1. Sattajaṭilasuttavaṇṇanā
122. Dutiyavaggassa
M1.136 paṭhameP1.148 pubbārāme migāramātupāsādeti pubbārāmasaṅkhāte vihāre migāramātuyā pāsāde .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – atīte satasahassakappamatthake ekā upāsikā padumuttaraṃ bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa satasahassadānaṃ datvā bhagavato pādamūle nipajjitvā –
‘‘ anāgate tumhādisassa buddhassa aggupaṭṭhāyikā homī ’’ ti patthanaṃ akāsi .
Sā kappasatasahassaṃ devesu ca manussesu ca saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato kāle bhaddiyanagare meṇḍakaputtassa dhanañcayaseṭṭhino gehe sumanadeviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhiV1.131 .
Jātakāle cassā visākhāti nāmaṃ akaṃsu .
Sā yadā bhagavā bhaddiyanagaraṃ agamāsi , tadā pañcahi dārikāsatehi saddhiṃ bhagavato paccuggamanaṃ gatā paṭhamadassanamhiyeva sotāpannā ahosi .
Aparabhāge sāvatthiyaṃ migāraseṭṭhiputtassa puṇṇavaḍḍhanakumārassa gehaṃ gatā .
Tattha naṃ migāraseṭṭhi mātiṭṭhāne ṭhapesi , tasmā migāramātāti vuccati .
Tāya kārite pāsāde .Bahi dvārakoṭṭhaketi pāsādadvārakoṭṭhakassa bahi , na vihāradvārakoṭṭhakassa .
So kira pāsādo lohapāsādo viya samantā catudvārakoṭṭhakayuttena pākārena parikkhitto .
Tesu pācīnadvārakoṭṭhakassa bahi pāsādacchāyāyaṃ pācīnalokadhātuṃ olokento paññatte varabuddhāsane nisinno hoti .
Parūḷhakacchanakhalomāti parūḷhakacchā parūḷhanakhā parūḷhalomā , kacchādīsu dīghalomā dīghanakhā cāti attho .
Khārivividhan ti vividhakhāriṃ nānappakārakaṃ pabbajitaparikkhārabhaṇḍakaṃ .
Avidūre atikkamantīti avidūramaggena nagaraṃ pavisanti .
Rājāhaṃ
P1.149 , bhanteti ahaṃ , bhante , rājā pasenadi kosalo , mayhaṃ nāmaṃ tumhe jānāthāti .
Kasmā pana rājā loke aggapuggalassa santike nisinno evarūpānaṃ naggabhogganissirikānaṃ añjaliṃ paggaṇhātīti .
Saṅgaṇhanatthāya .
Evaṃ hissa ahosi –
‘‘ sacāhaṃ ettakampi etesaṃ na karissāmiM1.137 ,‘ mayaṃ puttadāraṃ pahāya etassatthāya dubbhojanadukkhaseyyādīni anubhoma , ayaṃ amhākaṃ añjalimattampi na karotī ’ ti attanā diṭṭhaṃ sutaṃ paṭicchādetvā na katheyyuṃ .
Evaṃ kate pana anigūhitvā kathessantī ’’ ti .
Tasmā evamakāsi .
Apica satthu ajjhāsayajānanatthaṃ evamakāsi .Kāsikacandanan ti saṇhacandanaṃ .
Mālāgandhavilepanan ti vaṇṇagandhatthāya mālaṃ , sugandhabhāvatthāya gandhaṃ , vaṇṇagandhatthāya vilepanañca dhārentena .
Saṃvāsenāti sahavāsena .
Sīlaṃ veditabban ti ayaṃ susīlo vā dussīlo vāti saṃvasantena upasaṅkamantena jānitabbo .
Tañca kho dīghena addhunā na ittaran ti tañca sīlaṃ dīghena kālena veditabbaṃ , na ittarena .
Dvīhatīhañhi saṃyatākāro ca saṃvutindriyākāro ca na sakkā dassetuṃ .
Manasikarotāti sīlamassa pariggahessāmīti manasikarontena paccavekkhanteneva sakkā
V1.132 jānituṃ , na itarena .Paññavatāti tampi sappaññeneva paṇḍitena .
Bālo hi manasikarontopi jānituṃ na sakkoti .
Saṃvohārenāti kathanena .
‘‘ Yo hi koci manussesu , vohāraṃ upajīvati ;
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi , vāṇijo so na brāhmaṇo ’’ ti .( ma . ni .2.457)–
Ettha hi byavahāro vohāro nāma .
‘‘ Cattāro ariyavohārā cattāro anariyavohārā ’’ ti ( dī . ni .3.313) ettha cetanā .
‘‘ Saṅkhā samaññā paññatti vohāro ’’ ti ( dha . sa .1313-1315) ettha paññatti .
‘‘ Vohāramattena so vohareyyā ’’ ti ( saṃ . ni .1.25) ettha kathā vohāro .
Idhāpi esova adhippeto .
Ekaccassa hi sammukhā kathā parammukhāya kathāya na sameti , parammukhā
P1.150 kathā ca sammukhāya kathāya , tathā purimakathā ca pacchimakathāya , pacchimakathā ca purimakathāya .
So kathenteneva sakkā jānituṃ ‘‘ asuci eso puggalo ’’ ti .
Sucisīlassa pana purimaṃ pacchimena , pacchimañca purimena sameti , sammukhākathitaṃ parammukhākathitena , parammukhākathitañca sammukhākathitena , tasmā kathentena sakkā sucibhāvo jānitunti pakāsento evamāha .Thāmoti
M1.138 ñāṇathāmo .
Yassa hi ñāṇathāmo natthi , so uppannesu upaddavesu gahetabbaggahaṇaṃ katabbakiccaṃ apassanto advāragharaṃ paviṭṭho viya carati .
Tenāha āpadāsu kho , mahārāja , thāmo veditabboti .Sākacchāyāti saṃkathāya .
Duppaññassa hi kathā udake geṇḍu viya uppalavati , paññavato kathentassa paṭibhānaṃ anantaraṃ hoti .
Udakavipphanditeneva hi maccho khuddako vā mahanto vāti ñāyati .
Ocarakāti heṭṭhācarakā .
Carā hi pabbatamatthakena carantāpi heṭṭhā – carakāva honti .
Ocaritvāti avacaritvā vīmaṃsitvā , taṃ taṃ pavattiṃ ñatvāti attho .
Rajojallan ti rajañca jallañca .
Vaṇṇarūpenāti vaṇṇasaṇṭhānena .
Ittaradassanenāti lahukadassanena .
Viyañjanenāti parikkhārabhaṇḍakena .
Patirūpako mattikākuṇḍalovāti suvaṇṇakuṇḍalapatirūpako mattikākuṇḍalova .
Lohaḍḍhamāsoti lohaḍḍhamāsako .
Paṭhamaṃ .
2. Pañcarājasuttavaṇṇanā