Aṭṭhamaṃ .
9. Sundarikasuttavaṇṇanā
195. Navame sundarikabhāradvājoti sundarikāya nadiyā tīre aggijuhaṇena evaṃladdhanāmo .
Sundarikāyāti evaṃnāmikāya nadiyā .
Aggiṃ
M1.214 juhatīti āhutiṃ pakkhipanena jāletiV1.206 .
Aggihuttaṃ paricaratīti agyāyatanaṃ sammajjanupalepanabalikammādinā payirupāsati .Ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyāti so kira brāhmaṇo aggimhi hutāvasesaṃ pāyāsaṃ disvā cintesi –
‘‘ aggimhi tāva pakkhittapāyāso mahābrahmunā bhutto , ayaṃ pana avaseso atthi , taṃ yadi brahmuno mukhato jātassa brāhmaṇassa dadeyyaṃ , evaṃ me pitarā saha puttopi santappito bhaveyya , suvisodhito cassa brahmalokagāmimaggo ’’ ti .
So brāhmaṇassa dassanatthaṃ uṭṭhāyāsanā catuddisā anuvilokesi ,‘‘ ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyā ’’ ti ?
Rukkhamūleti tasmiṃ vanasaṇḍe jeṭṭhakarukkhassa mūle .
Sasīsaṃ pārutaṃ nisinnan ti saha sīsena pārutakāyaṃ nisinnaṃ .
Kasmā pana bhagavā tattha nisīdi ?
Bhagavā kira paccūsasamaye lokaṃ olokento imaṃ brāhmaṇaṃ disvā cintesi – ayaṃ brāhmaṇo evarūpaṃ aggapāyāsaṃ gahetvā ‘‘ mahābrahmānaṃ bhojemī ’’ ti aggimhi jhāpento aphalaṃ karoti … pe … cattāro magge ceva cattāri ca phalāni demīti .
Tasmā kālasseva vuṭṭhāya sarīrapaṭijagganaṃ katvā pattacīvaraṃ ādāya gantvā vuttanayena tasmiṃ rukkhamūle nisīdi .
Atha kasmā sasīsaṃ pārupīti ?
Himapātassa ca sītavātassa ca paṭibāhaṇatthaṃ , paṭibalova etaṃ tathāgato adhivāsetuṃ .
Sace pana apārupitvā
P1.234 nisīdeyya , brāhmaṇo dūratova sañjānitvā nivatteyya , evaṃ sati kathā nappavatteyya .
Iti bhagavā –
‘‘ brāhmaṇe āgate sīsaṃ vivarissāmi , atha maṃ so disvā kathaṃ pavattessati , tassāhaṃ kathānusārena dhammaṃ desessāmī ’’ ti kathāpavattanatthaṃ evamakāsi .
Upasaṅkamīti brāhmaṇo –
‘‘ ayaṃ sasīsaṃ pārupitvā sabbarattiṃ padhānamanuyutto .
Imassa dakkhiṇodakaṃ datvā imaṃ habyasesaṃ dassāmī ’’ ti , brāhmaṇasaññī hutvā upasaṅkami .Muṇḍo ayaṃ bhavaṃ , muṇḍako ayaṃ bhavan ti sīse vivaritamatte nīcakesantaṃ disvā ‘‘ muṇḍo ’’ ti āha .
Tato suṭṭhutaraṃ olokento pavattamattampi sikhaṃ adisvā hīḷento ‘‘ muṇḍako ’’ ti āha .
Tatovāti yattha ṭhito addasa , tamhāva padesā .
Muṇḍāpi hīti kenaci kāraṇena muṇḍitasīsāpi honti .
Mā
M1.215 jātiṃ pucchāti yadi dānassa mahapphalataṃ paccāsīsasi , jātiṃ mā puccha .
Akāraṇaṃ hi dakkhiṇeyyabhāvassa jāti .
Caraṇañca pucchāti apica kho sīlādiguṇabhedaṃ caraṇaṃ puccha .
Etaṃ hi dakkhiṇeyyabhāvassa kāraṇaṃ .Idānissa tamatthaṃ vibhāvento kaṭṭhā have jāyati jātavedotiādimāha
V1.207 .
Tatrāyaṃ adhippāyo – idha kaṭṭhā aggi jāyati , na ca so sālādikaṭṭhā jātova aggikiccaṃ karoti , sāpāna-doṇiādikaṭṭhā jāto na karoti , attano pana acciyādiguṇasampattiyā yato vā tato vā jāto karotiyeva .
Evaṃ na brāhmaṇakulādīsu jātova dakkhiṇeyyo hoti , caṇḍālakulādīsu jāto na hoti , apica kho nīcakulinopi uccakulinopi khīṇāsava-muni dhitimā hirīnisedho ājānīyo hoti .
Imāya dhitihiripamokkhāya guṇasampattiyā jātimā uttamadakkhiṇeyyo hoti .
So hi dhitiyā guṇe dhāreti , hiriyā dose nisedhetīti .
Apicettha munīti monadhammena samannāgato .
Dhitimāti vīriyavā .
Ājānīyoti kāraṇākāraṇajānanako .
Hirīnisedhoti hiriyā pāpāni nisedhetvā ṭhito .Saccena dantoti
P1.235 paramatthasaccena danto .
Damasā upetoti indriyadamena upeto .
Vedantagūti catunnaṃ maggavedānaṃ antaṃ , catūhi vā maggavedehi kilesānaṃ antaṃ gato .
Vusitabrahmacariyoti maggabrahmacariyavāsaṃ vuttho .Yaññopanītoti upanītayañño paṭiyāditayañño ca .
Tamupavhayethāti yena yañño paṭiyādito , so taṃ paramatthabrāhmaṇaṃ avhayeyya .
‘‘ Indamavhayāma , somamavhayāma , varuṇamavhayāma , īsānamavhayāma , yāmamavhayāmā ’’ ti idaṃ pana avhānaṃ niratthakaṃ .
Kālenāti avhayanto ca ‘‘ kālo , bhante , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti antomajjhanhikakāleyeva taṃ upavhayeyya .
So juhati dakkhiṇeyyeti yo evaṃ kāle khīṇāsavaṃ āmantetvā tattha catupaccayadakkhiṇaṃ patiṭṭhapeti , so dakkhiṇeyye juhati nāma , na acetane aggimhi pakkhipanto .
Iti brāhmaṇo bhagavato kathaṃ suṇanto pasīditvā idāni attano pasādaṃ āvikaronto addhā suyiṭṭhan tiādimāha .
Tassattho – addhā mama yidaṃ idāni suyiṭṭhañca suhutañca bhavissati , pubbe pana aggimhi jhāpitaṃ niratthakaṃ ahosīti .
Añño janoti ‘‘ ahaṃ brāhmaṇo , ahaṃ brāhmaṇo ’’ ti vadanto
M1.216 andhabālaputhujjano .
Habyasesan ti hutasesaṃ .Bhuñjatu bhavan tiādi purimasutte vuttanayeneva veditabbaṃ .
Na khvāhan ti na kho ahaṃ .
Kasmā panevamāhāti ?
Tasmiṃ kira bhojane upahaṭamatteva ‘‘ satthā
V1.208 bhuñjissatī ’’ ti saññāya catūsu mahādīpesu dvīsu parittadīpasahassesu devatā pupphaphalādīni ceva sappinavanītatelamadhuphāṇitādīni ca ādāya madhupaṭalaṃ pīḷetvā madhuṃ gaṇhantiyo viya dibbānubhāvena nibbattitojameva gahetvā pakkhipiṃsu .
Tena taṃ sukhumattaṃ gataṃ , manussānañca oḷārikaṃ vatthūti tesaṃ tāva oḷārikavatthutāya sammā pariṇāmaṃ na gacchati .
Goyūse pana tilabījāni pakkhipitvā pakkattā oḷārikamissakaṃ jātaṃ , devānañca sukhumaṃ vatthūti tesaṃ sukhumavatthutāya sammā pariṇāmaṃ na gacchati .
Sukkhavipassakakhīṇāsavassāpi kucchiyaṃ na pariṇamati .
Aṭṭhasamāpattilābhīkhīṇāsavassa pana samāpattibalenaP1.236 pariṇāmeyya .
Bhagavato pana pākatikeneva kammajatejena pariṇāmeyya .Appahariteti aharite .
Sace hi haritesu tiṇesu pakkhipeyya , siniddhapāyāsena tiṇāni pūtīni bhaveyyuṃ .
Buddhā ca bhūtagāmasikkhāpadaṃ na vītikkamanti , tasmā evamāha .
Yattha pana galappamāṇāni mahātiṇāni , tādise ṭhāne pakkhipituṃ vaṭṭati .
Appāṇaketi sappāṇakasmiṃ hi parittake udake pakkhitte pāṇakā maranti , tasmā evamāha .
Yaṃ pana gambhīraṃ mahāudakaṃ hoti , pātisatepi pātisahassepi pakkhitte na āluḷati , tathārūpe udake vaṭṭati .
Opilāpesīti suvaṇṇapātiyā saddhiṃyeva nimujjāpesi .
Cicciṭāyati ciṭiciṭāyatīti evarūpaṃ saddaṃ karoti .
Kiṃ panesa pāyāsassa ānubhāvo , udāhu tathāgatassāti ?
Tathāgatassa .
Ayaṃ hi brāhmaṇo taṃ pāyāsaṃ opilāpetvā ummaggaṃ āruyha satthu santikaṃ anāgantvāva gaccheyya , atha bhagavā –
‘‘ ettakaṃ acchariyaṃ disvā mama santikaṃ āgamissati .
Athassāhaṃ dhammadesanāya micchādiṭṭhigahaṇaṃ bhinditvā sāsane otāretvā amatapānaṃ pāyessāmī ’’ ti adhiṭṭhānabalena evamakāsi .
Dāru
M1.217 samādahānoti dāruṃ jhāpayamāno .
Bahiddhā hi etan ti etaṃ dārujjhāpanaṃ nāma ariyadhammato bahiddhā .
Yadi etena suddhi bhaveyya , ye davaḍāhakādayo bahūni dārūni jhāpenti , te paṭhamataraṃ sujjheyyuṃ .
Kusalāti khandhādīsu kusalā .Ajjhattamevujjalayāmi jotin ti niyakajjhatte attano santānasmiṃyeva ñāṇajotiṃ jālemi .
Niccagginīti āvajjanapaṭibaddhena sabbaññutaññāṇena niccaṃ pajjalitaggi .
Niccasamāhitattoti niccaṃ sammā ṭhapitacitto .
Brahmacariyaṃ carāmīti bodhimaṇḍe caritaṃ brahmacariyaṃ gahetvā evaṃ vadati .
Māno
V1.209 hi te , brāhmaṇa , khāribhāroti yathā khāribhāro khandhena vayhamāno upari ṭhitopi akkantakkantaṭṭhāne pathaviyā saddhiṃ phuseti , evameva jātigottakulādīni mānavatthūni nissāya ussāpito mānopi tattha tattha issaṃ uppādento catūsu apāyesu saṃsīdāpeti .
Tenāha ‘‘ māno hi te , brāhmaṇa , khāribhāro ’’ tiP1.237 .Kodho dhūmoti tava ñāṇaggissa upakkilesaṭṭhena kodho dhumo .
Tena hi te upakkiliṭṭho ñāṇaggi na virocati .
Bhasmani mosavajjan ti nirojaṭṭhena musāvādo chārikā nāma .
Yathā hi chārikāya paṭicchanno aggi na joteti , evaṃ te musāvādena paṭicchannaṃ ñāṇanti dasseti .
Jivhā sujāti yathā tuyhaṃ suvaṇṇarajatalohakaṭṭhamattikāsu aññataramayā yāgayajanatthāya sujā hoti , evaṃ mayhaṃ dhammayāgaṃ yajanatthāya pahūtajivhā sujāti vadati .
Hadayaṃ jotiṭṭhānan ti yathā tuyhaṃ nadītīre jotiṭṭhānaṃ , evaṃ mayhaṃ dhammayāgassa yajanaṭṭhānatthena sattānaṃ hadayaṃ jotiṭṭhānaṃ .
Attāti cittaṃ .
Dhammo rahadoti yathā tvaṃ aggiṃ paricaritvā dhūmachārikasedakiliṭṭhasarīro sundarikaṃ nadiṃ otaritvā nhāyasi , evaṃ mayhaṃ sundarikāsadisena bāhirena rahadena attho natthi , aṭṭhaṅgikamaggadhammo pana mayhaṃ rahado , tatrāhaṃ pāṇasatampi pāṇasahassampi caturāsītipāṇasahassānipi ekappahārena nhāpemi .
Sīlatitthoti tassa pana me dhammarahadassa catupārisuddhisīlaṃ titthanti dasseti .
Anāviloti yathā tuyhaṃ sundarikā nadī catūhi pañcahi ekato nhāyantehi heṭṭhupariyavālikā āluḷā hoti
M1.218 , na evaṃ mayhaṃ rahado , anekasatasahassesupi pāṇesu otaritvā nhāyantesu so anāvilo vippasannova hoti .
Sabbhi sataṃ pasatthoti paṇḍitehi paṇḍitānaṃ pasaṭṭho .
Uttamatthena vā so sabbhīti vuccati , paṇḍitehi pasatthattā sataṃ pasattho .Taranti pāran ti nibbānapāraṃ gacchanti .
Idāni ariyamaggarahadassa aṅgāni uddharitvā dassento saccaṃ dhammotiādimāha .
Tattha saccan ti vacīsaccaṃ .
Dhammoti iminā diṭṭhisaṅkappavāyāmasatisamādhayo dasseti .
Saṃyamoti iminā kammantājīvā gahitā .
Saccan ti vā iminā maggasaccaṃ gahitaṃ .
Sā atthato sammādiṭṭhi .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ sammādiṭṭhi maggo ceva hetu cā ’’ ti ( dha . sa .1039).
Sammādiṭṭhiyā pana gahitāya taggatikattā sammāsaṅkappo gahitova hoti .
Dhammoti iminā vāyāmasatisamādhayo .
Saṃyamoti iminā vācākammantājīvā .
Evampi aṭṭhaṅgiko maggo dassito
V1.210 hoti .
Atha vā saccan ti paramatthasaccaṃP1.238 , taṃ atthato nibbānaṃ .
Dhammo tipadena diṭṭhi saṅkappo vāyāmo sati samādhīti pañcaṅgāni gahitāni .
Saṃyamoti vācā kammanto ājīvoti tīṇi .
Evampi aṭṭhaṅgiko maggo dassito hoti .
Brahmacariyan ti etaṃ brahmacariyaṃ nāma .Majjhe sitāti sassatucchede vajjetvā majjhe nissitā .
Brahmapattīti seṭṭhapatti .
Sa tujjubhūtesu namo karohīti ettha ta-kāro padasandhikaro , sa tvaṃ ujubhūtesu khīṇāsavesu namo karohīti attho .
Tamahaṃ naraṃ dhammasārīti brūmīti yo evaṃ paṭipajjati , tamahaṃ puggalaṃ ‘‘ dhammasārī eso dhammasāriyā paṭicchanno ’’ ti ca ‘‘ kusaladhammehi akusaladhamme sāretvā ṭhito ’’ ti vāti vadāmīti .
Navamaṃ .
10. Bahudhītarasuttavaṇṇanā