Nānātitthiyavaggo 1-2. Sivasuttādivaṇṇanā

3. Nānātitthiyavaggo 1-2. Sivasuttādivaṇṇanā

102. TatiyavaggassaV1.102 paṭhamaṃ vuttatthameva . Paṭhamaṃ .

Dutiyaṃ . 3-4. Serīsuttādivaṇṇanā

103. Dutiye paṭikaccevāti paṭhamaṃyeva .

Akkhacchinnovajhāyatīti akkhacchinno avajhāyati , balavacintanaṃ cinteti .

Dutiyagāthāya akkhacchinnovāti akkhacchinno viya .

104. Tatiye dāyakoti dānasīlo . Dānapatīti yaṃ dānaṃ demi , tassa pati hutvā demi , na dāso na sahāyo . Yo hi attanā madhuraṃ bhuñjati , paresaṃ amadhuraṃ deti , so dānasaṅkhātassa deyyadhammassa dāso hutvā deti . Yo yaṃ attanā bhuñjati , tadeva deti , so sahāyo hutvā deti . Yo pana attanā yena tena yāpeti , paresaṃ madhuraṃ deti , so pati jeṭṭhako sāmi hutvā deti . Ahaṃ ‘‘ tādiso ahosin ’’ tiP1.114 vadati .

Catūsu dvāresuti tassa kira rañño sindhavaraṭṭhaṃ sodhivākaraṭṭhanti dve raṭṭhāni ahesuṃ , nagaraṃ roruvaṃ nāma . Tassa ekekasmiṃ dvāre devasikaṃ satasahassaṃ uppajjati , antonagare vinicchayaṭṭhāne satasahassaṃ . So bahuhiraññasuvaṇṇaṃ rāsibhūtaṃ disvā kammassakatañāṇaṃ uppādetvā catūsu dvāresuM1.106 dānasālāyo kāretvā tasmiṃ tasmiṃ dvāre uṭṭhitaāyena dānaṃ dethāti amacce ṭhapesi . Tenāha – ‘‘ catūsu dvāresu dānaṃ dīyitthā ’’ ti .

Samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānan ti ettha samaṇāti pabbajjūpagatā . Brāhmaṇāti bhovādino . Samitapāpabāhitapāpe pana samaṇabrāhmaṇe esa nālattha . Kapaṇāti duggatā daliddamanussā kāṇakuṇiādayo . Addhikāti pathāvino . Vanibbakāti ye ‘‘ iṭṭhaṃ , dinnaṃ , kantaṃ , manāpaṃ , kālena , anavajjaṃ dinnaṃ , dadaṃ cittaṃ pasādeyya , gacchatu bhavaṃ brahmalokan ’’ tiādinā nayenaV1.103 dānassa vaṇṇaṃ thomayamānā vicaranti . Yācakāti ye ‘‘ pasatamattaṃ detha , sarāvamattaṃ dethā ’’ tiādīni ca vatvā yācamānā vicaranti .

Itthāgārassa dānaṃ dīyitthāti paṭhamadvārassa laddhattā tattha uppajjanakasatasahasse aññampi dhanaṃ pakkhipitvā rañño amacce hāretvā attano amacce ṭhapetvā raññā dinnadānato rājitthiyo mahantataraṃ dānaṃ adaṃsu . Taṃ sandhāyevamāha .

Mama dānaṃ paṭikkamīti yaṃ mama dānaṃ tattha dīyittha , taṃ paṭinivatti . Sesadvāresupi eseva nayo .

Kocīti katthaci .

Dīgharattan ti asītivassasahassāni . Ettakaṃ kira kālaṃ tassa rañño dānaṃ dīyittha .

Tatiyaṃ .

105. Catutthaṃ vuttatthameva . Catutthaṃ .

5. Jantusuttavaṇṇanā

106. PañcameP1.115 kosalesu viharantīti bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā tattha gantvā viharanti . Uddhatāti akappiye kappiyasaññitāya ca kappiye akappiyasaññitāya ca anavajje sāvajjasaññitāya ca sāvajje anavajjasaññitāya ca uddhaccapakatikā hutvā . Unnaḷāti uggatanaḷā , uṭṭhitatucchamānāti vuttaṃ hoti . Capalāti pattacīvaramaṇḍanādinā cāpallena yuttā . Mukharāti mukhakharā , kharavacanāti vuttaṃ hoti . Vikiṇṇavācāti asaṃyatavacanā , divasampi niratthakavacanapalāpino . Muṭṭhassatinoti naṭṭhassatino sativirahitā , idha kataṃ ettha pamussanti . Asampajānāti nippaññā . Asamāhitāti appanāupacārasamādhirahitā , caṇḍasoteM1.107 baddhanāvāsadisā . Vibbhantacittāti anavaṭṭhitacittā , panthāruḷhabālamigasadisā . Pākatindriyāti saṃvarābhāvena gihikāle viya vivaṭaindriyā .

Jantūti evaṃnāmako devaputto . Tadahuposatheti tasmiṃ ahu uposathe , uposathadivaseti attho . Pannaraseti cātuddasikādipaṭikkhepo . Upasaṅkamīti codanatthāya upagato . So kira cintesi – ‘‘ ime bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā nikkhantā , idāni pamattā viharanti , na kho panete pāṭiyekkaṃ nisinnaṭṭhāne codiyamānā kathaṃ gaṇhissanti , samāgamanakāle codissāmī ’’ ti uposathadivase tesaṃ sannipatitabhāvaṃ ñatvā upasaṅkami .

Gāthāhi ajjhabhāsīti sabbesaṃ majjhe ṭhatvā gāthā abhāsi .

TatthaV1.104 yasmā guṇakathāya saddhiṃ nigguṇassa aguṇo pākaṭo hoti , tasmā guṇaṃ tāva kathento sukhajīvino pure āsun tiādimāha . Tattha sukhajīvino pure āsun ti pubbe bhikkhū supposā subharāP1.116 ahesuṃ , uccanīcakulesu sapadānaṃ caritvā laddhena missakapiṇḍena yāpesunti adhippāyena evamāha . Anicchāti nittaṇhā hutvā .

Evaṃ porāṇakabhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ kathetvā idāni tesaṃ avaṇṇaṃ kathento dupposan tiādimāha .

Tattha gāme gāmaṇikā viyāti yathā gāme gāmakuṭā nānappakārena janaṃ pīḷetvā khīradadhitaṇḍulādīni āharāpetvā bhuñjanti , evaṃ tumhepi anesanāya ṭhitā tumhākaṃ jīvikaṃ kappethāti adhippāyena vadati .

Nipajjantīti uddesaparipucchāmanasikārehi anatthikā hutvā sayanamhi hatthapāde vissajjetvā nipajjanti . Parāgāresūti paragehesu , kulasuṇhādīsūti attho . Mucchitāti kilesamucchāya mucchitā .

Ekacceti vattabbayuttakeyeva .

Apaviddhāti chaḍḍitakā . Anāthāti apatiṭṭhā . Petāti susāne chaḍḍitā kālaṅkatamanussā . Yathā hi susāne chaḍḍitā nānāsakuṇādīhi khajjanti , ñātakāpi nesaṃ nāthakiccaṃ naM1.108 karonti , na rakkhanti , na gopayanti , evamevaṃ evarūpāpi ācariyupajjhāyādīnaṃ santikā ovādānusāsaniṃ na labhantīti apaviddhā anāthā , yathā petā , tatheva honti .

Pañcamaṃ . 6. Rohitassasuttavaṇṇanā

107. Chaṭṭhe yatthāti cakkavāḷalokassa ekokāse bhummaṃ .

Na cavati na upapajjatīti idaṃ aparāparaṃ cutipaṭisandhivasena gahitaṃ . Gamanenāti padagamanena . Nāhaṃ taṃ lokassa antan ti satthā saṅkhāralokassa antaṃ sandhāya vadati . Ñāteyyan tiādīsu ñātabbaṃ , daṭṭhabbaṃ , pattabbanti attho . Iti devaputtena cakkavāḷalokassa anto pucchito , satthārā saṅkhāralokassa kathito . So pana attano pañhena saddhiṃ satthu byākaraṇaṃ sametīti saññāya pasaṃsanto acchariyan tiādimāha .

DaḷhadhammotiV1.105 daḷhadhanu , uttamappamāṇena dhanunā samannāgato . Dhanuggahoti dhanuācariyo . SusikkhitotiP1.117 dasa dvādasa vassāni dhanusippaṃ sikkhito . Katahatthoti usabhappamāṇepi vālaggaṃ vijjhituṃ samatthabhāvena katahattho . Katūpāsanoti katasarakkhepo dassitasippo . Asanenāti kaṇḍena . Atipāteyyāti atikkameyya . Yāvatā so tālacchāyaṃ atikkameyya , tāvatā kālena ekacakkavāḷaṃ atikkamāmīti attano javasampattiṃ dasseti .

Puratthimā samuddā pacchimoti yathā puratthimasamuddā pacchimasamuddo dūre , evaṃ me dūre padavītihāro ahosīti vadati . So kira pācīnacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ṭhito pādaṃ pasāretvā pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ akkamati , puna dutiyaṃ pādaṃ pasāretvā paracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ akkamati .

Icchāgatan ti icchā eva .

Aññatrevāti nippapañcataṃ dasseti . Bhikkhācārakāle kiresa nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā anotatte mukhaṃ dhovitvā kāle sampatte uttarakurumhi piṇḍāya caritvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ nisinno bhattakiccaṃ karoti , tattha muhuttaṃ vissamitvā puna javati . Vassasatāyukoti tadā dīghāyukakālo hoti , ayaṃ pana vassasatāvasiṭṭheM1.109 āyumhi gamanaṃ ārabhi . Vassasatajīvīti taṃ vassasataṃ anantarāyena jīvanto . Antarāva kālaṅkatoti cakkavāḷalokassa antaṃ appatvā antarāva mato . So pana tattha kālaṃ katvāpi āgantvā imasmiṃyeva cakkavāḷe nibbatti .

Appatvāti saṅkhāralokassa antaṃ appatvā . Dukkhassāti vaṭṭadukkhassa . Antakiriyan ti pariyantakaraṇaṃ .

Kaḷevareti attabhāve . Sasaññimhi samanaketi sasaññe sacitte . Lokan ti dukkhasaccaṃ . Lokasamudayan ti samudayasaccaṃ . Lokanirodhan ti nirodhasaccaṃ . Paṭipadan ti maggasaccaṃ . Iti – ‘‘ nāhaṃ , āvuso , imāni cattāri saccāni tiṇakaṭṭhādīsu paññapemiP1.118 , imasmiṃ pana cātumahābhūtike kāyasmiṃ yeva paññapemī ’’ ti dasseti .

Samitāvīti samitapāpo . Nāsīsatīti na pattheti .

Chaṭṭhaṃ .

108-109. Sattamaṭṭhamāni vuttatthāneva . Sattamaṃ , aṭṭhamaṃ .

9. Susimasuttavaṇṇanā

108-109. Sattamaṭṭhamāni vuttatthāneva . Sattamaṃ , aṭṭhamaṃ .

9. Susimasuttavaṇṇanā

110. Navame tuyhampi no , ānanda , sāriputto ruccatīti satthā therassa vaṇṇaṃ kathetukāmo , vaṇṇo ca nāmesa visabhāgapuggalassa santike kathetuṃ na vaṭṭati . Tassa santike kathitoV1.106 hi matthakaṃ na pāpuṇāti . So hi ‘‘ asuko nāma bhikkhu sīlavā ’’ ti vutte . ‘‘ Kiṃ tassa sīlaṃ ? Gorūpasīlo so . Kiṃ tayā añño sīlavā na diṭṭhapubbo ’’ ti vā ? ‘‘ Paññavā ’’ ti vutte ,‘‘ kiṃ pañño so ? Kiṃ tayā añño paññavā na diṭṭhapubbo ’’ ti ? Vā , ādīni vatvā vaṇṇakathāya antarāyaṃ karoti . Ānandatthero pana sāriputtattherassa sabhāgo , paṇītāni labhitvā therassa deti , attano upaṭṭhākadārake pabbājetvā therassa santike upajjhaṃ gaṇhāpeti , upasampādeti . Sāriputtattheropi ānandattherassa tatheva karoti . Kiṃ kāraṇā ? Aññamaññassa guṇesu pasīditvā . Ānandatthero hi – ‘‘ amhākaṃ jeṭṭhabhātiko ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ satasahassañca kappe pāramiyo pūretvā soḷasavidhaṃ paññaṃ paṭivijjhitvā dhammasenāpatiṭṭhāne ṭhito ’’ ti therassa guṇesu pasīditvāva theraṃ mamāyati . Sāriputtattheropi – ‘‘ sammāsambuddhassa mayā kattabbaṃ mukhodakadānādikiccaṃ sabbaṃ ānando karoti . Ānandaṃ nissāya ahaṃ icchiticchitaṃ samāpattiṃ samāpajjituṃ labhāmī ’’ ti āyasmato ānandassa guṇesuM1.110 pasīditvāva taṃ mamāyati . Tasmā bhagavā sāriputtattherassa vaṇṇaṃ kathetukāmo ānandattherassa santike kathetuṃ āraddho . Tattha tuyhampīti sampiṇḍanattho pi-kāro . Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘ ānanda , sāriputtassa ācāro gocaro vihāro abhikkamoP1.119 paṭikkamo ālokitavilokitaṃ samiñjitapasāraṇaṃ mayhaṃ ruccati , asītimahātherānaṃ ruccati , sadevakassa lokassa ruccati . Tuyhampi ruccatī ’’ ti ?

Tato thero sāṭakantare laddhokāso balavamallo viya tuṭṭhamānaso hutvā – ‘‘ satthā mayhaṃ piyasahāyassa vaṇṇaṃ kathāpetukāmo . Labhissāmi no ajja , dīpadhajabhūtaṃ mahājambuṃ vidhunanto viya valāhakantarato candaṃ nīharitvā dassento viya sāriputtattherassa vaṇṇaṃ kathetun ’’ ti cintetvā paṭhamataraṃ tāva catūhi padehi puggalapalāpe haranto kassa hi nāma , bhante , abālassātiādimāha . Bālo hi bālatāya , duṭṭho dosatāya , mūḷho mohena , vipallatthacitto ummattako cittavipallāsena vaṇṇaṃ ‘‘ vaṇṇo ’’ ti vā avaṇṇaṃ ‘‘ avaṇṇe ’’ ti vā ,‘‘ ayaṃ buddho , ayaṃ sāvako ’’ ti vā na jānāti . Abālādayo pana jānanti , tasmā abālassātiādimāha . Na rucceyyāti bālādīnaṃyeva hi so na rucceyya , na aññassa kassaci na rucceyya .

EvaṃV1.107 puggalapalāpe haritvā idāni soḷasahi padehi yathābhūtaṃ vaṇṇaṃ kathento paṇḍito , bhantetiādimāha . Tattha paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato , catūsu kosallesu ṭhitassetaṃ nāmaṃ . Vuttañhetaṃ – ‘‘ yato kho , ānanda , bhikkhu dhātukusalo ca hoti āyatanakusalo ca paṭiccasamuppādakusalo ca ṭhānāṭṭhānakusalo ca , ettāvatā kho , ānanda ,‘ paṇḍito bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti ( ma . ni .3.124). Mahāpaññotiādīsu mahāpaññādīhi samannāgatoti attho .

Tatridaṃ mahāpaññādīnaṃ nānattaṃ ( paṭi . ma .3.4)– katamā mahāpaññā ? Mahante sīlakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā , mahante samādhikkhandhe , paññākkhandhe , vimuttikkhandhe , vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā . Mahantāni ṭhānāṭṭhānāni , mahāvihārasamāpattiyo , mahantāni ariyasaccāni , mahante satipaṭṭhāne , sammappadhāne , iddhipāde , mahantāni indriyāni , balāni , bojjhaṅgāni , mahanteM1.111 ariyamaggeP1.120 , mahantāni sāmaññaphalāni , mahāabhiññāyo , mahantaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti mahāpaññā . Sā pana therassa devorohanaṃ katvā saṅkassanagaradvāre ṭhitena satthārā puthujjanapañcake pañhe pucchite taṃ vissajjentassa pākaṭā jātā .

Katamā puthupaññā ? Puthu nānākhandhesu ,( ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā .) Puthu nānādhātūsu , puthu nānāāyatanesu , puthu nānāpaṭiccasamuppādesu , puthu nānāsuññatamanupalabbhesu , puthu nānāatthesu , dhammesu niruttīsu paṭibhānesu , puthu nānāsīlakkhandhesu , puthu nānāsamādhi-paññāvimutti-vimuttiñāṇadassanakkhandhesu , puthu nānāṭhānāṭṭhānesu , puthu nānāvihārasamāpattīsu , puthu nānāariyasaccesu , puthu nānāsatipaṭṭhānesu , sammappadhānesu , iddhipādesu , indriyesu , balesu , bojjhaṅgesu , puthu nānāariyamaggesu , sāmaññaphalesu , abhiññāsu , puthu nānājanasādhāraṇe dhamme samatikkamma paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā .

Katamā hāsapaññā ? Idhekacco hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlaṃ paripūreti , indriyasaṃvaraṃ paripūreti , bhojane mattaññutaṃ , jāgariyānuyogaṃ , sīlakkhandhaṃ , samādhikkhandhaṃ , paññākkhandhaṃ , vimuttikkhandhaṃ , vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti , hāsapaññā . Hāsabahulo pāmojjabahulo ṭhānāṭṭhānaṃ paṭivijjhatīti hāsapaññā . Hāsabahulo vihārasamāpattiyo paripūretīti hāsapaññā . Hāsabahulo ariyasaccāni paṭivijjhati . SatipaṭṭhāneV1.108 , sammappadhāne , iddhipāde , indriyāni , balāniP1.121 , bojjhaṅgāni , ariyamaggaṃ bhāvetīti hāsapaññā . Hāsabahulo sāmaññaphalāni sacchikaroti , abhiññāyo paṭivijjhatīti hāsapaññā , hāsabahulo vedatuṭṭhipāmojjabahulo paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti hāsapaññā . Thero ca sarado nāma tāpaso hutvā anomadassissa bhagavato pādamūle aggasāvakapatthanaṃ paṭṭhapesi . Taṃkālato paṭṭhāya hāsabahulo sīlaparipūraṇādīni akāsīti hāsapañño .

KatamāM1.112 javanapaññā ? Yaṃkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ … pe … yaṃ dūre santike vā , sabbaṃ rūpaṃ aniccato khippaṃ javatīti javanapaññā . Dukkhato khippaṃ , anattato khippaṃ javatīti javanapaññā . Yā kāci vedanā … pe … yā kāci saññā … ye keci saṅkhārā … yaṃkiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ … pe … sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato , dukkhato , anattato khippaṃ javatīti javanapaññā . Cakkhu … pe … jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato , dukkhato , anattato khippaṃ javatīti javanapaññā . Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena , dukkhaṃ bhayaṭṭhena , anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā . Vedanā … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ … cakkhu … pe … jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena … pe … vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā . Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ … pe … viññāṇaṃ . Cakkhu … pe … jarāmaraṇaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammantiP1.122 tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā .

Katamā tikkhapaññā ? Khippaṃ kilese chindatīti tikkhapaññā . Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti , uppannaṃ byāpādavitakkaṃ … uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ … uppannuppanne pāpake akusale dhamme … uppannaṃ rāgaṃ … dosaṃ … mohaṃ … kodhaṃ … upanāhaṃ … makkhaṃ … paḷāsaṃ … issaṃ … macchariyaṃ … māyaṃ … sāṭheyyaṃ … thambhaṃ … sārambhaṃ … mānaṃ … atimānaṃ … madaṃ … pamādaṃ … sabbe kilese … sabbe duccarite … sabbe abhisaṅkhāre … sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti , byantīkaroti , anabhāvaṃ gametīti tikkhapaññā . Ekasmiṃ āsaneV1.109 cattāro ca ariyamaggā , cattāri ca sāmaññaphalāni , catasso ca paṭisambhidāyo , cha ca abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāyāti tikkhapaññā . Thero ca bhāgineyyassa dīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasutte desiyamāne ṭhitakova sabbakilese chinditvā sāvakapāramiñāṇaṃ paṭividdhakālato paṭṭhāya tikkhapañño nāma jāto . Tenāha – ‘‘ tikkhapañño , bhante , āyasmā sāriputto ’’ ti .

KatamāM1.113 nibbedhikapaññā ? Idhekacco sabbasaṅkhāresu ubbegabahulo hoti uttāsabahulo ukkaṇṭhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo bahimukho na ramati sabbasaṅkhāresu , anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā . Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ dosakkhandhaṃ … mohakkhandhaṃ … kodhaṃ … upanāhaṃ … pe … sabbe bhavagāmikamme nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā .

Appicchoti santaguṇaniguhanatā , paccayapaṭiggahaṇe ca mattaññutā , etaṃ appicchalakkhaṇanti iminā lakkhaṇena samannāgato .

Santuṭṭhoti catūsu paccayesu yathālābhasantoso yathābalasantoso yathāsāruppasantosoti , imehi tīhi santosehi samannāgato .

Pavivittoti kāyaviveko caP1.123 vivekaṭṭhakāyānaṃ nekkhammābhiratānaṃ , cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ paramavodānappattānaṃ , upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ visaṅkhāragatānanti , imesaṃ tiṇṇaṃ vivekānaṃ lābhī .

Asaṃsaṭṭhoti dassanasaṃsaggo savanasaṃsaggo samullapanasaṃsaggo paribhogasaṃsaggo kāyasaṃsaggoti , imehi pañcahi saṃsaggehi virahito . Ayañca pañcavidho saṃsaggo rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi upāsakehi upasikāhi bhikkhūhi bhikkhunīhīti aṭṭhahi puggalehi saddhiṃ jāyati , so sabbopi therassa natthīti asaṃsaṭṭho .

Āraddhavīriyoti paggahitavīriyo paripuṇṇavīriyo . Tattha āraddhavīriyo bhikkhu gamane uppannakilesassa ṭhānaṃ pāpuṇituṃ na deti , ṭhāne uppannassa nisajjaṃ , nisajjāya uppannassa seyyaṃ pāpuṇituṃ na deti , tasmiṃ tasmiṃ iriyāpathe uppannaṃ tattha tattheva niggaṇhāti . Thero pana catucattālīsa vassāni mañce piṭṭhiṃ na pasāreti . Taṃ sandhāya ‘‘ āraddhavīriyo ’’ ti āha .

VattātiV1.110 odhunanavattā . Bhikkhūnaṃ ajjhācāraṃ disvā ‘‘ ajja kathessāmi , sve kathessāmī ’’ ti kathāvavatthānaṃ na karoti , tasmiṃ tasmiṃ yeva ṭhāne ovadati anusāsatīti attho .

Vacanakkhamoti vacanaṃ khamati . Eko hi parassa ovādaṃ deti , sayaṃ pana aññena ovadiyamāno kujjhati . Thero pana parassapi ovādaṃ deti , sayaṃM1.114 ovadiyamānopi sirasā sampaṭicchati . Ekadivasaṃ kira sāriputtattheraṃ sattavassiko sāmaṇero – ‘‘ bhante , sāriputta , tumhākaṃ nivāsanakaṇṇo olambatī ’’ ti āha . Thero kiñci avatvāva ekamantaṃ gantvā parimaṇḍalaṃ nivāsetvā āgamma ‘‘ ettakaṃ vaṭṭati ācariyā ’’ ti añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi . ‘‘ Tadahu pabbajito santo , jātiyā sattavassiko ; Sopi maṃ anusāseyya , sampaṭicchāmi matthake ’’ ti .( mi . pa .6.4.8)– Āha .

CodakotiP1.124 vatthusmiṃ otiṇṇe vā anotiṇṇe vā vītikkamaṃ disvā – ‘‘ āvuso , bhikkhunā nāma evaṃ nivāsetabbaṃ , evaṃ pārupitabbaṃ , evaṃ gantabbaṃ , evaṃ ṭhātabbaṃ , evaṃ nisīditabbaṃ , evaṃ khāditabbaṃ , evaṃ bhuñjitabban ’’ ti tantivasena anusiṭṭhiṃ deti .

Pāpagarahīti pāpapuggale na passe , na tesaṃ vacanaṃ suṇe , tehi saddhiṃ ekacakkavāḷepi na vaseyyaṃ . ‘‘ Mā me kadāci pāpiccho , kusīto hīnavīriyo ; Appassuto anādaro , sameto ahu katthacī ’’ ti . – Evaṃ pāpapuggalepi garahati ,‘‘ samaṇena nāma rāgavasikena dosamohavasikena na hotabbaṃ , uppanno rāgo doso moho pahātabbo ’’ ti evaṃ pāpadhammepi garahatīti dvīhi kāraṇehi ‘‘ pāpagarahī , bhante , āyasmā sāriputto ’’ ti vadati .

EvaṃV1.111 āyasmatā ānandena soḷasahi padehi therassa yathābhūtavaṇṇappakāsane kate – ‘‘ kiṃ ānando attano piyasahāyassa vaṇṇaṃ kathetuṃ na labhati , kathetu kiṃ pana tena kathitaṃ tatheva hoti , kiṃ so sabbaññū ’’ ti ? Koci pāpapuggalo vattuṃ mā labhatūti satthā taṃ vaṇṇabhaṇanaṃ akuppaṃ sabbaññubhāsitaṃ karonto jinamuddikāya lañchanto evametan tiādimāha .

Koci pāpapuggalo vattuṃ mā labhatūti satthā taṃ vaṇṇabhaṇanaṃ akuppaṃ sabbaññubhāsitaṃ karonto jinamuddikāya lañchanto evametan tiādimāha .

Koci pāpapuggalo vattuṃ mā labhatūti satthā taṃ vaṇṇabhaṇanaṃ akuppaṃ sabbaññubhāsitaṃ karonto jinamuddikāya lañchanto evametan tiādimāha . EvaṃM1.115 tathāgatena ca ānandattherena ca mahātherassa vaṇṇe kathiyamāne bhumaṭṭhakā devatā uṭṭhahitvā eteheva soḷasahi padehi vaṇṇaṃ kathayiṃsu . Tato ākāsaṭṭhakadevatā sītavalāhakā uṇhavalāhakā cātumahārājikāti yāva akaniṭṭhabrahmalokā devatā uṭṭhahitvā eteheva soḷasahi padehi vaṇṇaṃ kathayiṃsu . Etenupāyena ekacakkavāḷaṃ ādiṃ katvā dasasu cakkavāḷasahassesu devatā uṭṭhahitvā kathayiṃsu .

EvaṃM1.115 tathāgatena ca ānandattherena ca mahātherassa vaṇṇe kathiyamāne bhumaṭṭhakā devatā uṭṭhahitvā eteheva soḷasahi padehi vaṇṇaṃ kathayiṃsu . Tato ākāsaṭṭhakadevatā sītavalāhakā uṇhavalāhakā cātumahārājikāti yāva akaniṭṭhabrahmalokā devatā uṭṭhahitvā eteheva soḷasahi padehi vaṇṇaṃ kathayiṃsu . Etenupāyena ekacakkavāḷaṃ ādiṃ katvā dasasu cakkavāḷasahassesu devatā uṭṭhahitvā kathayiṃsu .

Athāyasmato sāriputtassa saddhivihāriko susīmo devaputto cintesi – ‘‘ imā devatā attano attano nakkhattakīḷaṃ pahāyaP1.125 tattha tattha gantvā mayhaṃ upajjhāyasseva vaṇṇaṃ kathenti , gacchāmi tathāgatassa santikaṃ , gantvā etadeva vaṇṇabhaṇanaṃ devatābhāsitaṃ karomī ’’ ti , so tathā akāsi . Taṃ dassetuṃ atha kho susīmotiādi vuttaṃ .

Taṃ dassetuṃ atha kho susīmotiādi vuttaṃ .

Uccāvacāti aññesu ṭhānesu paṇītaṃ uccaṃ vuccati , hīnaṃ avacaṃ . Idha pana uccāvacāti nānāvidhā vaṇṇanibhā . Tassā kira devaparisāya nīlaṭṭhānaṃ atinīlaṃ , pītakaṭṭhānaṃ atipītakaṃ , lohitaṭṭhānaṃ atilohitaṃ , odātaṭṭhānaṃ accodātanti , catubbidhā vaṇṇanibhā pātubhavi .

Teneva seyyathāpi nāmāti catasso upamā āgatā . Tattha subhoti sundaro . Jātimāti jātisampanno . Suparikammakatoti dhovanādiparikammena suṭṭhu parikammakato . Paṇḍukambale nikkhittoti rattakambale ṭhapito .

Evamevan ti rattakambale nikkhittamaṇi viya sabbā ekappahāreneva virocituṃ āraddhā .

Nikkhan ti atirekapañcasuvaṇṇena katapiḷandhanaṃ . Tañhi ghaṭṭanamajjanakkhamaṃ hoti . Jambonadan ti mahājambusākhāya pavattanadiyaṃ nibbattaṃ , mahājambuphalarase vā pathaviyaṃ paviṭṭhe suvaṇṇaṅkurā uṭṭhahanti , tena suvaṇṇena katapiḷandhanantipi attho . Dakkhakammāraputtaukkāmukhasukusalasampahaṭṭhan ti sukusalena kammāraputtena ukkāmukhe pacitvā sampahaṭṭhaṃ . Dhātuvibhaṅge ( ma . ni .3.357 ādayo ) akatabhaṇḍaṃ gahitaṃ , idha pana katabhaṇḍaṃ .

Evamevan ti rattakambale nikkhittamaṇi viya sabbā ekappahāreneva virocituṃ āraddhā .

Viddheti dūrībhūte . Deveti ākāse .

Evamevan ti rattakambale nikkhittamaṇi viya sabbā ekappahāreneva virocituṃ āraddhā .

Nabhaṃ abbhussakkamānoti ākāsaṃ abhilaṅghanto . ImināV1.112 taruṇasūriyabhāvo dassito .

Evamevan ti rattakambale nikkhittamaṇi viya sabbā ekappahāreneva virocituṃ āraddhā .

SoratotiM1.116 soraccena samannāgato . Dantoti nibbisevano . SatthuvaṇṇābhatotiP1.126 satthārā ābhatavaṇṇo . Satthā hi aṭṭhaparisamajjhe nisīditvā ‘‘ sevatha , bhikkhave , sāriputtamoggallāne ’’ tiādinā ( ma . ni .3.371) nayena therassa vaṇṇaṃ āharīti thero ābhatavaṇṇo nāma hoti .

Kālaṃ kaṅkhatīti parinibbānakālaṃ pattheti . Khīṇāsavo hi neva maraṇaṃ abhinandati , na jīvitaṃ pattheti , divasasaṅkhepaṃ vetanaṃ gahetvā ṭhitapuriso viya kālaṃ pana pattheti , olokento tiṭṭhatīti attho . Tenevāha – ‘‘ Nābhinandāmi maraṇaṃ , nābhinandāmi jīvitaṃ ; Kālañca paṭikaṅkhāmi , nibbisaṃ bhatako yathā ’’ ti .( theragā .1001-1002);

Navamaṃ ; 10. Nānātitthiyasāvakasuttavaṇṇanā

111. Dasame nānātitthiyasāvakāti te kira kammavādino ahesuṃ , tasmā dānādīni puññāni katvā sagge nibbattā , te ‘‘ attano attano satthari pasādena nibbattamhā ’’ ti saññino hutvā ‘‘ gacchāma dasabalassa santike ṭhatvā amhākaṃ satthārānaṃ vaṇṇaṃ kathessāmā ’’ ti āgantvā paccekagāthāhi kathayiṃsu .

Tattha chinditamāriteti chindite ca mārite ca . Hatajānīsūti pothane ca dhanajānīsu ca . Puññaṃ vā panāti attano puññampi na samanupassati , saṅkhepato puññāpuññānaṃ vipāko natthīti vadati . Sa ve vissāsamācikkhīti so – ‘‘ evaṃ katapāpānampi katapuññānampi vipāko natthī ’’ ti vadanto sattānaṃ vissāsaṃ avassayaṃ patiṭṭhaṃ ācikkhati , tasmā mānanaṃ vandanaṃ pūjanaṃ arahatīti vadati .

Tapojigucchāyāti kāyakilamathatapena pāpajigucchanena . Susaṃvutattoti samannāgato pihito vā .

Jegucchīti tapena pāpajigucchako . Nipakoti paṇḍito . Cātuyāmasusaṃvutoti cātuyāmena susaṃvuto . CātuyāmoP1.127 nāma sabbavārivārito ca hoti sabbavāriyutto ca sabbavāridhuto ca sabbavāriphuṭo cāti ime cattāro koṭṭhāsā . Tattha sabbavārivāritoti vāritasabbaudako , paṭikkhittasabbasītodakoti attho . So kira sītodake sattasaññī hotiM1.117 , tasmā taṃ na valañjeti . Sabbavāriyuttoti sabbena pāpavāraṇena yuto . Sabbavāridhutoti sabbena pāpavāraṇena dhutapāpoV1.113 . Sabbavāriphuṭoti sabbena pāpavāraṇena phuṭṭho . Diṭṭhaṃ sutañca ācikkhan ti diṭṭhaṃ ‘‘ diṭṭhaṃ me ’’ ti sutaṃ ‘‘ sutaṃ me ’’ ti ācikkhanto , na niguhanto . Na hi nūna kibbisīti evarūpo satthā kibbisakārako nāma na hoti .

Nānātitthiyeti so kira nānātitthiyānaṃyeva upaṭṭhāko , tasmā te ārabbha vadati . Pakudhako kātiyānoti pakudho kaccāyano . Nigaṇṭhoti nāṭaputto . Makkhalipūraṇāseti makkhali ca pūraṇo ca . Sāmaññappattāti samaṇadhamme koṭippattā . Na hi nūna teti sappurisehi na dūre , teyeva loke sappurisāti vadati .

Paccabhāsīti ‘‘ ayaṃ ākoṭako imesaṃ nagganissirikānaṃ dasabalassa santike ṭhatvā vaṇṇaṃ kathetīti tesaṃ avaṇṇaṃ kathessāmī ’’ ti patiabhāsīti . Tattha sahācaritenāti saha caritamattena . Chavo sigāloti lāmako kālasigālo . Kotthukoti tasseva vevacanaṃ . Saṅkassarācāroti āsaṅkitasamācāro . Na sataṃ sarikkhoti paṇḍitānaṃ sappurisānaṃ sadiso na hoti , kiṃ tvaṃ kālasigālasadise titthiye sīhe karosīti ?

Anvāvisitvāti ‘‘ ayaṃ evarūpānaṃ satthārānaṃ avaṇṇaṃ katheti , teneva naṃ mukhena vaṇṇaṃ kathāpessāmī ’’ ti cintetvā tassa sarīre anuāvisi adhimucci , evaṃ anvāvisitvā . Āyuttāti tapojigucchane yuttapayuttā . Pālayaṃ pavivekiyan ti pavivekaṃ pālayantā . Te kira ‘‘ nhāpitapavivekaṃ pālessāmā ’’ tiP1.128 sayaṃ kese luñcanti . ‘‘ Cīvarapavivekaṃ pātessāmā ’’ ti naggā vicaranti . ‘‘ Piṇḍapātapavivekaṃ pālessāmā ’’ ti sunakhā viya bhūmiyaṃ vā bhuñjanti hatthesu vā . ‘‘ Senāsanapavivekaṃ pālessāmā ’’ ti kaṇṭakaseyyādīni kappenti . Rūpe niviṭṭhāti taṇhādiṭṭhīhi rūpe patiṭṭhitā . Devalokābhinandinoti devalokapatthanakāmā . Mātiyāti maccā , te ve maccā paralokatthāya sammā anusāsantīti vadati .

ItiM1.118 viditvāti ‘‘ ayaṃ paṭhamaṃ etesaṃ avaṇṇaṃ kathetvā idāni vaṇṇaṃ katheti , ko nu kho eso ’’ ti āvajjento jānitvāva . Ye cantalikkhasmiṃ pabhāsavaṇṇāti ye antalikkhe candobhāsasūriyobhāsasañjhārāgaindadhanutārakarūpānaṃ pabhāsavaṇṇā . Sabbeva te teti sabbeva te tayā . Namucīti māraṃ ālapati . Āmisaṃva macchānaṃ vadhāya khittāti yathā macchānaṃ vadhatthāya baḷisalaggaṃV1.114 āmisaṃ khipati , evaṃ tayā pasaṃsamānena ete rūpā sattānaṃ vadhāya khittāti vadati .

Māṇavagāmiyoti ayaṃ kira devaputto buddhupaṭṭhāko . Rājagahīyānan ti rājagahapabbatānaṃ . Setoti kelāso . Aghagāminan ti ākāsagāmīnaṃ . Udadhinan ti udakanidhānānaṃ . Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā rājagahīyānaṃ pabbatānaṃ vipulo seṭṭho , himavantapabbatānaṃ kelāso , ākāsagāmīnaṃ ādicco , udakanidhānānaṃ samuddo , nakkhattānaṃ cando , evaṃ sadevakassa lokassa buddho seṭṭhoti .

Dasamaṃ . Nānātitthiyavaggo tatiyo . Iti sāratthappakāsiniyā Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya Devaputtasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

(SN)Sagāthāvaggo

(SN)Sagāthāvaggo