Tatiyaṃ .
4. Mahāsālasuttavaṇṇanā
200. Catutthe lūkho lūkhapāvuraṇoti jiṇṇo jiṇṇapāvuraṇo .
Upasaṅkamīti kasmā upasaṅkami ?
Tassa kira ghare aṭṭhasatasahassadhanaṃ ahosi .
So catunnaṃ puttānaṃ āvāhaṃ katvā cattāri satasahassāni adāsi
M1.239 .
Athassa brāhmaṇiyā kālaṅkatāya puttā sammantayiṃsu –
‘‘ sace aññaṃ brāhmaṇiṃ ānessati , tassā kucchiyaṃ nibbattavasena kulaṃ bhijjissati .
Handa naṃ mayaṃ saṅgaṇhāmā ’’ ti .
Te cattāropi paṇītehi ghāsacchādanādīhi upaṭṭhahantā hatthapādasambāhanādīni karontā saṅgaṇhitvā ekadivasaṃ divā niddāyitvā vuṭṭhitassa hatthapāde sambāhamānā pāṭiyekkaṃ gharāvāse ādīnavaṃ vatvā –
‘‘ mayaṃ tumhe iminā nīhārena yāvajīvaṃ upaṭṭhahissāma , sesadhanampi no dethā ’’ ti yāciṃsu .
Brāhmaṇo puna ekekassa satasahassaṃ satasahassaṃ datvā attano nivatthapārupanamattaṃ ṭhapetvā sabbaṃ upabhogaparibhogaṃ cattāro koṭṭhāse katvā niyyādesi .
Taṃ jeṭṭhaputto katipāhaṃ upaṭṭhahi .
Atha naṃ ekadivasaṃ nhatvā āgacchantaṃ dvārakoṭṭhake ṭhatvā suṇhā evamāha –
‘‘ kiṃ tayā jeṭṭhaputtassa sataṃ vā sahassaṃ vā atirekaṃ dinnamatthi ?
Nanu sabbesaṃ dve dve satasahassāni dinnāni , kiṃ sesaputtānaṃ gharassa maggaṃ na jānāsī ’’ ti ?
So ‘‘ nassa vasalī ’’ tiP1.261 kujjhitvā aññassa gharaṃ agamāsi , tatopi katipāhaccayena imināva upāyena palāpito aññassāti evaṃ ekagharepi pavesanaṃ alabhamāno paṇḍaraṅgapabbajjaṃ pabbajitvā bhikkhāya caranto kālānamaccayena jarājiṇṇo dubbhojanadukkhaseyyāhi milātasarīro bhikkhācārato āgamma , pīṭhakāya nipanno niddaṃ okkamitvā vuṭṭhāya nisinno attānaṃ oloketvā puttesu patiṭṭhaṃ apassanto cintesi –
‘‘ samaṇo kira gotamo abbhākuṭiko uttānamukho sukhasambhāso paṭisanthārakusalo , sakkā samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ labhitun ’’ ti nivāsanapāvuraṇaṃ saṇṭhapetvā bhikkhābhājanamādāya yena bhagavā tenupasaṅkami .Dārehi
V1.230 saṃpuccha gharā nikkhāmentīti sabbaṃ mama santakaṃ gahetvā mayhaṃ niddhanabhāvaṃ ñatvā attano bhariyāhi saddhiṃ mantayitvā maṃ gharā nikkaḍḍhāpenti .Nandissan ti nandijāto tuṭṭho pamudito ahosiṃ .
Bhavamicchisan ti vuḍḍhiṃ patthayiṃ .
Sāva vārenti sūkaran ti yathā sunakhā vaggavaggā hutvā bhussantā
M1.240 bhussantā sūkaraṃ vārenti , punappunaṃ mahāravaṃ ravāpenti , evaṃ dārehi saddhiṃ maṃ bahuṃ vatvā viravantaṃ palāpentīti attho .Asantāti asappurisā .
Jammāti lāmakā .
Bhāsareti bhāsanti .
Puttarūpenāti puttavesena .
Vayogatan ti tayo vaye gataṃ atikkantaṃ pacchimavaye ṭhitaṃ maṃ .
Jahantīti pariccajanti .
Nibbhogoti nipparibhogo .
Khādanā apanīyatīti asso hi yāvadeva taruṇo hoti javasampanno , tāvassa nānārasaṃ khādanaṃ dadanti , jiṇṇaṃ nibbhogaṃ tato apanenti , antimavaye taṃ vattaṃ na labhati , gāvīhi saddhiṃ aṭaviyaṃ sukkhatiṇāni khādanto carati .
Yathā so asso , evaṃ jiṇṇakāle viluttasabbadhanattā nibbhogo mādisopi bālakānaṃ pitā thero paragharesu bhikkhati .
Yañceti nipāto .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ye mama puttā anassavā appatissā avasavattino , tehi daṇḍova kira seyyo sundarataroti .
Idānissa seyyabhāvaṃ dassetuṃ caṇḍampi goṇan tiādi vuttaṃ .
Pure hotīti aggato hoti , taṃ purato katvā gantuṃ sukhaṃ hotīti attho
P1.262 .
Gādhamedhatīti udakaṃ otaraṇakāle gambhīre udake patiṭṭhaṃ labhati .Pariyāpuṇitvāti uggaṇhitvā vā vācuggatā katvā .
Sannisinnesūti tathārūpe brāhmaṇānaṃ samāgamadivase sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitesu puttesu taṃ sabhaṃ ogāhetvā brāhmaṇānaṃ majjhe mahārahe āsane nisinnesu .
Abhāsīti ‘ ayaṃ me kālo ’ ti sabhāya majjhe pavisitvā hatthaṃ ukkhipitvā
V1.231 ,‘‘ bho ahaṃ tumhākaṃ gāthā bhāsitukāmo , bhāsite suṇissathā ’’ ti vatvā –
‘‘ bhāsa , brāhmaṇa , suṇomā ’’ ti vutto ṭhitakova abhāsi .
‘‘ Tena ca samayena manussānaṃ vattaṃ hoti yo mātāpitūnaṃ santakaṃ khādanto mātāpitaro na poseti , so māretabbo ’’ ti .
Tasmā te brāhmaṇaputtā pitupādesu nipatitvā ‘‘ jīvitaṃ no tāta , dehī ’’ ti yāciṃsu .
So pituhadayassa puttānaṃ muduttā ‘‘ mā me , bho , bālake vināsayittha , posissanti man ’’ ti āha .
AthassaM1.241 putte manussā āhaṃsu –
‘‘ sace , bho , ajja paṭṭhāya pitaraṃ na sammā paṭijaggissatha , ghātessāma vo ’’ ti .
Te bhītā gharaṃ netvā paṭijaggiṃsu .Taṃ dassetuṃ atha kho naṃ brāhmaṇamahāsālan tiādi vuttaṃ .
Tattha netvāti pīṭhe nisīdāpetvā sayaṃ ukkhipitvā nayiṃsu .
Nhāpetvāti sarīraṃ telena abbhañjitvā ubbaṭṭetvā gandhacuṇṇādīhi nhāpesuṃ .
Brāhmaṇiyopi pakkosāpetvā ,‘‘ ajja paṭṭhāya amhākaṃ pitaraṃ sammā paṭijaggatha .
Sace pamādaṃ āpajjissatha , gharato vo nikkaḍḍhissāmā ’’ ti vatvā , paṇītabhojanaṃ bhojesuṃ .
Brāhmaṇo subhojanañca sukhaseyyañca āgamma katipāhaccayena sañjātabalo pīṇitindriyo attabhāvaṃ oloketvā ,‘‘ ayaṃ me sampatti samaṇaṃ gotamaṃ nissāya laddhā ’’ ti paṇṇākāraṃ ādāya bhagavato santikaṃ agamāsi .
Taṃ dassetuṃ atha kho sotiādi vuttaṃ .
Tattha etadavocāti dussayugaṃ pādamūle ṭhapetvā etaṃ avoca .
Saraṇagamanāvasāne cāpi bhagavantaṃ evamāha –
‘‘ bho gotama , mayhaṃ puttehi cattāri dhurabhattāni dinnāni
P1.263 , tato ahaṃ dve tumhākaṃ dammi , dve sayaṃ paribhuñjissāmī ’’ ti .
Kalyāṇaṃ , brāhmaṇa , pāṭiyekkaṃ pana mā niyyādehi , amhākaṃ ruccanaṭṭhānameva gamissāmāti .
‘‘ Evaṃ , bho ’’ ti kho brāhmaṇo bhagavantaṃ vanditvā gharaṃ gantvā putte āmantesi ‘‘ tātā , samaṇo gotamo mayhaṃ sahāyo , tassa dve dhurabhattāni dinnāni , tumhe tasmiṃ sampatte mā pamajjathā ’’ ti .
Sādhu , tātāti .
Punadivase bhagavā pubbaṇhasamaye pattacīvaraṃ ādāya jeṭṭhaputtassa nivesanadvāraṃ gato .
So satthāraṃ disvāva hatthato pattaṃ gahetvā gharaṃ pavesetvā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā paṇītabhojanamadāsi .
Satthā punadivase itarassa , punadivase itarassāti paṭipāṭiyā sabbesaṃ gharāni agamāsi .
Sabbe tatheva sakkāraṃ akaṃsu .
AthekadivasaṃV1.232 jeṭṭhaputtassa ghare maṅgalaṃ paccupaṭṭhitaṃ .
So pitaraṃ āha –
‘‘ tāta , kassa maṅgalaṃ demā ’’ ti .
Amhe aññaṃ na jānāma ?
Nanu samaṇo gotamo mayhaṃ sahāyoti ?
Tena hi tumhe pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ svātanāya samaṇaṃ gotamaṃ nimantethāti .
Brāhmaṇo tathā akāsiM1.242 .
Bhagavā adhivāsetvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto tassa gehadvāraṃ agamāsi .
So haritupalittaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ gehaṃ satthāraṃ pavesetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paññattāsanesu nisīdāpetvā appodakapāyāsañceva khajjakavikatiñca adāsi .
Antarabhattasmiṃyeva brāhmaṇassa cattāropi puttā satthu santike nisīditvā āhaṃsu –
‘‘ bho gotama , mayaṃ amhākaṃ pitaraṃ paṭijaggāma nappamajjāma , passathassa attabhāvan ’’ ti .
Satthā ‘‘ kalyāṇaṃ vo kataṃ , mātāpituposakaṃ nāma porāṇakapaṇḍitānaṃ āciṇṇamevā ’’ ti vatvā mahānāgajātakaṃ ( jā .1.11.1 ādayo ; cariyā .2.1 ādayo ) nāma kathetvā , cattāri saccāni dīpetvā dhammaṃ desesi .
Desanāpariyosāne brāhmaṇo saddhiṃ catūhi puttehi catūhi ca suṇhāhi desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā sotāpattiphale patiṭṭhito .
Tato paṭṭhāya satthā na sabbakālaṃ tesaṃ gehaṃ agamāsīti .