Sobhanacetasikavaṇṇanā
6. Saddahatīti
V0.105 saddhā , buddhādīsu pasādo , sā sampayuttadhammānaṃ pasādanalakkhaṇā udakappasādakamaṇi viya .Saraṇaṃ
M0.110 sati , asammoso , sā sampayuttadhammānaṃ sāraṇalakkhaṇā .Hirīyati kāyaduccaritādīhi jigucchatīti hirī , sā pāpato jigucchanalakkhaṇā .
Ottappatīti ottappaṃ , taṃ pāpato uttāsalakkhaṇaṃ .
Attagāravavasena pāpato jigucchanato kulavadhū viya hirī , paragāravavasena pāpato uttāsanato vesiyā viya ottappaṃ .
Lobhappaṭipakkho alobho , so ārammaṇe cittassa alaggatālakkhaṇo muttabhikkhu viya .
Dosappaṭipakkho adoso , so acaṇḍikkalakkhaṇo anukūlamitto viya .
Tesu dhammesu majjhattatā tatramajjhattatā , sā cittacetasikānaṃ ajjhupekkhanalakkhaṇā samappavattānaṃ assānaṃ ajjhupekkhako sārathi viya .
Kāyassa passambhanaṃ kāyappassaddhi .
Cittassa passambhanaṃ cittappassaddhi .
Ubhopi cetā kāyacittadarathavūpasamalakkhaṇā .
Kāyassa lahubhāvo kāyalahutā .
Tathā cittalahutā .
Tā kāyacittagarubhāvavūpasamalakkhaṇā .
Kāyassa mudubhāvo kāyamudutā .
Tathā cittamudutā .
Tā kāyacittathaddhabhāvavūpasamalakkhaṇā .
Kammani sādhu kammaññaṃ , tassa bhāvo kammaññatā , kāyassa kammaññatā kāyakammaññatā .
Tathā cittakammaññatā .
Tā kāyacittaakammaññabhāvavūpasamalakkhaṇā .
Paguṇassa bhāvo pāguññaṃ , tadeva pāguññatā , kāyassa pāguññatā kāyapāguññatā .
Tathā cittapāguññatā .
Tā kāyacittānaṃ gelaññavūpasamalakkhaṇā .
Kāyassa ujukabhāvo kāyujukatā .
Tathā cittujukatā .
Tā kāyacittānaṃ ajjavalakkhaṇā .
Yathākkamaṃ panetā kāyacittānaṃ sārambhādikaradhātukkhobhapaṭipakkhapaccayasamuṭṭhānā , kāyoti cettha vedanādikkhandhattayassa gahaṇaṃ .
Yasmā cete dve dve dhammāva ekato hutvā yathāsakaṃ paṭipakkhadhamme hananti , tasmā idheva
M0.111 duvidhatā vuttā , na samādhiādīsu .Apica cittappassaddhiādīhi cittasseva passaddhādibhāvo hoti , kāyappassaddhiādīhi pana rūpakāyassapi taṃsamuṭṭhānapaṇītarūpapharaṇavasenāti tadatthasandassanatthañcettha duvidhatā vuttā .
Sobhanānaṃ sabbesampi sādhāraṇā niyamena tesu uppajjanatoti sobhanasādhāraṇā .
7. Sammā vadanti etāyāti sammāvācā , vacīduccaritavirati .
Sā catubbidhā musāvādā
V0.106 veramaṇi , pisuṇavācā veramaṇi , pharusavācā veramaṇi , samphappalāpā veramaṇīti .Kammameva kammanto suttantavanantādayo viya .
Sammā pavatto kammanto sammākammanto , kāyaduccaritavirati .
Sā tividhā pāṇātipātā veramaṇi , adinnādānā veramaṇi , kāmesumicchācārā veramaṇīti .
Sammā ājīvanti etenāti sammāājīvo , micchājīvavirati .
So pana ājīvahetukakāyavacīduccaritato viramaṇavasena sattavidho , kuhanalapanādimicchājīvaviramaṇavasena bahuvidho vā .
Tividhāpi panetā paccekaṃ sampattasamādānasamucchedavirativasena tividhā viratiyo nāma yathāvuttaduccaritehi viramaṇato .
8. Karoti paradukkhe sati sādhūnaṃ hadayakhedaṃ janeti , kirati vā vikkhipati paradukkhaṃ , kiṇāti vā taṃ hiṃsati , kiriyati vā dukkhitesu pasāriyatīti karuṇā , sā paradukkhāpanayanakāmatālakkhaṇā .
Tāya hi paradukkhaṃ apanīyatu vā , mā vā , tadākāreneva sā pavattati .
Modanti etāyāti muditā , sā parasampattianumodanalakkhaṇā , appamāṇasattārammaṇattā appamāṇā , tā eva appamaññā .
Nanu ca ‘‘ catasso appamaññā ’’ ti vakkhati , kasmā panettha dveyeva vuttāti ?
Adosatatramajjhattatāhi mettupekkhānaṃ gahitattā .
Adosoyeva hi sattesu hitajjhāsayavasappavatto
M0.112 mettā nāma .Tatramajjhattatāyeva tesu paṭighānunayavūpasamappavattā upekkhā nāma .
Tenāhu porāṇā –
‘‘ Abyāpādena mettā hi , tatramajjhattatāya ca ;
Upekkhā gahitā yasmā , tasmā na gahitā ubho ’’ ti .( abhidha .70);
Pakārena jānāti aniccādivasena avabujjhatīti paññā , sā eva yathāsabhāvāvabodhane ādhipaccayogato indriyanti paññindriyaṃ .
Atha saññāviññāṇapaññānaṃ kiṃ nānākaraṇanti ?
Saññā tāva nīlādivasena sañjānanamattaṃ karoti , lakkhaṇappaṭivedhaṃ kātuṃ na sakkoti .
Viññāṇaṃ lakkhaṇappaṭivedhampi sādheti , ussakkitvā pana maggaṃ pāpetuṃ na sakkoti .
Paññā pana tividhampi karoti , bālagāmikaheraññikānaṃ kahāpaṇāvabodhanamettha nidassananti .
Ñāṇavippayuttasaññāya cettha ākāraggahaṇavasena uppajjanakāle viññāṇaṃ abbohārikaṃ , sesakāle balavaṃ .
Ñāṇasampayuttā pana ubhopi tadanugatikā honti .
Sabbathāpi pañcavīsatīti sambandho .
9.‘‘ Terasaññasamānā ’’ tyādi
V0.107 tīhi rāsīhi vuttānaṃ saṅgaho .Sobhanacetasikavaṇṇanā niṭṭhitā .