Navamaṃ .
10. Kokālikasuttavaṇṇanā
181. Dasame kokāliko bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkamīti , ko ayaṃ kokāliko , kasmā ca upasaṅkami ?
Ayaṃ kira kokālikaraṭṭhe kokālikanagare kokālikaseṭṭhissa putto pabbajitvā pitarā kārāpite vihāre paṭivasati cūḷakokālikoti nāmena , na devadattassa sisso .
So hi brāhmaṇaputto mahākokāliko nāma .
Bhagavati pana sāvatthiyaṃ viharante dve aggasāvakā pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ janapadacārikaṃ caramānā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya vivekāvāsaṃ vasitukāmā te bhikkhū uyyojetvā attano pattacīvaramādāya tasmiṃ janapade taṃ nagaraṃ patvā taṃ vihāraṃ agamaṃsu .
Tattha nesaṃ kokāliko vattaṃ dassesi .
Te tena saddhiṃ sammoditvā ,‘‘ āvuso , mayaṃ idha temāsaṃ vasissāma , mā kassaci ārocehī ’’ ti paṭiññaṃ gahetvā vasiṃsu .
Vasitvā pavāraṇādivase pavāretvā ,‘‘ gacchāma mayaṃ , āvuso ’’ ti kokālikaṃ āpucchiṃsu .
Kokāliko ‘‘ ajjekadivasaṃ , āvuso , vasitvā sve gamissathā ’’ ti vatvā dutiyadivase nagaraṃ pavisitvā manusse āmantesi –
‘‘ āvuso , tumhe aggasāvake idhāgantvā
P1.217 vasamānepi na jānātha , na ne koci paccayenāpi nimantetī ’’ ti .
Nagaravāsino ,‘‘ kahaṃ , bhante , therā , kasmā no na ārocayitthā ’’ ti ?
Kiṃ āvuso ārocitena , kiṃ na passatha dve bhikkhū therāsane nisīdante , ete aggasāvakāti .
Te khippaṃ sannipatitvā sappiphāṇitādīni ceva cīvaradussāni ca saṃhariṃsu .
KokālikoM1.199 cintesi –
‘‘ paramappicchā aggasāvakā payuttavācāya uppannaṃ lābhaṃ na sādiyissantiV1.191 , asādiyantā ‘ āvāsikassa dethā ’ ti vakkhantī ’’ ti .
Taṃ taṃ lābhaṃ gāhāpetvā therānaṃ santikaṃ agamāsi .
Therā disvāva ‘‘ ime paccayā neva amhākaṃ , na kokālikassa kappantī ’’ ti paṭikkhipitvā pakkamiṃsu .
Kokāliko ‘‘ kathaṃ hi nāma attanā agaṇhantā mayhampi adāpetvā pakkamissantī ’’ ti ?
Āghātaṃ uppādesi .
Tepi bhagavato santikaṃ gantvā bhagavantaṃ vanditvā puna attano parisaṃ ādāya janapadacārikaṃ carantā anupubbena tasmiṃ raṭṭhe tameva nagaraṃ paccāgamiṃsu .
Nāgarā there sañjānitvā saha parikkhārehi dānaṃ sajjitvā nagaramajjhe maṇḍapaṃ katvā dānaṃ adaṃsu , therānañca parikkhāre upanāmesuṃ .
Therā bhikkhusaṅghassa niyyādayiṃsu .
Taṃ disvā kokāliko cintesi –
‘‘ ime pubbe appicchā ahesuṃ , idāni pāpicchā jātā , pubbepi appicchasantuṭṭhapavivittasadisā maññe ’’ ti there upasaṅkamitvā ,‘‘ āvuso , tumhe pubbe appicchā viya , idāni pana pāpabhikkhū jātā ’’ ti vatvā ‘‘ mūlaṭṭhāneyeva nesaṃ patiṭṭhaṃ bhindissāmī ’’ ti taramānarūpo nikkhamitvā sāvatthiṃ gantvā yena bhagavā tenupasaṅkami .
Ayameva kokāliko iminā ca kāraṇena upasaṅkamīti veditabbo .Bhagavā taṃ turitaturitaṃ āgacchantaṃ disvāva āvajjento aññāsi –
‘‘ ayaṃ aggasāvake akkositukāmo āgato ’’ ti .
‘‘ Sakkā nu kho paṭisedhetun ’’ ti ca āvajjento ,‘‘ na sakkā paṭisedhetuṃ , theresu aparajjhitvā kālaṅkato ekaṃsena padumaniraye nibbattissatī ’’ ti disvā ,‘‘ sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī ’’ ti vādamocanatthaṃ ariyūpavādassa ca mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ mā hevan ti tikkhattuṃ paṭisedhesi .
Tattha mā hevan ti mā evaṃ abhaṇi .
‘‘ Sakkā nu kho paṭisedhetun ’’ ti ca āvajjento ,‘‘ na sakkā paṭisedhetuṃ , theresu aparajjhitvā kālaṅkato ekaṃsena padumaniraye nibbattissatī ’’ ti disvā ,‘‘ sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī ’’ ti vādamocanatthaṃ ariyūpavādassa ca mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ mā hevan ti tikkhattuṃ paṭisedhesi .
‘‘ Sakkā nu kho paṭisedhetun ’’ ti ca āvajjento ,‘‘ na sakkā paṭisedhetuṃ , theresu aparajjhitvā kālaṅkato ekaṃsena padumaniraye nibbattissatī ’’ ti disvā ,‘‘ sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī ’’ ti vādamocanatthaṃ ariyūpavādassa ca mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ mā hevan ti tikkhattuṃ paṭisedhesi .
‘‘ Sakkā nu kho paṭisedhetun ’’ ti ca āvajjento ,‘‘ na sakkā paṭisedhetuṃ , theresu aparajjhitvā kālaṅkato ekaṃsena padumaniraye nibbattissatī ’’ ti disvā ,‘‘ sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī ’’ ti vādamocanatthaṃ ariyūpavādassa ca mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ mā hevan ti tikkhattuṃ paṭisedhesi .
‘‘ Sakkā nu kho paṭisedhetun ’’ ti ca āvajjento ,‘‘ na sakkā paṭisedhetuṃ , theresu aparajjhitvā kālaṅkato ekaṃsena padumaniraye nibbattissatī ’’ ti disvā ,‘‘ sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī ’’ ti vādamocanatthaṃ ariyūpavādassa ca mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ mā hevan ti tikkhattuṃ paṭisedhesi .
Saddhāyikoti saddhāya ākaro pasādāvaho saddhātabbavacano vā .
Paccayikoti pattiyāyitabbavacano .
‘‘ Sakkā nu kho paṭisedhetun ’’ ti ca āvajjento ,‘‘ na sakkā paṭisedhetuṃ , theresu aparajjhitvā kālaṅkato ekaṃsena padumaniraye nibbattissatī ’’ ti disvā ,‘‘ sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī ’’ ti vādamocanatthaṃ ariyūpavādassa ca mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ mā hevan ti tikkhattuṃ paṭisedhesi .
‘‘ Sakkā nu kho paṭisedhetun ’’ ti ca āvajjento ,‘‘ na sakkā paṭisedhetuṃ , theresu aparajjhitvā kālaṅkato ekaṃsena padumaniraye nibbattissatī ’’ ti disvā ,‘‘ sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī ’’ ti vādamocanatthaṃ ariyūpavādassa ca mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ mā hevan ti tikkhattuṃ paṭisedhesi .
‘‘ Sakkā nu kho paṭisedhetun ’’ ti ca āvajjento ,‘‘ na sakkā paṭisedhetuṃ , theresu aparajjhitvā kālaṅkato ekaṃsena padumaniraye nibbattissatī ’’ ti disvā ,‘‘ sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī ’’ ti vādamocanatthaṃ ariyūpavādassa ca mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ mā hevan ti tikkhattuṃ paṭisedhesi .
‘‘ Sakkā nu kho paṭisedhetun ’’ ti ca āvajjento ,‘‘ na sakkā paṭisedhetuṃ , theresu aparajjhitvā kālaṅkato ekaṃsena padumaniraye nibbattissatī ’’ ti disvā ,‘‘ sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī ’’ ti vādamocanatthaṃ ariyūpavādassa ca mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ mā hevan ti tikkhattuṃ paṭisedhesi .
Pakkāmīti kammānubhāvena codiyamāno pakkāmi .
Okāsakataṃ hi kammaṃ na sakkā paṭibāhituṃ , taṃ tassa tattha ṭhātuṃ na adāsi .
Acirapakkantassāti pakkantassa
P1.218 sato na cireneva .
Sabbo kāyo phuṭoM1.200 ahosīti kesaggamattampi okāsaṃ āvajjetvā sakalasarīraṃ aṭṭhīni bhinditvā uggatāhi pīḷakāhi ajjhotthaṭaṃ ahosi .
Yasmā pana buddhānubhāvena tathārūpaṃ kammaṃ buddhānaṃ sammukhībhāve vipākaṃ na deti , dassanūpacāre vijahitamatte deti , tasmā tassa acirapakkantassa pīḷakā uṭṭhahiṃsu .Kalāyamattiyoti caṇakamattiyo .
Beluvasalāṭukamattiyoti
V1.192 taruṇabeluvamattiyo .( Billamattiyoti mahābeluvamattiyo .) Pabhijjiṃsūti bhijjiṃsu .
Tāsu bhinnāsu sakalasarīraṃ panasapakkaṃ viya ahosi .So pakkena gattena jetavanadvārakoṭṭhake visagilito maccho viya kadalipattesu sayi .
Atha dhammasavanatthaṃ āgatāgatā manussā –
‘‘ dhi kokālika , dhi kokālika , ayuttamakāsi , attanoyeva mukhaṃ nissāya anayabyasanaṃ patto ’’ ti āhaṃsu .
Tesaṃ sutvā ārakkhadevatā dhi-kāraṃ akaṃsu .
Ārakkhakadevatānaṃ ākāsadevatāti iminā upāyena yāva akaniṭṭhabhavanā ekadhikāro udapādi .
Athassa upajjhāyo āgantvā ovādaṃ agaṇhantaṃ ñatvā garahitvā pakkāmi .
Kālamakāsīti upajjhāye pakkante kālamakāsi .
Padumaṃ nirayan ti pāṭiyekko padumanirayo nāma natthi , avīcimahānirayamhiyeva pana padumagaṇanāya paccitabbe ekasmiṃ ṭhāne nibbatti .
Vīsatikhārikoti māgadhakena patthena cattāro patthā kosalaraṭṭhe ekapattho hoti , tena patthena cattāro patthā āḷhakaṃ , cattāri āḷhakāni doṇaṃ , catudoṇā mānikā , catumānikā khārī , tāya khāriyā vīsatikhāriko .
Tilavāhoti māgadhakānaṃ sukhumatilānaṃ tilasakaṭaṃ .
Abbudo nirayoti abbudo nāma pāṭiyekko nirayo natthi .
Avīcimhiyeva pana abbudagaṇanāya paccitabbaṭṭhānassetaṃ nāmaṃ .
Nirabbudā dīsupi
P1.219 eseva nayo .
Vassagaṇanāpi panettha evaṃ veditabbā – yatheva hi sataṃ satasahassāni koṭi hoti , evaṃ sataṃ satasahassakoṭiyo pakoṭi nāma hoti , sataṃ satasahassapakoṭiyo koṭipakoṭi nāma , sataṃ satasahassakoṭipakoṭiyoM1.201 nahutaṃ , sataṃ satasahassanahutāni ninnahutaṃ , sataṃ satasahassaninnahutāni ekaṃ abbudaṃ , tato vīsatiguṇaṃ nirabbudaṃ .
Eseva nayo sabbatthāti .Paṭhamo vaggo .