Aṭṭhamaṃ .
9. Koṇḍaññasuttavaṇṇanā
217. Navame
P1.280 aññāsikoṇḍaññoti paṭhamaṃ dhammassa aññātattā evaṃ gahitanāmo thero .Sucirassevāti kīvacirassa ?
Dvādasannaṃ saṃvaccharānaṃ .
Ettakaṃ kālaṃ kattha vihāsīti .
Chaddantabhavane mandākinipokkharaṇiyā tīre paccekabuddhānaṃ vasanaṭṭhāne .
Kasmā ?
Vihāragarutāya .
So hi paññavā mahāsāvako .
Yatheva bhagavato , evamassa dasasahassacakkavāḷe devamanussānaṃ abbhantare guṇā patthaṭāva .
Devamanussā tathāgatassa santikaṃ gantvā gandhamālādīhi pūjaṃ katvā ‘‘ aggadhammaṃ paṭividdhasāvako ’’ ti anantaraṃ theraṃ upasaṅkamitvā pūjenti .
Santikaṃ āgatānañca nāma tathārūpā dhammakathā vā paṭisanthāro vā kātabbo hoti .
Thero ca vihāragaruko , tenassa so papañco viya upaṭṭhāti .
Iti vihāragarutāya tattha gantvā vihāsi .
Aparampi kāraṇaṃ – bhikkhācāravelāyaṃ tāva sabbasāvakā vassaggena gacchanti .
Dhammadesanākāle pana majjhaṭṭhāne alaṅkatabuddhāsanamhi satthari nisinne dakkhiṇahatthapasse dhammasenāpati , vāmahatthapasse mahāmoggallānatthero nisīdati , tesaṃ piṭṭhibhāge aññāsikoṇḍaññattherassa āsanaṃ paññāpenti .
Sesā bhikkhū taṃ parivāretvā nisīdanti .
Dve aggasāvakā aggadhammapaṭividdhattā ca mahallakattā ca there sagāravā theraṃ mahābrahmaṃ
M1.257 viya aggikkhandhaṃ viya āsīvisaṃ viya ca maññamānā dhurāsane nisīdantā ottappanti harāyanti .
Thero cintesi –
‘‘ imehi dhurāsanatthāya kappasatasahassādhikaṃ asaṅkhyeyyaṃ pāramiyo pūritā , te idāni dhurāsane nisīdantā mama ottappanti harāyanti , phāsuvihāraṃ nesaṃ karissāmī ’’ ti .
So patirūpe kāle tathāgataṃ upasaṅkamitvā ‘‘ icchāmahaṃ , bhante , janapade vasitun ’’ ti āha , satthā anujāni .
TheroV1.247 senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya chaddantabhavane mandākinitīraṃ gato .
Pubbe paccekabuddhānaṃ pāricariyāya kataparicayā aṭṭhasahassā hatthināgā theraṃ disvāva ‘‘ amhākaṃ puññakkhettaṃ āgatan ’’ ti nakhehiP1.281 caṅkamanaṃ nittiṇaṃ katvā āvaraṇasākhā haritvā therassa vasanaṭṭhānaṃ paṭijaggitvā vattaṃ katvā sabbe sannipatitvā mantayiṃsu –
‘‘ sace hi mayaṃ ‘ ayaṃ therassa kattabbaṃ karissati , ayaṃ karissatī ’ ti paṭipajjissāma , thero bahuñātikagāmaṃ gato viya yathādhoteneva pattena gamissati , vārena naṃ paṭijaggissāma , ekassa pana vāre patte sesehipi nappamajjitabban ’’ ti vāraṃ ṭhapayiṃsu .
Vārikanāgo pātova therassa mukhodakañca dantakaṭṭhañca ṭhapeti , vattaṃ karoti .
Mandākinipokkharaṇī nāma cesā paṇṇāsayojanā hoti .
Tassā pañcavīsatiyojanamatte ṭhāne sevālo vā paṇakaṃ vā natthi , phalikavaṇṇaṃ udakameva hoti .
Tato paraṃ pana kaṭippamāṇe udake aḍḍhayojanavitthataṃ sesapadumavanaṃ paṇṇāsayojanaṃ saraṃ parikkhipitvā ṭhitaṃ .
Tadanantaraṃ tāva mahantameva rattapadumavanaṃ , tadanantaraṃ rattakumudavanaṃ , tadanantaraṃ setakumudavanaṃ , tadanantaraṃ nīluppalavanaṃ , tadanantaraṃ rattuppalavanaṃ , tadanantaraṃ sugandharattasālivanaṃ , tadanantaraṃ eḷālukalābukumbhaṇḍādīni madhurarasāni valliphalāni , tadanantaraṃ aḍḍhayojanavitthārameva ucchuvanaṃ , tattha pūgarukkhakkhandhappamāṇā ucchū , tadanantaraṃ kadalivanaṃ , yato duve pakkāni khādantā kilamanti , tadanantaraṃ cāṭippamāṇaphalaṃ panasavanaṃ , tadanantaraṃ jambuvanaṃ , tadanantaraṃ ambavanaṃ , tadanantaraṃ kapitthavananti .
Saṅkhepato tasmiṃ dahe khāditabbayuttakaṃ phalaṃ nāma natthīti na vattabbaṃ .
Kusumānaṃ pupphanasamaye vāto reṇuvaṭṭiṃ uṭṭhāpetvā paduminipattesu ṭhapeti , tattha udakaphusitāni patanti .
Tato ādiccapākena paccitvā pakkapayoghanikā viya tiṭṭhati , etaṃ pokkharamadhu nāmaM1.258 , taṃ therassa āharitvā denti .
Muḷālaṃ naṅgalasīsamattaṃ hoti , tampi āharitvā denti .
Bhisaṃ mahābheripokkharappamāṇaṃ hoti , tassa ekasmiṃ pabbe pādaghaṭakappamāṇaṃ khīraṃ hoti , taṃ āharitvā denti .
Pokkharaṭṭhīni madhusakkharāya yojetvāP1.282 denti .
Ucchuṃ pāsāṇapiṭṭhe ṭhapetvā pādena akkamanti .
Tato raso paggharitvā soṇḍiāvāṭe pūretvā , ādiccapākena paccitvā khīrapāsāṇapiṇḍo viya tiṭṭhati , taṃ āharitvā denti .
Panasakadaliambapakkādīsu kathāva natthi .
KelāsapabbateV1.248 nāgadatto nāma devaputto vasati .
Thero kālena kālaṃ tassa vimānadvāraṃ gacchati .
So navasappipokkharamadhucuṇṇayuttassa nirudakapāyāsassa pattaṃ pūretvā deti .
So kira kassapabuddhakāle vīsativassasahassāni sugandhasappinā khīrasalākaṃ adāsi .
Tenassetaṃ bhojanaṃ uppajjati .
Evaṃ thero dvādasa vassāni vasitvā attano āyusaṅkhāraṃ olokento parikkhīṇabhāvaṃ ñatvā ‘‘ kattha parinibbāyissāmī ’’ ti cintetvā –
‘‘ hatthināgehi maṃ dvādasa vassāni upaṭṭhahantehi dukkaraṃ kataṃ , satthāraṃ anujānāpetvā etesaṃyeva santike parinibbāyissāmī ’’ ti ākāsena bhagavato santikaṃ agamāsi .
Tena vuttaṃ ‘‘ sucirasseva yena bhagavā tenupasaṅkamī ’’ ti .Nāmañcāti kasmā nāmaṃ sāveti ?
Therañhi keci sañjānanti , keci na sañjānanti .
Tattha thero cintesi –
‘‘ ye maṃ ajānantā ‘ ko esa paṇḍarasīso obhaggo gopānasivaṅko mahallako satthārā saddhiṃ paṭisanthāraṃ karotī ’ ti cittaṃ padūsessanti , te apāyapūrakā bhavissanti .
Ye pana maṃ jānantā –
‘ dasasahassacakkavāḷe satthā viya paññāto pākaṭo mahāsāvako ’ ti cittaṃ pasādessanti , te saggūpagā bhavissantī ’’ ti , sattānaṃ apāyamaggaṃ pidahitvā saggamaggaṃ vivaranto nāmaṃ sāveti .
Buddhānubuddhoti paṭhamaṃ satthā cattāri saccāni bujjhi , pacchā thero , tasmā buddhānubuddhoti , vuccati .
Tibbanikkamoti bāḷhavīriyo .
Vivekānan ti tiṇṇaṃ vivekānaṃ .
Tevijjo , cetopariyāyakovidoti chasu abhiññāsu catasso vadati .
Itarā dve kiñcāpi na vuttā , thero pana chaḷabhiññova .