattabbakkhaṇe .Yaṃ kiñcīti saṅkhārupekkhāya gahitesu tīsu ekaṃ yaṃ kiñci .
56. Vipassanāya
V0.236 matthakappattiyā sikhāppattā .Anulomañāṇasahitatāya sānulomā .
Sā eva saṅkhāresu udāsīnattā saṅkhārupekkhā .
Yathānurūpaṃ apāyādito , saṅkhāranimittato ca vuṭṭhahanato vuṭṭhānasaṅkhātaṃ maggaṃ gacchatīti vuṭṭhānagāminī .
57. Abhisambhontan ti pāpuṇantaṃ .
58. Parijānantoti ‘‘ ettakaṃ dukkhaṃ , na ito ūnādhikan ’’ ti paricchijja jānanto .
Sacchikarontoti ārammaṇakaraṇavasena paccakkhaṃ karonto .
Maggasaccaṃ bhāvanāvasenāti maggasaccasaṅkhātassa sampayuttamaggasaṅkhātassa catutthasaccassa sahajātādipaccayo hutvā vaḍḍhanavasena .
Ekasseva ñāṇassa catukiccasādhanaṃ padīpādīnaṃ vaṭṭidāhādicatukiccadassanato ,‘‘ yo , bhikkhave , dukkhaṃ passatī ’’ tyādi ( saṃ . ni .5.1100; visuddhi .2.839) āgamato ca sampaṭicchitabbaṃ .
59. Dve tīṇi phalacittāni pavattitvāti magguppattiyā anurūpato dve vā tīṇi vā phalacittāni apanītaggimhi ṭhāne uṇhattanibbāpanatthāya ghaṭehi abhisiñcamānamudakaṃ viya samucchinnakilesepi santāne darathapaṭippassambhakāni hutvā pavattitvā , tesaṃ pavattiyāti vuttaṃ hoti .
Paccavekkhaṇañāṇānīti maggaphalādivisayāni kāmāvacarañāṇāni , yāni sandhāya ‘‘ vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hotī ’’ ti ( mahāva .23) vuttaṃ .
60. Idāni paccavekkhaṇāya bhūmiṃ dassetuṃ ‘‘ maggaṃ phalañcā ’’ tyādi vuttaṃ .
Tattha ‘‘ imināva vatāhaṃ maggena āgato ’’ ti
M0.274 maggaṃ paccavekkhati .Tato ‘‘ ayaṃ nāma me ānisaṃso laddho ’’ ti tassa phalaṃ , tato ‘‘ ayaṃ nāma me dhammo ārammaṇato sacchikato ’’ ti nibbānañca paṇḍito paccavekkhati .
Tato ‘‘ ime nāma me kilesā pahīnā ’’ ti pahīne kilese ,‘‘ ime nāma avasiṭṭhā ’’ ti avasiṭṭhakilese paccavekkhati vā , na vā .
Koci sekkho paccavekkhati , koci na paccavekkhati .
Tattha kāmacārotyadhippāyo .
Tathā hi mahānāmo sakko ‘‘ ko su nāma me dhammo ajjhattaṃ appahīno ’’ ti ( ma . ni .1.175; visuddhi .2.812) appahīne kilese pucchi .
Arahato pana avasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇaṃ natthi sabbakilesānaṃ
V0.237 pahīnattā , tasmā tiṇṇaṃ sekkhānaṃ pannarasa arahato cattārīti ekūnavīsati paccavekkhaṇañāṇānīti daṭṭhabbaṃ .Chabbisuddhikamenāti ( visuddhi .2.662 ādayo ) sīlacittavisuddhīnaṃ vasena mūlabhūtānaṃ dvinnaṃ , diṭṭhivisuddhiādīnaṃ vasena sarīrabhūtānaṃ catunnanti etāsaṃ channaṃ visuddhīnaṃ kamena .
Catunnaṃ saccānaṃ jānanatā , paccakkhakaraṇato , kilesamalehi visuddhattā ca ñāṇadassanavisuddhi nāma .
Etthāti vipassanākammaṭṭhāne .
Visuddhibhedavaṇṇanā niṭṭhitā .
Vimokkhabhedavaṇṇanā
61. Tattha tasmiṃ uddese .
Saṅkhāresu ‘‘ yo attābhiniveso kammassa kārako phalassa ca vedako eso me attā ’’ ti evaṃ abhiniveso daḷhaggāho , taṃ muñcantī
M0.275 ‘‘ anattā ’’ ti pavattā anupassanāva attasuññatākārānupassanato suññatānupassanā nāma vimokkhamukhaṃ paṭipakkhato vimuttivasena vimokkhasaṅkhātassa lokuttaraṃ maggaphalassa dvāraṃ hoti . 62. Saṅkhāresu ‘‘ aniccan ’’ ti pavattā anupassanā anicce ‘‘ niccan ’’ ti ( a . ni .4.49; paṭi . ma .1.236; vibha .939) pavattaṃ saññācittadiṭṭhivipallāsasaṅkhātaṃ vipallāsanimittaṃ muñcantī pajahantī vipallāsanimittarahitākārānupassanato animittānupassanā nāma vimokkhamukhaṃ hotīti sambandho .
63.‘‘ Dukkhan ’’ ti pavattānupassanā saṅkhāresu ‘‘ etaṃ mama , etaṃ sukhan ’’ tyādinā nayena pavattaṃ
V0.238 kāmabhavataṇhāsaṅkhātaṃ taṇhāpaṇidhiṃ taṇhāpatthanaṃ muñcantī dukkhākāradassanena pariccajantī paṇidhirahitākārānupassanato appaṇihitānupassanā nāma . 64. Tasmāti yasmā etāsaṃ tissannaṃ etāni tīṇi nāmāni , tasmā yadi vuṭṭhānagāminivipassanā anattato vipassati .
Maggo suññato nāma vimokkho hoti āgamanavasena laddhanāmattā .
66. Vipassanāgamanavasenāti vipassanāsaṅkhātāgamanavasena .
Āgacchati etena maggo , phalañcāti vipassanāmaggo idha āgamanaṃ nāma .
67. Yathāvuttanayenāti pubbe vuttaanattānupassanādivasena .
Yathāsakaṃ phalamuppajjamānampīti yathāladdhamaggassa phalabhūtaṃ attano attano phalaṃ uppajjamānampi maggāgamanavasena alabhitvā vipassanāgamanavaseneva tīṇi nāmāni labhati
M0.276 phalasamāpattikāle tadā maggappavattābhāvena tassa dvārabhāvāyogato .Ārammaṇavasenāti sabbasaṅkhārasuññatattā , saṅkhāranimittarahitattā , taṇhāpaṇidhirahitattā ca suññataanimittaappaṇihitanāmavantaṃ nibbānaṃ ārabbha pavattattā tassa vasena .
Sarasavasenāti rāgādisuññatattā , rūpanimittādiārammaṇarahitattā , kilesapaṇidhirahitattā attano guṇavasena .
Sabbatthāti maggavīthiyaṃ , phalasamāpattivīthiyañca .
Sabbesampīti maggassa , phalassapi .
Vimokkhabhedavaṇṇanā niṭṭhitā .
Puggalabhedavaṇṇanā
68. Sattakkhattuṃ sattasu vāresu kāmasugatiyaṃ paṭisandhiggahaṇaṃ paramaṃ etassāti sattakkhattuparamo na pana aṭṭhamādikāmabhavagāmītyadhippāyo .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ na te bhavaṃ aṭṭhamamādiyantī ’’ ti
V0.239 ( khu . pā .6.9; su . ni .232; netti .115).Rūpārūpasugatibhavaṃ pana sattavārato parampi gacchatīti ācariyā .
69. Rāgadosamohānan ti mohaggahaṇaṃ rāgadosekaṭṭhamohaṃ sandhāyāti daṭṭhabbaṃ .
70. Khīṇā cattāro āsavā etassāti khīṇāsavo .
Dakkhiṇārahesu aggattā aggadakkhiṇeyyo .
Puggalabhedavaṇṇanā niṭṭhitā .
Samāpattibhedavaṇṇanā
72. Sabbesampīti catunnampi ariyapuggalānaṃ .
73. Cittacetasikānaṃ
M0.277 appavattisaṅkhātassa nirodhassa samāpatti nirodhasamāpatti , diṭṭheva dhamme cittanirodhaṃ patvā viharaṇaṃ .Anāgāmīnañcāti kāmarūpabhavaṭṭhānaṃ aṭṭhasamāpattilābhīnameva anāgāmīnaṃ , tathā khīṇāsavānañca .
Tatthāti nirodhasamāpattiyaṃ .
Yāva ākiñcaññāyatanaṃ gantvāti evaṃ samathavipassanānaṃ yuganaddhabhāvāpādanavasena yāva ākiñcaññāyatanaṃ , tāva gantvā .
Adhiṭṭheyyādikan ti kāyapaṭibaddhaṃ ṭhapetvā visuṃ visuṃ ṭhapitacīvarādiparikkhāragehādīnaṃ aggiādinā avināsanādhiṭṭhānaṃ , saṃghapaṭimānanasatthupakkosanānaṃ puretaraṃ vuṭṭhānaṃ , sattāhabbhantare āyusaṅkhārappavattiolokananti catubbidhaṃ adhiṭṭhānādikaṃ pubbakiccaṃ katvā .
Samāpattibhedavaṇṇanā niṭṭhitā .
Vipassanākammaṭṭhānavaṇṇanā niṭṭhitā .
Uyyojanavaṇṇanā
75. Paṭipattirasassādan ti
V0.240 jhānasukhaphalasukhādibhedaṃ samathavipassanāpaṭipattirasassādaṃ .Iti abhidhammatthavibhāviniyā nāma abhidhammatthasaṅgahavaṇṇanāya
Kammaṭṭhānaparicchedavaṇṇanā niṭṭhitā .
Nigamanavaṇṇanā
( Ka ) cārittena kulācārena sobhite visālakule udayo nibbatti yassa , tena , kammādivisayāya saddhāya abhivuddho parisuddho ca dānasīlādiguṇānaṃ udayo yassa , tena , nampavhayena nampanāmakena , parānukampaṃ sāsane sukhotaraṇaparipācanalakkhaṇaṃ parānuggahaṃ , paṇidhāya patthetvā yaṃ pakaraṇaṃ patthitaṃ abhiyācitaṃ , taṃ ettāvatā pariniṭṭhitanti yojanā .
( Kha ) tena
M0.278 pakaraṇappasutena vipulena puññena paññāvadātena ariyamaggapaññāparisuddhena sīlādiguṇena sobhitā .Tatoyeva lajjino bhikkhū , dhaññānaṃ adhivāsabhūtaṃ , uditoditaṃ accantappasiddhaṃ , mūlasomaṃ nāma vihāraṃ , puññavibhavassa udayasaṅkhātāya maṅgalatthāya āyukantaṃ maññantu , tattha nivāsino bhikkhū īdisā hontūtyadhippāyo .
Nigamanavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhitā cāyaṃ abhidhammatthavibhāvinī nāma .
Abhidhammatthasaṅgahaṭīkā .
Nigamanakathā
1. Ramme pulatthi nagare nagarādhirāje ,
Raññā parakkama bhujena mahābhujena ;
Kārāpite
V0.241 vasati jetavane vihāre ;Yo rammahammiyavarūpavanābhirāme .
2. Sampannasīladamasaṃyamatositehi ,
Sammānito vasigaṇehi guṇākarehi ;
Patto munindavacanādisu nekagantha-
Jātesu cācariyataṃ mahitaṃ vidūhi .
3. Ñāṇānubhāvamiha yassa ca sūcayantī ,
Saṃvaṇṇanā ca vinayaṭṭhakathādikānaṃ ;
Sāratthadīpanimukhā madhuratthasāra-
Sandīpanena sujanaṃ paritosayantī .
4. Tassānukampamavalambiya
M0.279 sāriputta -Ttherassa thāmagatasāraguṇākarassa ;
Yo nekaganthavisayaṃ paṭutaṃ alatthaṃ ,
Tassesa ñāṇavibhavo vibhavekahetu .
5. Sohametassa saṃsuddha-vāyāmassānubhāvato ;
Addhāsāsanadāyādo , hessaṃ metteyyasatthuno .
6. Jotayantaṃ tadā tassa , sāsanaṃ suddhamānasaṃ ;
Passeyyaṃ sakkareyyañca , garuṃ me sārisambhavaṃ .
7. Dinehi catuvīsehi , ṭīkāyaṃ niṭṭhitā yathā ;
Tathā kalyāṇasaṅkappā , sīghaṃ sijjhantu pāṇinanti .
Iti bhadantasāriputtamahātherassa sissena racitā
Abhidhammatthavibhāvinī nāma
Abhidhammatthasaṅgahaṭīkā niṭṭhitā .