Kāmāvacarasobhanacittavaṇṇanā
15. Idāni sobhanesu kāmāvacarānameva paṭhamaṃ uddiṭṭhattā tesupi abyākatānaṃ kusalapubbakattā paṭhamaṃ kāmāvacarakusalaṃ , tato tabbipākaṃ , tadanantaraṃ tadekabhūmipariyāpannaṃ kiriyacittañca paccekaṃ vedanāñāṇasaṅkhārabhedena aṭṭhadhā dassetuṃ ‘‘ somanassasahagatan ’’ tyādi vuttaṃ .
Tattha jānāti yathāsabhāvaṃ paṭivijjhatīti ñāṇaṃ .
Sesaṃ vuttanayameva .
Ettha ca balavasaddhāya dassanasampattiyā paccayapaṭiggāhakādisampattiyāti evamādīhi kāraṇehi somanassasahagatatā , paññāsaṃvattanikakammato , abyāpajjalokūpapattito , indriyaparipākato , kilesadūrībhāvato
V0.87 ca ñāṇasampayuttatā , tabbipariyāyena upekkhāsahagatatā ceva ñāṇavippayuttatā ca , āvāsasappāyādivasena kāyacittānaṃ kallabhāvato , pubbe dānādīsu kataparicayatādīhi ca asaṅkhārikatā , tabbipariyāyena sasaṅkhārikatā ca veditabbā .Tattha yadā pana yo deyyadhammapaṭiggāhakādisampattiṃ , aññaṃ vā somanassahetuṃ āgamma haṭṭhapahaṭṭho ‘‘ atthi dinnan ’’ tyādinayappavattaṃ sammādiṭṭhiṃ purakkhatvā muttacāgatādivasena asaṃsīdanto anussāhito parehi dānādīni puññāni karoti , tadāssa cittaṃ somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikaṃ hoti .
Yadā pana vuttanayeneva haṭṭhatuṭṭho sammādiṭṭhiṃ
M0.88 purakkhatvāpi amuttacāgatādivasena saṃsīdamāno parehi vā ussāhito karoti , tadāssa tadeva cittaṃ sasaṅkhārikaṃ hoti .Yadā pana ñātijanassa paṭipattidassanena jātaparicayā bāladārakā bhikkhū disvā somanassajātā sahasā kiñcideva hatthagataṃ dadanti vā vandanti vā , tadā tesaṃ tatiyaṃ cittaṃ uppajjati .
Yadā pana ‘‘ detha , vandathā ’’ ti ñātīhi ussāhitā evaṃ paṭipajjanti , tadā catutthaṃ cittaṃ uppajjati .
Yadā pana deyyadhammapaṭiggāhakādīnaṃ asampattiṃ , aññesaṃ vā somanassahetūnaṃ abhāvaṃ āgamma catūsupi vikappesu somanassarahitā honti , tadā sesāni cattāri upekkhāsahagatāni uppajjantīti .
Aṭṭhapīti pi -saddena dasapuññakiriyādivasena anekavidhataṃ sampiṇḍeti .
Tathā hi vadanti –
‘‘ Kamena puññavatthūhi , gocarādhipatīhi ca ;
Kammahīnādito ceva , gaṇeyya nayakovido ’’ ti .
Imāni hi aṭṭha cittāni dasapuññakiriyavatthuvasena pavattanato paccekaṃ dasa dasāti katvā asīti cittāni honti , tāni ca chasu ārammaṇesu pavattanato paccekaṃ chagguṇitāni sāsītikāni cattāri satāni honti , adhipatibhedena pana ñāṇavippayuttānaṃ cattālīsādhikadvisataparimāṇānaṃ vīmaṃsādhipatisampayogābhāvato tāni tiṇṇaṃ adhipatīnaṃ vasena tiguṇitāni vīsādhikāni sattasatāni , tathā ñāṇasampayuttāni ca catunnaṃ adhipatīnaṃ vasena catugguṇitāni sasaṭṭhikāni nava satānīti evaṃ adhipativasena sahassaṃ sāsītikāni ca cha satāni honti , tāni kāyavacīmanokammasaṅkhātakammattikavasena tiguṇitāni cattālīsādhikāni pañca
V0.88 sahassāni honti , tāni ca hīnamajjhimapaṇītabhedato tiguṇitāni vīsasatādhikapannarasasahassāni honti .Yaṃ pana vuttaṃ ācariyabuddhadattattherena –
‘‘ Sattarasa
M0.89 sahassāni , dve satāni asīti ca ;Kāmāvacarapuññāni , bhavantīti viniddise ’’ ti .
Taṃ adhipativasena gaṇanaparihāniṃ anādiyitvā sotapatitavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ , kāladesādibhedena pana nesaṃ bhedo appameyyova .
Kucchite ( dha . sa . aṭṭha .1) pāpadhamme salayanti kampenti viddhaṃsenti apagamentīti vā kusalāni .
Atha vā kucchitākārena santāne sayanato pavattanato kusasaṅkhāte pāpadhamme lunanti chindantīti kusalāni .
Atha vā kucchite pāpadhamme sānato tanukaraṇato osānakaraṇato vā kusasaṅkhātena ñāṇena , saddhādidhammajātena vā lātabbāni sahajātaupanissayabhāvena yathārahaṃ pavattetabbānīti kusalāni , tāneva yathāvuttatthena kāmāvacarāni kusalacittāni cāti kāmāvacarakusalacittāni .
16. Yathā panetāni puññakiriyavasena , kammadvāravasena , kammavasena , adhipativasena ca pavattanti , nevaṃ vipākāni dānādivasena appavattanato , viññattisamuṭṭhāpanābhāvato , avipākasabhāvato , chandādīni purakkhatvā appavattito ca , tasmā taṃvasena parihāpetvā yathārahaṃ gaṇanabhedo yojetabbo .
Imānipi iṭṭhaiṭṭhamajjhattārammaṇavasena yathākkamaṃ somanassupekkhāsahitāni .
Paṭisandhādivasappavattiyaṃ kammassa balavābalavabhāvato , tadārammaṇappavattiyaṃ yebhuyyena javanānurūpato , kadāci tatthāpi kammānurūpato ca ñāṇasampayuttāni , ñāṇavippayuttāni ca honti .
Yathāpayogaṃ vinā sappayogañca yathāupaṭṭhitehi kammādipaccayehi utubhojanādisappāyāsappāyavasena asaṅkhārikasasaṅkhārikāni .
17. Kiriyacittānampi
M0.90 kusale vuttanayena yathārahaṃ somanassasahagatāditā veditabbā . 18. Sahetukakāmāvacarakusalavipākakiriyacittānīti ettha sahetukaggahaṇaṃ vipākakiriyāpekkhaṃ
V0.89 visesanaṃ kusalassa ekantasahetukattā .Hoti hi yathālābhayojanā ,‘‘ sakkharakathalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampī ’’ tyādīsu ( dī . ni .1.249) viya sakkharakathalassa caraṇāyogato macchagumbāpekkhāya caraṇakiriyā yojīyatīti .
19. Sahetukāmāvacarapuññapākakiriyā vedanāñāṇasaṅkhārabhedena paccekaṃ vedanābhedato duvidhattā , ñāṇabhedato catubbidhattā , saṅkhārabhedato aṭṭhavidhattā ca sampiṇḍetvā catuvīsati matāti yojanā .
Nanu ca vedanābhedo tāva yutto tāsaṃ bhinnasabhāvattā .
Ñāṇasaṅkhārabhedo pana kathanti ?
Ñāṇasaṅkhārānaṃ bhāvābhāvakatopi bhedo ñāṇasaṅkhārakatova yathā vassakato subhikkho dubbhikkhoti , tasmā ñāṇasaṅkhārakato bhedo ñāṇasaṅkhārabhedoti na ettha koci virodhoti .
20. Idāni sabbānipi kāmāvacaracittāni sampiṇḍetvā dassetuṃ ‘‘ kāme tevīsā ’’ tyādi vuttaṃ .
Kāme bhave satta akusalavipākāni , sahetukāhetukāni soḷasa kusalavipākānīti evaṃ tevīsati vipākāni dvādasa akusalāni , aṭṭha kusalānīti puññāpuññāni vīsati ahetukā tisso sahetukā aṭṭhāti ekādasa kiriyā cāti sabbathāpi kusalākusalavipākakiriyānaṃ antogadhabhedena catupaññāseva kāladesasantānādibhedena anekavidhabhāvepītyattho .
Kāmāvacarasobhanacittavaṇṇanā niṭṭhitā .