Issues
Select Version
Abhidhammatthavibhāvinīṭīkā
Abhidhammatthavibhāvinīṭīkā

Gocarabhedavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Gocarabhedavaṇṇanā

26. Yathārahan tiV0.228 taṃtaṃārammaṇānurūpato .
Kassaci ārammaṇassa aparibyattatāya ‘‘ pariyāyenā ’’ ti vuttaṃ .
27. Kasiṇāsubhakoṭṭhāsānāpānassatīsveva hi paribyattanimittasambhavoti .
28. Pathavīmaṇḍalādīsu nimittaṃ uggaṇhantassāti ādimhi tāva catupārisuddhisīlaṃ visodhetvā dasavidhaṃ palibodhaṃ upacchinditvā piyagarubhāvanīyādiguṇasamannāgataṃ kalyāṇamittaṃ upasaṅkamitvā attano cariyānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā aṭṭhārasavidhaṃ ananurūpavihāraṃ pahāya pañcaṅgasamannāgate anurūpavihāre viharantassa kesanakhaharaṇādikhuddakapalibodhupacchedaṃ katvā kasiṇamaṇḍalādīni purato katvā ānāpānakoṭṭhāsādīsu cittaṃ ṭhapetvā nisīditvā ‘‘ pathavī pathavī ’’ tyādinā taṃtaṃbhāvanānukkamena pathavīkasiṇādīsu taṃtadārammaṇesu nimittaṃ uggaṇhantassa .
Ayamettha saṅkhepo .
Vitthārato pana bhāvanā visuddhimaggato ( visuddhi .1.54 ādayo ) gahetabbā .
Duvidhampi hi bhāvanāvidhānaṃ idha ācariyenaM0.263 atisaṅkhepato vuttaṃ , tadatthadassanatthañca vitthāranaye āhariyamāne atippapañco siyāti mayampi taṃ na vitthāressāma .
Yadā pana taṃ nimittaṃ cittena samuggahitan ti evaṃ pavattānupubbabhāvanāvasena yadā taṃ parikammanimittaṃ cittena sammā uggahitaṃ hoti .
Manodvārassa āpāthamāgatan ti cakkhuṃ nimmīletvā , aññattha gantvā vā manasi karontassa kasiṇamaṇḍalasadisameva hutvā manodvārikajavanānaṃ āpāthaṃ āgataṃ hoti .
29. Samādhiyatīti visesato cittekaggatāpattiyā samāhitā hoti .
30. Cittasamādhānavasena puggalopi samāhitoyevāti vuttaṃ ‘‘ tathā samāhitassā ’’ ti .
Tappaṭibhāgan ti uggahanimittasadisaṃ , tatoyeva hi taṃ ‘‘ paṭibhāganimittan ’’ ti vuccati .
Taṃ pana uggahanimittato atiparisuddhaṃ hoti .
Vatthudhammavimuccitan ti paramatthadhammato vimuttaṃ , vatthudhammato vā kasiṇamaṇḍalagatakasiṇadosato vinimuttaṃ .
Bhāvanāya nibbattattā bhāvanāmayaṃ .
Samappitan ti suṭṭhu appitaṃ .
31. Tato paṭṭhāyāti paṭibhāganimittuppattito paṭṭhāya .
33. Pañcasu jhānaṅgesu ekekārammaṇe uppannāvajjanānantaraṃ catupañcajavanakatipayabhavaṅgatoV0.229 paraṃ agantvā aparāparaṃ jhānaṅgāvajjanasamatthatā āvajjanavasitā nāma .
Samāpajjitukāmatānantaraṃ katipayabhavaṅgato paraṃ agantvā uppannāvajjanānantaraṃ samāpajjituṃ samatthatā samāpajjanavasitā nāma .
Setu viya sīghasotāya nadiyā oghaṃ bhavaṅgavegaṃ upacchinditvā yathāparicchinnakālaṃ jhānaṃ ṭhapetuṃ samatthatā bhavaṅgapātato rakkhaṇayogyatā adhiṭṭhānavasitā nāma .
Yathā paricchinnakālaṃ anatikkamitvā jhānato vuṭṭhānasamatthatā vuṭṭhānavasitā nāma .
Atha vā yathāparicchinnakālato uddhaṃ gantuṃ adatvā ṭhapanasamatthatā adhiṭṭhānavasitāM0.264 nāma .
Yathāparicchinnakālato anto avuṭṭhahitvā yathākālavaseneva vuṭṭhānasamatthatā vuṭṭhānavasitā nāmāti alamatippapañcena .
Paccavekkhaṇavasitā pana āvajjanavasitāya eva siddhā .
Āvajjanānantarajavanāneva hi paccavekkhaṇajavanāni nāma .
Vitakkādioḷārikaṅgaṃ pahānāyāti dutiyajjhānādīhi vitakkādioḷārikaṅgānaṃ jhānakkhaṇe anuppādāya .
Padahatoti parikammaṃ karontassa .
Tassa pana upacārabhāvanā nipphannā nāma hoti vitakkādīsu nikantivikkhambhanato paṭṭhāyāti daṭṭhabbaṃ .
Yathārahan ti taṃtaṃjhānikakasiṇādiārammaṇānurūpaṃ .
36. Ākāsakasiṇassa ugghāṭetuṃ asakkuṇeyyattā vuttaṃ ‘‘ ākāsavajjitesū ’’ ti .
Kasiṇan ti kasiṇapaṭibhāganimittaṃ .
Ugghāṭetvāti amanasikāravasena uddharitvā .
Anantavasena parikammaṃ karontassāti ‘‘ anantaṃ ākāsaṃ , anantaṃ ākāsan ’’ ti ākāsaṃ ārabbha parikammaṃ karontassa , na pana kevalaṃ ‘‘ anantaṃ anantan ’’ ti .
Evaṃ viññāṇañcāyatanepi .
‘‘ Anantan ’’ ti avatvāpi ‘‘ ākāso ākāso ( visuddhi .1.276), viññāṇaṃ viññāṇan ’’ ti ( visuddhi .1.281) manasi kātuṃ vaṭṭatīti ācariyā .
39.‘‘ Santametaṃ , paṇītametan ’’ ti parikammaṃ karontassāti abhāvamattārammaṇatāya ‘‘ etaṃ santaṃ , etaṃ paṇītan ’’ ti bhāventassa .
40. Avasesesu cāti kasiṇādīhi saha appanāvahakammaṭṭhānato avasesesu buddhānussatiādīsu aṭṭhasuM0.265 , saññāvavatthānesu cāti dasasu kammaṭṭhānesu .
Parikammaṃ katvāti ‘‘ so bhagavā itipi arahaṃ , itipi sammāsambuddho ’’ tyādinā ( visuddhi .1.124) vuttavidhānena parikammaṃ katvā .
Sādhukamuggahiteti buddhādiguṇaninnapoṇapabbhāracittatāvasena suṭṭhu uggahite .
Parikammañca samādhiyatīti parikammabhāvanā samāhitā nipphajjati .
Upacāro ca sampajjatīti nīvaraṇāni vikkhambhento upacārasamādhi ca uppajjati .
41. AbhiññāvasenaV0.230 pavattamānan ti abhivisesato jānanaṭṭhena abhiññāsaṅkhātaṃ iddhividhādipañcalokiyābhiññāvasena pavattamānaṃ , abhiññāpādakapañcamajjhānā vuṭṭhahitvāti kasiṇānulomādīhi cuddasahākārehi ( visuddhi .2.365) cittaṃ paridametvā abhinīhārakkhamaṃ katvā upekkhekaggatāyogato anurūpattā ca rūpāvacarapañcamajjhānameva abhiññānaṃ pādakaṃ patiṭṭhābhūtaṃ pathavādikasiṇārammaṇaṃ pañcamajjhānaṃ , taṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya .
Adhiṭṭheyyādikamāvajjetvāti iddhividhañāṇassa parikammakāle adhiṭṭhātabbaṃ vikubbanīyaṃ satādikaṃ komārarūpādikaṃ , dibbasotassa parikammakāle thūlasukhumabhedaṃ saddaṃ , cetopariyañāṇassa parikammakāle parassa hadayaṅgatavaṇṇadassanena sarāgādibhedaṃ cittaṃ , pubbenivāsānussatiñāṇassa parikammasamaye purimabhavesu cuticittādibhedaṃ pubbe nivutthakkhandhaṃ , dibbacakkhussa parikammasamaye obhāsapharitaṭṭhānagataṃ rūpaṃ vā āvajjetvā .
Parikammaṃ karontassāti ‘‘ sataṃ homi , sahassaṃ homī ’’ tyādinā parikammaṃ karontassa .
Rūpādīsūti parikammavisayabhūtesu rūpapādakajjhānasaddaparacittapubbenivutthakkhandhādibhedesu ārammaṇesu .
Ettha hi iddhividhañāṇassa tāva pādakajjhānaṃ , kāyo , rūpādiadhiṭṭhāne rūpādīni cāti cha ārammaṇāniM0.266 .
Tattha pādakajjhānaṃ atītameva , kāyo paccuppanno , itaraṃ paccuppannamanāgataṃ vā .
Dibbasotassa pana saddoyeva , so ca kho paccuppanno .
Paracittavijānanāya pana atīte sattadivasesu , anāgate sattadivasesu ca pavattaṃ parittādīsu yaṃ kiñci tikālikaṃ cittameva ārammaṇaṃ hotīti mahāaṭṭhakathācariyā ( visuddhi .2.416; dha . sa . aṭṭha .1434).
Saṅgahakārā pana ‘‘ cattāropi khandhā ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha .1434) vadanti , kathaṃ panassā paccuppannacittārammaṇatā , nanu ca āvajjanāya gahitameva iddhicittassa ārammaṇaṃ hoti , āvajjanāya ca paccuppannacittamārammaṇaṃ katvā nirujjhamānāya taṃsamakālameva parassa cittampi nirujjhatīti āvajjanajavanānaṃ kālavasena ekārammaṇatā na siyā , maggaphalavīthito aññattha āvajjanajavanānaṃ kathañca nānārammaṇatā na adhippetāti ?
Aṭṭhakathāyaṃ ( visuddhi .2.416; dha . sa . aṭṭha .1434) tāva santatiaddhāpaccuppannārammaṇatā yojitā .
Ānandācariyo ( dha . sa . mūlaṭī .1434 thoka visadisaṃ ) pana bhaṇati ‘‘ pādakajjhānato vuṭṭhāya paccuppannādivibhāgaṃ akatvā kevalaṃ ‘ imassa cittaṃV0.231 jānāmi ’ cceva parikammaṃ katvā punapi pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya aviseseneva cittaṃ āvajjetvā tiṇṇaṃ , catunnaṃ vā parikammānaṃ anantaraṃ cetopariyañāṇena parassa cittaṃ paṭivijjhati rūpaṃ viya dibbacakkhunā .
Pacchā kāmāvacaracittena sarāgādivavatthānampi karoti nīlādivavatthānaṃ viya .
Tāni ca sabbāni abhimukhībhūtacittārammaṇāneva , aniṭṭhe ca ṭhāne nānārammaṇatādoso natthi abhinnākārappavattito ’’ ti .
Pubbenivāsānussatiñāṇassa pubbe nivutthakkhandhā , khandhappaṭibaddhāni ca nāmagottāni , nibbānañca ārammaṇaṃ hoti , dibbacakkhussa pana rūpamevaM0.267 paccuppannanti ayametesaṃ ārammaṇavibhāgo .
Yathārahamappetīti taṃtaṃparikammānurūpato appeti .
42. Idāni ārammaṇānaṃ bhedena abhiññābhedaṃ dassetuṃ ‘‘ iddhividhā ’’ tyādimāha .
Adhiṭṭhānādi iddhippabhedo etissāti iddhividhā .
Dibbānaṃ sotasadisatāya , dibbavihārasannissitatāya ca dibbañca taṃ sotañcāti dibbasotaṃ .
Paresaṃ cittaṃ viññāyati etāyāti paracittavijānanā .
Attano santāne nivutthavasena ceva gocaranivāsavasena ca pubbe atītabhavesu khandhādīnaṃ anussaraṇaṃ pubbenivāsānussati .
Vuttanayena dibbañca taṃ cakkhu cāti dibbacakkhu .
‘ Cutūpapātañāṇan ’ ti pana dibbacakkhumeva vuccati .
Yathākammūpagañāṇaanāgataṃsañāṇānipi dibbacakkhuvaseneva ijjhanti .
Na hi tesaṃ visuṃ parikammaṃ atthi .
Tattha anāgataṃsañāṇassa tāva anāgate sattadivasato paraṃ pavattanakaṃ cittacetasikaṃ dutiyadivasato paṭṭhāya pavattanakañca yaṃ kiñci ārammaṇaṃ hoti .
Tañhi savisaye sabbaññutaññāṇagatikanti .
Yathā kammūpagañāṇassa pana kusalākusalasaṅkhātā cetanā , cattāropi vā khandhā ārammaṇanti daṭṭhabbaṃ .
Gocaravasena bhedo gocarabhedo .
Gocarabhedavaṇṇanā niṭṭhitā .
Samathakammaṭṭhānavaṇṇanā niṭṭhitā .