Catutthaṃ .
5. Ujjhānasaññisuttavaṇṇanā
35. Pañcame ujjhānasaññikāti ujjhānasaññī devaloko nāma pāṭiyekko natthi , imā pana devatā tathāgatassa catupaccayaparibhogaṃ nissāya ujjhāyamānā āgatā .
Tāsaṃ kira evaṃ ahosi –
‘‘ samaṇo gotamo bhikkhūnaṃ paṃsukūlacīvara-piṇḍiyālopa-rukkhamūlasenāsanapūtimuttabhesajjehi santosasseva pariyantakāritaṃ vaṇṇeti , sayaṃ pana pattuṇṇadukūla khomādīni paṇītacīvarāni dhāreti , rājārahaṃ uttamaṃ bhojanaṃ bhuñjati , devavimānakappāya gandhakuṭiyā varasayane sayati , sappinavanītādīni bhesajjāni paṭisevati , divasaṃ mahājanassa dhammaṃ deseti , vacanamassa aññato gacchati , kiriyā aññato ’’ ti ujjhāyamānā āgamiṃsu .
Tena tāsaṃ dhammasaṅgāhakattherehi ‘‘ ujjhānasaññikā ’’ ti nāmaṃ gahitaṃ .
Aññathā santan ti aññenākārena bhūtaṃ .
Nikaccāti nikatiyā vañcanāya , vañcetvāti attho .
Kitavassevāti kitavo vuccati sākuṇiko .
So
M1.62 hi agumbova samāno sākhapaṇṇādipaṭicchādanena gumbavaṇṇaṃ dassetvā upagate moratittirādayoP1.65 sakuṇe māretvā dārabharaṇaṃ karoti .
Iti tassa kitavassa imāya vañcanāya evaṃ vañcetvā sakuṇamaṃsabhojanaṃ viya kuhakassāpi paṃsukūlena attānaṃ paṭicchādetvā kathāchekatāya mahājanaṃ vañcetvā khādamānassa vicarato .
Bhuttaṃ theyyena tassa tan ti sabbopi tassa catupaccayaparibhogo theyyena paribhutto nāma hotīti devatā bhagavantaṃ sandhāya vadati .
Parijānanti paṇḍitāti ayaṃ kārako vā akārako vāti paṇḍitā jānanti .
Iti tā devatā ‘‘ tathāgatāpi mayameva paṇḍitā ’’ ti maññamānā evamāhaṃsu .Atha bhagavā nayidan tiādimāha .
Tattha yāyaṃ paṭipadā daḷhāti ayaṃ dhammānudhammapaṭipadā daḷhā thirā .
Yāya paṭipadāya dhīrā paṇḍitā ārammaṇūpanijjhānena lakkhaṇūpanijjhānena cāti dvīhi jhānehi jhāyino mārabandhanā pamuccanti , taṃ paṭipadaṃ bhāsitamattena vā savanamattena vā okkamituṃ
V1.60 paṭipajjituṃ na sakkāti attho .
Na ve dhīrā pakubbantīti dhīrā paṇḍitā viditvā lokapariyāyaṃ saṅkhāralokassa udayabbayaṃ ñatvā catusaccadhammañca aññāya kilesanibbānena nibbutā loke visattikaṃ tiṇṇā evaṃ na kubbanti , mayaṃ evarūpāni na kathemāti attho .Pathaviyaṃ patiṭṭhahitvāti ‘‘ ayuttaṃ amhehi kataṃ , akārakameva mayaṃ kārakavādena samudācarimhā ’’ ti lajjamānā mahābrahmani viya bhagavati gāravaṃ paccupaṭṭhapetvā aggikkhandhaṃ viya bhagavantaṃ durāsadaṃ katvā passamānā ākāsato otaritvā bhūmiyaṃ ṭhatvāti attho .
Accayoti aparādho .
No , bhante , accāgamāti amhe atikkamma abhibhavitvā pavatto .
Āsādetabban ti ghaṭṭayitabbaṃ .
Tā kira devatā bhagavantaṃ kāyena vācāyāti dvīhipi ghaṭṭayiṃsu .
Tathāgataṃ avanditvā ākāse patiṭṭhamānā kāyena ghaṭṭayiṃsu , kitavopamaṃ āharitvā nānappakārakaṃ asabbhivādaṃ vadamānā vācāya ghaṭṭayiṃsu .
Tasmā āsādetabbaṃ amaññimhāti āhaṃsu .
Paṭiggaṇhātūti khamatu .
Āyatiṃ saṃvarāyāti
M1.63 anāgate saṃvaraṇatthāya , puna evarūpassa aparādhassa dosassa akaraṇatthāya .Sitaṃ
P1.66 pātvākāsīti aggadante dassento pahaṭṭhākāraṃ dassesi .
Kasmā ?
Tā kira devatā na sabhāvena khamāpenti , lokiyamahājanañca sadevake loke aggapuggalaṃ tathāgatañca ekasadisaṃ karonti .
Atha bhagavā ‘‘ parato kathāya uppannāya buddhabalaṃ dīpetvā pacchā khamissāmī ’’ ti sitaṃ pātvākāsi .Bhiyyoso mattāyāti atirekappamāṇena .
Imaṃ gāthaṃ abhāsīti kupito esa amhākanti maññamānā abhāsi .
Na paṭigaṇhatīti na khamati nādhivāseti .
Kopantaroti abbhantare uppannakopo .
Dosagarūti dosaṃ garuṃ katvā ādāya viharanto .
Sa veraṃ paṭimuñcatīti so evarūpo gaṇṭhikaṃ paṭimuñcanto viya taṃ veraṃ attani paṭimuñcati ṭhapeti , na paṭinissajjatīti attho .
Accayo ce na vijjethāti sace accāyikakammaṃ na bhaveyya .
No cidhāpagataṃ siyāti yadi aparādho nāma na bhāveyya .
Kenīdha kusalo siyāti yadi verāni na sammeyyuṃ , kena kāraṇena kusalo bhaveyya .
Kassaccayāti
V1.61 gāthāya kassa atikkamo natthi ?
Kassa aparādho natthi ?
Ko sammohaṃ nāpajjati ?
Ko niccameva paṇḍito nāmāti attho ?
Imaṃ kira gāthaṃ bhaṇāpanatthaṃ bhagavato sitapātukammaṃ .Tasmā idāni devatānaṃ buddhabalaṃ dīpetvā khamissāmīti tathāgatassa buddhassātiādimāha .
Tattha tathāgatassāti tathā āgatoti evamādīhi kāraṇehi tathāgatassa .
Buddhassāti catunnaṃ saccānaṃ buddhattādīhi kāraṇehi vimokkhantikapaṇṇattivasena evaṃ laddhanāmassa .
Accayaṃ desayantīnan ti yaṃ vuttaṃ tumhehi ‘‘ accayaṃ desayantīnaṃ … pe … sa veraṃ paṭimuñcatī ’’ ti , taṃ sādhu vuttaṃ , ahaṃ pana taṃ veraṃ nābhinandāmi na patthayāmīti attho .
Paṭiggaṇhāmi voccayan ti tumhākaṃ aparādhaṃ khamāmīti .