Paṭṭhānanayavaṇṇanā
14. Evaṃ
M0.241 paṭiccasamuppādanayaṃ vibhāgato dassetvā idāni paṭṭhānanayaṃ dassetuṃ ‘‘ hetupaccayo ’’ tyādi vuttaṃ .Tattha hinoti patiṭṭhāti etenāti hetu .
Anekatthattā dhātusaddānaṃ hi-saddo idha patiṭṭhatthoti daṭṭhabbo .
Hinoti vā etena kammanidānabhūtena uddhaṃ ojaṃ abhiharantena mūlena viya pādapo tappaccayaṃ phalaṃ gacchati pavattati vuddhiṃ virūḷhiṃ āpajjatīti hetu .
Hetu ca so paccayo cāti hetupaccayo .
Hetu hutvā paccayo , hetubhāvena paccayoti vuttaṃ hoti .
Mūlaṭṭhena hetu , upakāraṭṭhena paccayoti saṅkhepato mūlaṭṭhena upakārako dhammo hetupaccayo .
So pana pavatte cittasamuṭṭhānānaṃ , paṭisandhiyaṃ kammasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ ubhayattha sampayuttānaṃ nāmadhammānañca rukkhassa mūlāni viya suppatiṭṭhitabhāvasādhanasaṅkhātamūlaṭṭhena upakārakā cha dhammāti daṭṭhabbaṃ .
Ālambīyati dubbalena viya daṇḍādikaṃ cittacetasikehi gayhatīti ārammaṇaṃ .
Cittacetasikā hi yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha pavattanti , te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayo nāma .
Na hi so dhammo atthi , yo cittacetasikānaṃ ārammaṇapaccayabhāvaṃ na gaccheyya .
Attādhīnappavattīnaṃ patibhūto paccayo adhipatipaccayo .
Na vijjati paccayuppannena saha antaraṃ etassa paccayassāti anantarapaccayo .
Saṇṭhānābhāvena suṭṭhu anantarapaccayo samanantarapaccayo .
Attano attano anantaraṃ anurūpacittuppādajananasamattho purimapurimaniruddho dhammo ‘‘ anantarapaccayo ’’,‘‘ samanantarapaccayo ’’ ti ca
V0.212 vuccati .Byañjanamatteneva hi nesaṃ viseso .
Atthato pana ubhayampi samanantaraniruddhassevādhivacanaṃ .
Na hi tesaṃ atthato bhedo upalabbhati
M0.242 .Yaṃ pana keci vadanti ‘‘ atthānantaratāya anantarapaccayo , kālānantaratāya samanantarapaccayo ’’ ti , taṃ ‘‘ nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanaṃ phalasamāpattiyā samanantarapaccayena paccayo ’’ tyādīhi ( paṭṭhā .1.1.417) virujjhati .
Nevasaññānāsaññāyatanaṃ hi sattāhādikālaṃ niruddhaṃ phalasamāpattiyā samanantarapaccayo , tasmā abhinivesaṃ akatvā byañjanamattatovettha nānākaraṇaṃ paccetabbaṃ , na atthato .
Pubbadhammanirodhassa hi pacchājātadhammuppādanassa ca antarābhāvena uppādanasamatthatāya nirodho anantarapaccayatā ,‘‘ idamito uddhaṃ , idaṃ heṭṭhā , idaṃ samantato ’’ ti attanā ekattaṃ upanetvā viya suṭṭhu anantarabhāvena uppādetuṃ samatthaṃ hutvā nirodho samanantarapaccayatāti evaṃ byañjanamattatova bhedo .
Nirodhapaccayassapi hi nevasaññānāsaññāyatanassa asaññuppattiyā purimassa ca cuticittassa kālantarepi uppajjantānaṃ phalapaṭisandhīnaṃ antarā samānajātiyena arūpadhammena byavadhānābhāvato bhinnajātikānañca rūpadhammānaṃ byavadhānakaraṇe asamatthatāya nirantaruppādane ekattaṃ upanetvā viya uppādane ca samatthatā atthīti tesampi anantarasamanantarapaccayatā labbhati , tasmā dhammato avisesepi tathā tathā bujjhanakānaṃ veneyyānaṃ vasena upasaggatthavisesamattatova bhedo paccetabboti .
Attano anuppattiyā sahuppannānampi anuppattito pakāsassa padīpo viya sahuppannānaṃ sahuppādabhāvena paccayo sahajātapaccayo , arūpino catukkhandhā , cattāro mahābhūtā , paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā ca dhammā .
Aññamaññaṃ upatthambhayamānaṃ tidaṇḍaṃ viya attano upakārakadhammānaṃ upatthambhakabhāvena paccayo aññamaññapaccayo .
Aññamaññatāvaseneva
M0.243 ca upakārakatā aññamaññapaccayatā , na sahajātamattenāti ayametesaṃ dvinnaṃ viseso .Tathā hi sahajātapaccayabhāvīyeva koci aññamaññapaccayo na hoti cittajarūpānaṃ sahajātapaccayabhāvino nāmassa upādārūpānaṃ sahajātapaccayabhāvīnaṃ mahābhūtānañca aññamaññapaccayabhāvassa anuddhaṭattā .
Yadi hi sahajātabhāveneva attano upakārakānaṃ upakārakatā aññamaññapaccayatā siyā , tadā sahajātaaññamaññapaccayehi samānehi bhavitabbanti .
Cittakammassa
V0.213 paṭo viya sahajātanāmarūpānaṃ nissayabhūtā catukkhandhā , tarupabbatādīnaṃ pathavī viya ādhāraṇatoyeva sahajātarūpasattaviññāṇadhātūnaṃ yathākkamaṃ nissayā bhūtarūpaṃ , vatthu cāti ime nissayapaccayo nāma nissīyati nissitakehīti katvā , balavabhāvena nissayo paccayo upanissayapaccayo upa-saddassa atisayajotakattā , tassa pana bhedaṃ vakkhati .Cha vatthūni , cha ārammaṇāni cāti ime paccayuppannato paṭhamaṃ uppajjitvā pavattamānabhāvena upakārako purejātapaccayo .
Pacchājātapaccaye asati santānaṭṭhitihetubhāvaṃ āgacchantassa kāyassa upatthambhanabhāvena upakārakā pacchājātā cittacetasikā dhammā pacchājātapaccayo .
So gijjhapotakasarīrānaṃ āhārāsā cetanā viya daṭṭhabbo .
Purimapurimaparicitagantho viya uttarauttaraganthassa kusalādibhāvena attasadisassa paguṇabalavabhāvavisiṭṭhaattasamānajātiyatāgāhaṇaṃ āsevanaṃ , tena paccayā sajātiyadhammānaṃ sajātiyadhammāva āsevanapaccayo .
Bhinnajātikā hi bhinnajātikehi āsevanapaguṇena paguṇabalavabhāvavisiṭṭhaṃ kusalādibhāvasaṅkhātaṃ attano gatiṃ
M0.244 gāhāpetuṃ na sakkonti , na ca sayaṃ tato gaṇhanti , te pana anantarātītāni lokiyakusalākusalāni ceva anāvajjanakiriyajavanāni cāti daṭṭhabbaṃ .Cittappayogasaṅkhātakiriyābhāvena sahajātānaṃ nānākkhaṇikānaṃ vipākānaṃ , kaṭattārūpānañca upakārikā cetanā kammapaccayo .
Attano nirussāhasantabhāvena sahajātanāmarūpānaṃ nirussāhasantabhāvāya upakārakā vipākacittacetasikā vipākapaccayo .
Te hi payogena asādhetabbatāya kammassa kaṭattā nipphajjamānamattato nirussāhasantabhāvā honti , na kilesavūpasamasantabhāvā .
Tathā santabhāvatoyeva hi bhavaṅgādayo dubbiññeyyā .
Abhinipātasampaṭicchanasantīraṇamattā pana vipākā dubbiññeyyāva .
Javanappavattiyāva nesaṃ rūpādiggahitatā viññāyati .
Rūpārūpānaṃ upatthambhakattena upakārakā cattāro āhārā āhārapaccayo .
Satipi hi janakabhāve upatthambhakattameva āhārassa padhānakiccaṃ .
Janayantopi āhāro avicchedavasena upatthambhento va janetīti upatthambhakabhāvo va āhārabhāvo .
Tesu tesu kiccesu paccayuppannadhammehi attānaṃ anuvattāpanasaṅkhātādhipatiyaṭṭhena paccayo indriyapaccayo .
Ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇūpanijjhānavasena
V0.214 upagantvā ārammaṇanijjhānakā vitakkādayo jhānapaccayo .Sugatito puññato , duggahito pāpato vā niyyānaṭṭhena upakārakā sammādiṭṭhādayo maggapaccayo .
Paramatthato bhinnāpi ekībhāvagatā viya ekuppādādibhāvasaṅkhātasampayogalakkhaṇena upakārakā nāmadhammā va sampayuttapaccayo .
Aññamaññasambandhatāya yuttāpi samānā vippayuttabhāvena
M0.245 visaṃsaṭṭhatāya nānattupagamanena upakārakā vatthucittacetasikā vippayuttapaccayo .Paccuppannasabhāvasaṅkhātena atthibhāvena tādisasseva dhammassa upatthambhakattena upakārakā ‘‘ sahajātaṃ purejātan ’’ tyādinā vakkhamānadhammā atthipaccayo .
Satipi hi janakatte ṭhitiyaṃyeva sātisayo atthipaccayānaṃ byāpāroti upatthambhakatāva tesaṃ gahitā .
Ekasmiṃ phassādisamudāye pavattamāne dutiyassa abhāvato attano ṭhitiyā okāsaṃ alabhantānaṃ anantaramuppajjamānakacittacetasikānaṃ okāsadānavasena upakārakā anantaraniruddhā cittacetasikā natthipaccayo .
Attano sabhāvāvigamanena appavattamānānaṃ vigatabhāvena upakārakāyeva dhammā vigatapaccayo .
Nirodhānupagamanavasena upakārakā atthipaccayā va avigatapaccayo .
Sasabhāvatāmattena upakārakatā atthipaccayatā , nirodhānupagamanavasena upakārakatā avigatapaccayatāti paccayatāviseso nesaṃ dhammāvisesepi daṭṭhabbo .
Dhammānañhi samatthatāvisesaṃ sabbākārena ñatvā bhagavatā catuvīsatipaccayā desitāti bhagavati saddhāya ‘‘ evaṃ visesā ete dhammā ’’ ti sutamayañāṇaṃ uppādetvā cintābhāvanāmayañāṇehi tadabhisamayāya yogo karaṇīyo .
Avisesepi hi dhammasāmaggiyassa tathā tathā vinetabbapuggalānaṃ vasena heṭṭhā vuttopi paccayo puna pakārantena vuccati ahetukadukaṃ vatvāpi hetuvippayuttadukaṃ viyāti daṭṭhabbaṃ .
15. Nāmaṃ catukkhandhasaṅkhātaṃ nāmaṃ tādisasseva nāmassa chadhā chahākārehi paccayo hoti , tadeva nāmarūpīnaṃ samuditānaṃ
M0.246 pañcadhā paccayo hoti , rūpassa puna bhūtupādāyabhedassa ekadhā paccayo hoti , rūpañca nāmassa ekadhā paccayo , paññattināmarūpāni nāmassa dvidhā dvippakārāV0.215 paccayā honti , dvayaṃ pana nāmarūpadvayaṃ samuditaṃ dvayassa tādisasseva nāmarūpadvayassa navadhā paccayo ceti evaṃ paccayā chabbidhā ṭhitā . 16. Vipākabyākataṃ kammavasena vipākabhāvappattaṃ kammavegakkhittapatitaṃ viya hutvā pavattamānaṃ attano sabhāvaṃ gāhetvā paribhāvetvā neva aññaṃ pavatteti , na ca purimavipākānubhāvaṃ gahetvā uppajjati .
‘‘ Na maggapaccayā āsevane ekan ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.221) vacanato ca ahetukakiriyesu hasituppādasseva āsevanatāuddharaṇena āvajjanadvayaṃ āsevanapaccayo na hoti , tasmā javanāneva āsevanapaccayabhāvaṃ gacchantīti āha ‘‘ purimāni javanānī ’’ tyādi .
Avisesavacanepettha lokiyakusalākusalābyākatajavanāneva daṭṭhabbāni lokuttarajavanānaṃ āsevanabhāvassa anuddhaṭattā .
Evañca katvā vuttaṃ paṭṭhānaṭṭhakathāyaṃ ( paṭṭhā . aṭṭha .1.12)‘‘ lokuttaro pana āsevanapaccayo nāma natthī ’’ ti .
Tattha hi kusalaṃ bhinnajātikassa purecarattā na tena āsevanaguṇaṃ gaṇhāpeti , phalacittāni ca javanavasena uppajjamānānipi vipākābyākate vuttanayena āsevanaṃ na gaṇhanti , na ca aññaṃ gāhāpenti .
Yampi ‘‘ āsevanavinimuttaṃ javanaṃ natthī ’’ ti ācariyadhammapālattherena vuttaṃ , tampi yebhuyyavasena vuttanti viññāyati .
Itarathā ācariyassa asamapekkhitābhidhāyakattappasaṅgo siyā .
Maggo pana gotrabhuto āsevanaṃ na gaṇhātīti natthi bhūmiādivasena nānājātitāya anadhippetattā .
Tathā hi vuttaṃ paṭṭhāne ‘‘ gotrabhu
M0.247 maggassa āsevanapaccayena paccayo , vodānaṃ maggassa āsevanapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.426).Ekuppādādicatubbidhasampayogalakkhaṇābhāvato sahuppannānampi rūpadhammānaṃ sampayuttapaccayatā natthīti vuttaṃ ‘‘ cittacetasikā dhammā aññamaññan ’’ ti .
17. Hetujhānaṅgamaggaṅgāni sahajātānaṃ nāma rūpānan ti tayopete paṭisandhiyaṃ kammasamuṭṭhānānaṃ , pavattiyaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ , ubhayattha sahajātānaṃ nāmānañca hetādipaccayena paccayā honti .
‘‘ Sahajātarūpanti hi sabbattha paṭisandhiyaṃ kammasamuṭṭhānānaṃ , pavattiyaṃ cittasamuṭṭhānānan ’’ ti vakkhati .
Sahajātā cetanāti antamaso cakkhuviññāṇādīhipi sahajātacetanā .
Sahajātānaṃ nāma rūpānan ti sabbāpi cetanā nāmānaṃ , paṭisandhisahagatā cetanā kammasamuṭṭhānarūpānaṃ , pavattiyaṃ rūpasamuṭṭhāpakacittasahagatā cetanā cittasamuṭṭhānarūpānañca .
Nānākkhaṇikā
V0.216 cetanāti vipākakkhaṇato nānākkhaṇe atītabhavādīsu nibbattā kusalākusalacetanā .Nāmarūpānan ti ubhayatthāpi nāmarūpānaṃ .
Vipākakkhandhāti paṭisandhiviññāṇādikā vipākā arūpakkhandhā .
Kammasamuṭṭhānampi hi rūpaṃ vipākavohāraṃ na labhati arūpadhammabhāvena , sārammaṇabhāvena ca kammasadisesu arūpadhammesveva vipāka-saddassa niruḷhattā .
18. Purejātassa imassa kāyassāti paccayadhammato pure uppannassa imassa rūpakāyassa .
Kathaṃ pana paccayuppannassa pure nibbattiyaṃ pacchājātassa paccayatāti ?
Nanu vuttaṃ ‘‘ pacchājātapaccaye asati santānaṭṭhitihetukabhāvaṃ āgacchantassā ’’ ti , tasmā santānappavattassa hetubhāvupatthambhane imassa byāpāroti na koci virodho .
19. Paṭisandhiyaṃ
M0.248 cakkhādivatthūnaṃ asambhavato , sati ca sambhave taṃtaṃviññāṇānaṃ paccayabhāvānupagamanato , hadayavatthuno ca paṭisandhiviññāṇena sahuppannassa purejātakatābhāvato vuttaṃ ‘‘ chavatthūni pavattiyan ’’ ti .‘‘ Pañcārammaṇāni pañcaviññāṇavīthiyā ’’ ti ca idaṃ ārammaṇapurejātaniddese āgataṃ sandhāya vuttaṃ .
Pañhāvāre pana ‘‘ sekkhā vā puthujjanā vā cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato vipassantī ’’ tyādinā ( paṭṭhā .1.1.424) avisesena paccuppannacakkhādīnampi gahitattā dhammārammaṇampi ārammaṇapurejātaṃ manoviññāṇavīthiyā labbhati .
Atthato hetaṃ siddhaṃ , yaṃ paccuppannadhammārammaṇaṃ gahetvā manodvārikavīthi pavattati , taṃ tassa ārammaṇapurejātaṃ hotīti .
22. Pakatiyā eva paccayantararahitena attano sabhāveneva upanissayo pakatūpanissayo .
Ārammaṇānantarehi asaṃmisso puthageva koci upanissayoti vuttaṃ hoti .
Atha vā pakato upanissayo pakatūpanissayo .
Pakatoti cettha pa-kāro upasaggo , so attano phalassa uppādanasamatthabhāvena santāne nipphāditabhāvaṃ , āsevitabhāvañca dīpeti , tasmā attano santāne nipphanno rāgādi , saddhādi , upasevito vā utubhojanādi pakatūpanissayo .
Tathā ceva niddisati .
23. Garukatan ti garuṃ katvā paccavekkhitaṃ .
Tathā hi ‘‘ dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā
V0.217 uposathakammaṃ katvā taṃ garuṃ katvā paccavekkhatī ’’ tyādinā ( paṭṭhā .1.1.413) dānasīlauposathakammapubbekatasuciṇṇajhānagotrabhuvodānamaggādīni garuṃ katvā paccavekkhaṇavasena assa niddeso pavatto . 24.‘‘ Purimā
M0.249 purimā kusalā khandhā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ khandhānaṃ upanissayapaccayena paccayo ’’ tyādinā ( paṭṭhā .1.1.423) nayena anantarapaccayena saddhiṃ nānattaṃ akatvā anantarūpanissayassa āgatattā vuttaṃ ‘‘ anantaraniruddhā ’’ tyādi .Evaṃ santepi attano anantaraṃ anurūpacittuppādavasena anantarapaccayo , balavakāraṇavasena anantarūpanissayapaccayoti ayametesaṃ viseso .
25. Yathārahaṃ ajjhattañca bahiddhā ca rāgādayo … pe … senāsanañcāti yojanā .
Rāgādayo hi ajjhattaṃ nipphāditā , puggalādayo bahiddhā sevitā .
Tathā hi vuttaṃ ācariyena –
‘‘ Rāgasaddhādayo dhammā , ajjhattamanuvāsitā ;
Sattasaṅkhāradhammā ca , bahiddhopanisevitā ’’ ti .( nāma . pari .827);
Atha vā ajjhattañca bahiddhā ca kusalādidhammānanti yathāṭhitavaseneva yojanā attano hi rāgādayo ca attano kusalādidhammānaṃ kalyāṇamittassa saddhādike nissāya kusalaṃ karontānaṃ paresañca nissayā honti .
Tattha kāmarāgādayo nissāya kāmabhavādīsu nibbattanatthaṃ , rāgādivūpasamatthañca dānasīlauposathajjhānābhiññāvipassanāmaggabhāvanā , rāgādihetukā ca uparūparirāgādayo hontīti yathārahaṃ daṭṭhabbaṃ .
Yaṃ yañhi nissāya yassa yassa sambhavo , taṃ taṃ tassa tassa pakatūpanissayo hoti .
Paccayamahāpadeso hesa , yadidaṃ ‘‘ upanissayapaccayo ’’ ti vuttaṃ .
Tathā cāha ‘‘ bahudhā hoti pakatūpanissayo ’’ ti .
Saddhādayoti sīlasutacāgapaññā .
Attano saddhādikañhi upanissāya attano dānasīlādayo , tathā kalyāṇamittānaṃ saddhādayo upanissāya
V0.218 paresañca dānasīlādayoM0.250 hontīti pākaṭametaṃ .Sukhaṃ dukkhan ti kāyikaṃ sukhaṃ dukkhaṃ .
Puggaloti kalyāṇamittādipuggalo .
Bhojanan ti sappāyādibhojanaṃ , utu pi tādisova .
27.‘‘ Adhipati … pe … paccayā hontī ’’ ti saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthāretuṃ ‘‘ tattha garukatamārammaṇan ’’ tyādi vuttaṃ .
Garukatamārammaṇan ti paccavekkhaṇaassādādinā garukataṃ ārammaṇaṃ .
Tañhi jhānamaggaphalavipassanānibbānādibhedaṃ paccavekkhaṇaassādādimaggaphalādidhamme attādhīne karotīti ārammaṇādhipati nāma .
Garukātabbatāmattena ārammaṇādhipati .
Garukatopi balavakāraṇaṭṭhena ārammaṇūpanissayoti ayametesaṃ viseso .
Sahajātā … pe … nāmarūpānan ti chandacittavīriyavīmaṃsānaṃ , vasena catubbidhopi sahajātādhipati yathārahaṃ sahajātanāmarūpānaṃ pavattiyaṃyeva sahajātādhipativasena paccayo .
28. Rūpadhammassa arūpadhammaṃ pati sahajātapaccayatā paṭisandhiyaṃ vatthuvasena vuttāti āha ‘‘ vatthuvipākā aññamaññan ’’ ti –
30. Yasmā pana aññamaññupatthambhanavaseneva aññamaññapaccayatā , na sahajātamattatoti pavattiyaṃ rūpaṃ nāmānaṃ aññamaññapaccayo na hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ cittacetasikā dhammā aññamaññan ’’ ti .
Tathā upādārūpāni ca bhūtarūpānaṃ aññamaññapaccayā na hontīti vuttaṃ ‘‘ mahābhūtā aññamaññan ’’ ti .
31. Nanu ca ‘‘ arūpino āhārā sahajātānaṃ nāmarūpānan ’’ ti vuttaṃ , evañca sati asaññīnaṃ sahajātāhārassa asambhavato ‘‘ sabbe sattā āhāraṭṭhitikā ’’ ti kathamidaṃ nīyatīti ?
Vuccate – manosañcetanāhāravasappavattassa kammassa
M0.251 , taṃsahagatānampi vā sesāhārānaṃ kammūpanissayapaccayehi paccayattapariyāyaṃ gahetvā sabbasattānaṃ āhāraṭṭhitikatā vuttā , na āhārapaccayabhāvatoti . 32.‘‘ Pañca pasādā ’’ tyādīsu nanu itthindriyapurisindriyā na gahitāti ?
Saccaṃ na gahitā .
Yadipi tesaṃ liṅgādīhi anuvattanīyatā atthi , sā pana na paccayabhāvato .
Yathā hi jīvitāhārā yesaṃ paccayā honti , tesaṃ anupālakā upatthambhakā atthi , avigatapaccayabhūtā ca
V0.219 honti , na evaṃ itthipurisabhāvā liṅgādīnaṃ kenaci upakārena upakārā honti .Kevalaṃ pana yathāsakeheva kammādipaccayehi pavattamānaṃ liṅgādīnaṃ yathā itthādiggahaṇassa paccayabhāvo hoti , tato aññenākārena taṃ-sahitasantāne appavattito liṅgādīhi anuvattanīyatā , indriyatā ca nesaṃ vuccati , tasmā na tesaṃ indriyapaccayabhāvo vutto .
33. Yesaṃ nāmānaṃ cakkhādīnaṃ abbhantarato nikkhamantānaṃ viya pavattānaṃ , yesañca rūpānaṃ nāmasannissayeneva uppajjamānānaṃ sampayogāsaṅkā hoti , tesameva vippayuttapaccayatā .
Rūpānaṃ pana rūpehi sāsaṅkā natthi .
Vatthusannissayeneva jāyantānaṃ visayabhāvamattaṃ ārammaṇanti tenāpi tesaṃ sampayogāsaṅkā natthīti yesaṃ sampayogāsaṅkā atthi , tesameva vippayuttapaccayatāpi vuttāti āha ‘‘ okkantikkhaṇe vatthū ’’ tyādi .
34. Sabbathā sabbākārena yathārahaṃ nāmavasena vuttaṃ tividhaṃ sahajātaṃ , duvidhaṃ purejātaṃ , ekavidhaṃ pacchājātañca paccayajātaṃ , āhāresu kabaḷīkāro āhāro , rūpajīvitindriyanti ayaṃ pañcavidhopi atthipaccayo , avigatapaccayo ca hoti .
Paccuppannasabhāvena atthibhāvena tādisasseva dhammassa
M0.252 upatthambhakattā atthibhāvābhāvena anupakārakānameva atthibhāvena upakārakatā atthipaccayabhāvoti natthi nibbānassa sabbadā bhāvino atthipaccayatā , avigatapaccayatā ca .Uppādādiyuttānaṃ vā natthibhāvopakārakatāviruddho , vigatabhāvopakārakatāviruddho ca upakārakabhāvo atthipaccayatādikāti na tassa tappaccayattappasaṅgo .
Rūpajīvitindriyañcettha ojā viya ṭhitikkhaṇeva upakārakattā sahajātapaccayesu na gayhatīti visuṃ vuttaṃ .
35. Idāni sabbepi paccayā saṅkhepatopi catudhāyevāti dassetuṃ ‘‘ ārammaṇū … pe … gacchantī ’’ ti vuttaṃ .
Na hi so koci paccayo atthi , yo cittacetasikānaṃ ārammaṇabhāvaṃ na gaccheyya , sakasakapaccayuppannassa ca upanissayabhāvaṃ na gacchati , kammahetukattā ca lokappavattiyā phalahetūpacāravasena sabbepi kammasabhāvaṃ nātivattanti , te ca paramatthato lokasammutivasena ca vijjamānāyevāti sabbepi catūsu samodhānaṃ gacchanti .
36. Idāni yaṃ vuttaṃ tattha tattha ‘‘ sahajātarūpan ’’ ti , taṃ sabbaṃ na avisesato daṭṭhabbanti
V0.220 dassetuṃ ‘‘ sahajātarūpan ’’ tyādi vuttaṃ .Paṭisandhiyañhi cittasamuṭṭhānarūpābhāvato pavattiyaṃ kammasamuṭṭhānānañca cittacetasikehi sahuppattiniyamābhāvato sahajātarūpanti sabbatthāpi pavatte cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ , paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpasaṅkhātakammajarūpānañca vasena duvidhaṃ hoti .
Kammassa katattā nibbattamānāni rūpāni kaṭattārūpāni .
37. Iti evaṃ vuttanayena sambhavā yathāsambhavaṃ tekālikā anantarasamanantaraāsevananatthivigatavasena pañcannaṃ atītakālikānaṃ , kammapaccayassa atītavattamānavasena dvikālikassa , ārammaṇaadhipatiupanissayapaccayānaṃ tikālikānaṃ
M0.253 , itaresaṃ pannarasannaṃ paccuppannakālikānañca vasena kālattayavanto , nibbānapaññattivasena kālavimuttā ca , cakkhādirāgādisaddhādivasena ajjhattikā ca , puggalautubhojanādivasena tato bahiddhā ca , paccayuppannabhāvena saṅkhatā ca , kathā tappaṭipakkhabhāvena asaṅkhatā ca dhammā paññattināmarūpānaṃ vasena saṅkhepato tividhā ṭhitā sabbathā paṭṭhāne anantanayasamantapaṭṭhāne pakaraṇe catuvīsatisaṅkhātā paccayā nāmāti yojanā . 38. Tatthāti tesu paññattināmarūpesu .
Paṭṭhānanayavaṇṇanā niṭṭhitā .