Vimokkhabhedavaṇṇanā
61. Tattha tasmiṃ uddese .
Saṅkhāresu ‘‘ yo attābhiniveso kammassa kārako phalassa ca vedako eso me attā ’’ ti evaṃ abhiniveso daḷhaggāho , taṃ muñcantī
M0.275 ‘‘ anattā ’’ ti pavattā anupassanāva attasuññatākārānupassanato suññatānupassanā nāma vimokkhamukhaṃ paṭipakkhato vimuttivasena vimokkhasaṅkhātassa lokuttaraṃ maggaphalassa dvāraṃ hoti . 62. Saṅkhāresu ‘‘ aniccan ’’ ti pavattā anupassanā anicce ‘‘ niccan ’’ ti ( a . ni .4.49; paṭi . ma .1.236; vibha .939) pavattaṃ saññācittadiṭṭhivipallāsasaṅkhātaṃ vipallāsanimittaṃ muñcantī pajahantī vipallāsanimittarahitākārānupassanato animittānupassanā nāma vimokkhamukhaṃ hotīti sambandho .
63.‘‘ Dukkhan ’’ ti pavattānupassanā saṅkhāresu ‘‘ etaṃ mama , etaṃ sukhan ’’ tyādinā nayena pavattaṃ
V0.238 kāmabhavataṇhāsaṅkhātaṃ taṇhāpaṇidhiṃ taṇhāpatthanaṃ muñcantī dukkhākāradassanena pariccajantī paṇidhirahitākārānupassanato appaṇihitānupassanā nāma . 64. Tasmāti yasmā etāsaṃ tissannaṃ etāni tīṇi nāmāni , tasmā yadi vuṭṭhānagāminivipassanā anattato vipassati .
Maggo suññato nāma vimokkho hoti āgamanavasena laddhanāmattā .
66. Vipassanāgamanavasenāti vipassanāsaṅkhātāgamanavasena .
Āgacchati etena maggo , phalañcāti vipassanāmaggo idha āgamanaṃ nāma .
67. Yathāvuttanayenāti pubbe vuttaanattānupassanādivasena .
Yathāsakaṃ phalamuppajjamānampīti yathāladdhamaggassa phalabhūtaṃ attano attano phalaṃ uppajjamānampi maggāgamanavasena alabhitvā vipassanāgamanavaseneva tīṇi nāmāni labhati
M0.276 phalasamāpattikāle tadā maggappavattābhāvena tassa dvārabhāvāyogato .Ārammaṇavasenāti sabbasaṅkhārasuññatattā , saṅkhāranimittarahitattā , taṇhāpaṇidhirahitattā ca suññataanimittaappaṇihitanāmavantaṃ nibbānaṃ ārabbha pavattattā tassa vasena .
Sarasavasenāti rāgādisuññatattā , rūpanimittādiārammaṇarahitattā , kilesapaṇidhirahitattā attano guṇavasena .
Sabbatthāti maggavīthiyaṃ , phalasamāpattivīthiyañca .
Sabbesampīti maggassa , phalassapi .
Vimokkhabhedavaṇṇanā niṭṭhitā .