Paññattibhedavaṇṇanā
39. Vacanīyavācakabhedā duvidhā paññattīti vuttaṃ ‘‘ paññāpiyattā ’’ tyādi .
Paññāpiyattāti tena tena pakārena ñāpetabbattā , iminā rūpādidhammānaṃ samūhasantānādiavatthāvisesādibhedā sammutisaccabhūtā upādāpaññattisaṅkhātā atthapaññatti vuttā .
Sā hi nāmapaññattiyā paññāpīyati .
Paññāpanatoti pakārehi atthapaññattiyā ñāpanato .
Iminā hi paññāpetīti ‘‘ paññattī ’’ ti laddhanāmānaṃ atthānaṃ abhidhānasaṅkhātā nāmapaññatti vuttā .
40. Bhūtapariṇāmākāramupādāyāti
V0.221 pathavādikānaṃ mahābhūtānaṃ pabandhavasena pavattamānānaṃ patthaṭasaṅgahatādiākārena pariṇāmākāraṃ pariṇatabhāvasaṅkhātaṃ ākāraṃ upādāya nissayaṃ katvā .Tathā tathāti bhūmādivasena .
Bhūmipabbatādikāti bhūmipabbatarukkhādikā santānapaññatti .
Sambhārasannivesākāran ti dārumattikātantādīnaṃ sambhārānaṃ upakaraṇānaṃ
M0.254 sannivesākāraṃ racanādivisiṭṭhataṃtaṃsaṇṭhānādiākāraṃ .Rathasakaṭādikāti rathasakaṭagāmaghaṭapaṭādikā samūhapaññatti .
Candāvaṭṭanādikan ti candimasūriyanakkhattānaṃ sineruṃ padakkhiṇavasena udayādiāvaṭṭanākāraṃ .
Disākālādikāti puratthimadisādikā disāpaññatti , pubbaṇhādikā kālapaññatti , māsotuvesākhamāsādikā taṃtaṃnāmavisiṭṭhā māsādipaññatti ca .
Asamphuṭṭhākāran ti taṃtaṃrūpakalāpehi asamphuṭṭhaṃ susirādiākāraṃ .
Kūpaguhādikāti kūpaguhachiddādikā ākāsapaññatti .
Taṃtaṃbhūtanimittan ti pathavīkasiṇāditaṃtaṃbhūtanimittaṃ .
Bhāvanāvisesan ti parikammādibhedaṃ bhāvanāya pabandhavisesaṃ .
Kasiṇanimittādikāti kasiṇāsubhanimittādibhedā yogīnaṃ upaṭṭhitā uggahapaṭibhāgādibhedā nimittapaññatti .
Evamādippabhedāti kasiṇugghāṭimākāsanirodhakasiṇādibhedā ca .
Atthacchāyākārenāti paramatthadhammassa chāyākārena paṭibhāgākārena .
41. Nāmanāmakammādināmenāti nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpoti imehi chahi nāmehi .
Tattha atthesu namatīti nāmaṃ .
Taṃ anvattharuḷhīvasena duvidhaṃ , sāmaññaguṇakiriyāyadicchāvasena catubbidhaṃ .
Nāmameva nāmakammaṃ .
Tathā nāmadheyyaṃ .
Akkharadvārena atthaṃ nīharitvā utti kathanaṃ nirutti , atthaṃ byañjayatīti byañjanaṃ .
Abhilapatīti abhilāpo , saddagataakkharasannivesakkamo .
Sā panāyaṃ nāmapaññatti vijjamānaavijjamānatadubhayasaṃyogavasena chabbidhā hotīti dassetuṃ ‘‘ vijjamānapaññattī ’’ tyādi vuttaṃ , etāya paññāpentīti ‘‘ rūpavedanā ’’ tyādinā pakāsenti .
42. Ubhinnan ti vijjamānāvijjamānānaṃ dvinnaṃ .
Pañcābhiññā , āsavakkhayañāṇanti cha abhiññā assāti chaḷabhiñño .
Ettha
M0.255 ca abhiññānaṃ vijjamānattā , tappaṭilābhino puggalassa avijjamānattā ca ayaṃ vijjamānena avijjamānapaññatti nāma .Tathā itthiyā avijjamānattā , saddassa ca vijjamānattā itthisaddoti avijjamānena vijjamānapaññatti .
Pasādacakkhuno , tannissitaviññāṇassa ca vijjamānattā cakkhuviññāṇanti vijjamānena vijjamānapaññatti
V0.222 .Rañño ca puttassa ca sammutisaccabhūtattā rājaputtoti avijjamānena avijjamānapaññatti .
43. Vacīghosānusārenāti bhūmipabbatarūpavedanādivacīmayasaddassa anusārena anugamanena anussaraṇena ārammaṇakaraṇena pavattāya sotaviññāṇavīthiyā pavattito anantaraṃ uppannassa manodvārassa nāmacintanākārappavattassa manodvārikaviññāṇasantānassa ‘‘ idamīdisassa atthassa nāman ’’ ti pubbeyeva gahitasaṅketopanissayassa gocarā ārammaṇabhūtā tato nāmaggahaṇato paraṃ yassā sammutiparamatthavisayāya nāmapaññattiyā anusārena anugamanena atthā sammutiparamatthabhedā viññāyanti , sāyaṃ bhūmipabbatarūpavedanādikā paññāpetabbatthapaññāpikā lokasaṅketena nimmitā lokavohārena siddhā , manodvāraggahitā akkharāvalibhūtā paññatti viññeyyā paññāpanato paññattisaṅkhātā nāmapaññattīti viññeyyā .
Ettha ca sotaviññāṇavīthiyā anantarabhāviniṃ manodvārikavīthimpi sotaviññāṇavīthiggahaṇeneva saṅgahetvā ‘‘ sotaviññāṇavīthiyā ’’ ti vuttaṃ .
Ghaṭādisaddañhi suṇantassa ekamekaṃ saddaṃ ārabbha paccuppannātītārammaṇavasena dve dve javanavārā , buddhiyā gahitanāmapaṇṇattibhūtaṃ akkharāvalimārabbha ekoti evaṃ sotaviññāṇavīthiyā anantarāya atītasaddārammaṇāya
M0.256 javanavīthiyā anantaraṃ nāmapaññattiyā gahaṇaṃ , tato paraṃ atthāvabodhoti ācariyā .Paññattibhedavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti abhidhammatthavibhāviniyā nāma abhidhammatthasaṅgahavaṇṇanāya
Paccayaparicchedavaṇṇanā niṭṭhitā .