Catutthaṃ .
5. Māradhītusuttavaṇṇanā
161. Pañcame abhāsitvāti ettha a-kāro nipātamattaṃ , bhāsitvāti attho .
Abhāsayitvātipi
V1.165 pāṭho .Upasaṅkamiṃsūti ‘‘ gopālakadārakaṃ viya daṇḍakena bhūmiṃ lekhaṃ datvā ativiya dummano hutvā nisinno .
‘ Kinnu kho kāraṇan ’ ti ?
Pucchitvā , jānissāmā ’’ ti upasaṅkamiṃsu .
Socasīti cintesi .
Āraññamiva kuñjaran ti yathā araññato pesitagaṇikārahatthiniyo āraññakaṃ kuñjaraṃ itthikuttadassanena palobhetvā bandhitvā ānayanti , evaṃ ānayissāma .
Māradheyyan ti tebhūmakavaṭṭaṃ .
Upasaṅkamiṃsūti –
‘‘ tumhe thokaṃ adhivāsetha , mayaṃ taṃ
P1.187 ānessāmā ’’ ti pitaraṃ samassāsetvā upasaṅkamiṃsu .Uccāvacāti nānāvidhā .
Ekasataṃ ekasatan ti ekekaṃ sataṃ sataṃ katvā .
Kumārivaṇṇasatan ti iminā nayena kumāriattabhāvānaṃ sataṃ .
Atthassa
M1.172 pattiṃ hadayassa santin ti , dvīhipi padehi arahattameva kathesi .Senan ti kilesasenaṃ .
Sā hi piyarūpasātarūpā nāma .
Ekāhaṃ jhāyan ti eko ahaṃ jhāyanto .
Sukhamanubodhin ti arahattasukhaṃ anubujjhiṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – piyarūpaṃ sātarūpaṃ senaṃ jinitvā ahaṃ eko jhāyanto ‘‘ atthassa pattiṃ hadayassa santin ’’ ti saṅkhaṃ gataṃ arahattasukhaṃ anubujjhiṃ .
Tasmā janena mittasanthavaṃ na karomi , teneva ca me kāraṇena kenaci saddhiṃ sakkhī na sampajjatīti .
Kathaṃvihārībahuloti katamena vihārena bahulaṃ viharanto .
Pañcoghatiṇṇoti pañcadvārikaṃ kilesoghaṃ tiṇṇo .
Chaṭṭhan ti manodvārikampi chaṭṭhaṃ kilesoghaṃ atari .
Pañcoghaggahaṇena vā pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni
P1.188 , chaṭṭhaggahaṇena pañcuddhambhāgiyāni veditabbāni .Aladdhāti alabhitvā .
Yoti nipātamattaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – katamena jhānena bahulaṃ jhāyantaṃ taṃ puggalaṃ kāmasaññā alabhitvāva paribāhirā hontīti .
Passaddhakāyoti catutthajjhānena assāsapassāsakāyassa passaddhattā passaddhakāyo .
Suvimuttacittoti arahattaphalavimuttiyā suṭṭhu vimuttacitto .
Asaṅkharānoti tayo kammābhisaṅkhāre anabhisaṅkharonto .
Anokoti anālayo .
Aññāya dhamman ti catusaccadhammaṃ jānitvā .
Avitakkajhāyīti avitakkena catutthajjhānena jhāyanto .
Na kuppatītiādīsu dosena na kuppati , rāgena na sarati , mohena na thīno .
Imesu tīsu mūlakilesesu gahitesu diyaḍḍhakilesasahassaṃ
V1.166 gahitameva hoti .
Paṭhamapadena vā byāpādanīvaraṇaṃ gahitaṃ , dutiyena kāmacchandanīvaraṇaṃ , tatiyena thinaṃ ādiṃ katvā sesanīvaraṇāni .
Iti iminā nīvaraṇappahānena khīṇāsavaṃ dasseti .Gaṇasaṅghacārīti gaṇe ca saṅghe ca caratīti satthā gaṇasaṅghacārī nāma .
Addhā carissantīti aññepi saddhā bahujanā ekaṃsena carissanti .
Ayan ti ayaṃ satthā .
Anokoti anālayo .
Acchejja
M1.173 nessatīti acchinditvā nayissati , maccurājassa hatthato acchinditvā nibbānapāraṃ nayissatīti vuttaṃ hoti .Nayamānānan ti nayamānesu .
Selaṃva sirasūhacca , pātāle gādhamesathāti mahantaṃ kūṭāgārappamāṇaṃ silaṃ sīse ṭhapetvā pātāle patiṭṭhagavesanaṃ viya .
Khāṇuṃva urasāsajjāti urasi khāṇuṃ paharitvā viya .
Apethāti apagacchatha .
Imasmiṃ ṭhāne saṅgītikārā ‘‘ idamavocā ’’ ti desanaṃ niṭṭhapetvā daddallamānāti gāthaṃ āhaṃsu .
Tattha daddallamānāti ativiya jalamānā sobhamānā .
Āgañchun ti āgatā .
Panudīti nīhari .
Tūlaṃ bhaṭṭhaṃva mālutoti yathā phalato bhaṭṭhaṃ simbalitūlaṃ vā poṭakitūlaṃ vā vāto panudati nīharati , evaṃ panudīti .
Pañcamaṃ .
Tatiyo vaggo .
Iti sāratthappakāsiniyā
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
Mārasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā .