Tatiyaṃ .
4. Bakabrahmasuttavaṇṇanā
175. Catutthe pāpakaṃ diṭṭhigatan ti lāmikā sassatadiṭṭhi .
Idaṃ niccan ti idaṃ saha kāyena brahmaṭṭhānaṃ aniccaṃ ‘‘ niccan ’’ ti vadati .
Dhuvādīni tasseva vevacanāni .
Tattha dhuvan ti thiraṃ .
Sassatan ti sadā vijjamānaṃ .
Kevalan ti akhaṇḍaṃ sakalaṃ .
Acavanadhamman ti acavanasabhāvaṃ .
Idaṃ hi na jāyatītiādīsu imasmiṃ ṭhāne koci jāyanako vā jīyanako vā mīyanako vā cavanako
M1.191 vā upapajjanako vā natthi , taṃ sandhāya vadati .
Ito ca panaññan ti ito sahakāyā brahmaṭṭhānā uttari aññaṃ nissaraṇaṃ nāma natthīti .
Evamassa thāmagatā sassatadiṭṭhi uppannā hoti .
Evaṃvādī ca pana so upari tisso jhānabhūmiyo cattāro magge cattāri phalāni nibbānanti sabbaṃ paṭibāhati .
Kadā panassa sā diṭṭhi uppannāti ?
Paṭhamajjhānabhūmiyaṃ nibbattakāle .
Dutiyajjhānabhūmiyanti eke .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – heṭṭhupapattiko kiresa brahmā anuppanne buddhuppāde isipabbajjaṃ pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā samāpattiyo nibbattetvā aparihīnajjhāno kālaṃ katvā catutthajjhānabhūmiyaṃ vehapphalabrahmaloke pañcakappasatikaṃ āyuṃ gahetvā nibbatti .
Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā heṭṭhupapattikaṃ katvā tatiyajjhānaṃ paṇītaṃ bhāvetvā subhakiṇhabrahmaloke catusaṭṭhikappaṃ āyuṃ gahetvā nibbatti .
Tattha dutiyajjhānaṃ bhāvetvā ābhassare aṭṭha kappe āyuṃ gahetvā nibbatti .
Tattha paṭhamajjhānaṃ bhāvetvā , paṭhamajjhānabhūmiyaṃ kappāyuko hutvā nibbattiV1.184 .
So paṭhamakāle attanā katakammañca nibbattaṭṭhānañcaP1.209 aññāsi , kāle pana gacchante gacchante ubhayaṃ pamussitvā sassatadiṭṭhiṃ uppādesi .Avijjāgatoti avijjāya gato samannāgato aññāṇī andhībhūto .
Avijjāgatoti avijjāya gato samannāgato aññāṇī andhībhūto .
Yatra hi nāmāti yo nāma .
Vakkhatīti bhaṇati .
‘‘ Yatrā ’’ ti nipātayogena pana anāgatavacanaṃ kataṃ .
Evaṃ vutte so brahmā yathā nāma maggacoro dve tayo pahāre adhivāsento sahāye anācikkhitvāpi uttariṃ pahāraṃ pahariyamāno ‘‘ asuko ca asuko ca mayhaṃ sahāyo ’’ ti ācikkhati , evameva bhagavatā santajjiyamāno satiṃ labhitvā ,‘‘ bhagavā mayhaṃ padānupadaṃ pekkhanto maṃ nippīḷitukāmo ’’ ti bhīto attano sahāye ācikkhanto dvāsattatītiādimāha .
Tassattho – bho gotama , mayaṃ dvāsattati janā puññakammā tena puññakammena idha nibbattā .
Vasavattino sayaṃ aññesaṃ vase avattitvā pare attano vase vattema , jātiñca jarañca atītā , ayaṃ no vedehi gatattā ‘‘ vedagū ’’ ti saṅkhaṃ gatā bhagavā antimā brahmupapatti .
Asmābhijappanti janā anekāti anekajanā amhe
M1.192 abhijappanti .
‘‘ Ayaṃ kho bhavaṃ brahmā , mahābrahmā , abhibhū , anabhibhūto , aññadatthudaso , vasavattī , issaro , kattā , nimmātā , seṭṭho , sajitā , vasī , pitā bhūtabhabyānan ’’ ti evaṃ patthenti pihentīti .Tassattho – bho gotama , mayaṃ dvāsattati janā puññakammā tena puññakammena idha nibbattā .
Vasavattino sayaṃ aññesaṃ vase avattitvā pare attano vase vattema , jātiñca jarañca atītā , ayaṃ no vedehi gatattā ‘‘ vedagū ’’ ti saṅkhaṃ gatā bhagavā antimā brahmupapatti .
Vasavattino sayaṃ aññesaṃ vase avattitvā pare attano vase vattema , jātiñca jarañca atītā , ayaṃ no vedehi gatattā ‘‘ vedagū ’’ ti saṅkhaṃ gatā bhagavā antimā brahmupapatti .
Asmābhijappanti janā anekāti anekajanā amhe
M1.192 abhijappanti .
‘‘ Ayaṃ kho bhavaṃ brahmā , mahābrahmā , abhibhū , anabhibhūto , aññadatthudaso , vasavattī , issaro , kattā , nimmātā , seṭṭho , sajitā , vasī , pitā bhūtabhabyānan ’’ ti evaṃ patthenti pihentīti .Atha naṃ bhagavā appaṃ hi etan tiādimāha .
Tattha etan ti yaṃ tvaṃ idha tava āyuṃ ‘‘ dīghan ’’ ti maññasi , etaṃ appaṃ parittakaṃ .
Tattha etan ti yaṃ tvaṃ idha tava āyuṃ ‘‘ dīghan ’’ ti maññasi , etaṃ appaṃ parittakaṃ .
Sataṃ sahassānaṃ nirabbudānan ti nirabbudagaṇanāya satasahassanirabbudānaṃ .
Āyuṃ pajānāmīti ,‘‘ idāni tava avasiṭṭhaṃ ettakaṃ āyū ’’ ti ahaṃ jānāmi .
Anantadassī bhagavā hamasmīti , bhagavā , tumhe ‘‘ ahaṃ anantadassī jātiādīni upātivatto ’’ ti vadatha .
Anantadassī bhagavā hamasmīti , bhagavā , tumhe ‘‘ ahaṃ anantadassī jātiādīni upātivatto ’’ ti vadatha .
Kiṃ me purāṇan ti , yadi tvaṃ anantadassī , evaṃ sante idaṃ me ācikkha , kiṃ mayhaṃ purāṇaṃ ?
Vatasīlavattan ti sīlameva vuccati .
Yamahaṃ vijaññāti yaṃ ahaṃ
P1.210 tayā kathitaṃ jāneyyaṃ , taṃ me ācikkhāti vadati .Idānissa ācikkhanto bhagavā yaṃ tvaṃ apāyesītiādimāha .
Tatrāyaṃ adhippāyo – pubbe kiresa kulaghare nibbattitvā kāmesu ādīnavaṃ disvā –
‘‘ jātijarāmaraṇassa antaṃ karissāmī ’’ ti nikkhamma isipabbajjaṃ pabbajitvā samāpattiyo nibbattetvā abhiññāpādakajjhānassa
V1.185 lābhī hutvā gaṅgātīre paṇṇasālaṃ kāretvā jhānaratiyā vītināmeti .
Tadā ca kālenakālaṃ satthavāhā pañcahi sakaṭasatehi marukantāraṃ paṭipajjanti .
Marukantāre pana divā na sakkā gantuṃ , rattiṃ gamanaṃ hoti .
Atha purimasakaṭassa aggayuge yuttabalibaddā gacchantā gacchantā nivattitvā āgatamaggābhimukhā ahesuṃ , sabbasakaṭāni tatheva nivattitvā aruṇe uggate nivattitabhāvaṃ jāniṃsu .
Tesañca tadā kantāraṃ atikkamanadivaso ahosi .
Sabbaṃ dārudakaṃ parikkhīṇaṃ – tasmā ‘‘ natthi dāni amhākaṃ jīvitan ’’ ti cintetvā , goṇe cakkesu bandhitvā , manussā sakaṭacchāyaṃ pavisitvā nipajjiṃsu .
Tāpasopi kālasseva paṇṇasālato nikkhamitvā paṇṇasāladvāre nisinno gaṅgaṃ olokayamāno addasa gaṅgaṃ mahatā udakoghena pūriyamānaṃ pavattitamaṇikkhandhaṃ viya āgacchantaṃ , disvā cintesi –
‘‘ atthi nu kho imasmiṃ loke evarūpassa madhurodakassa alābhena kilissamānā sattā ’’ ti ?
So evaṃ āvajjento marukantāre taṃ satthaṃ disvā ‘ ime sattā mā nassantū ’ ti ‘‘ ito cito ca mahāudakakkhandho chijjitvā marukantāreM1.193 satthābhimukho gacchatū ’’ ti abhiññācittena adhiṭṭhāsi .
Saha cittuppādena mātikāruḷhaṃ viya udakaṃ tattha agamāsi .
Manussā udakasaddena vuṭṭhāya udakaṃ disvā haṭṭhatuṭṭhā nhāyitvā pivitvā goṇepi pāyetvā sotthinā icchitaṭṭhānaṃ agamaṃsu .
Satthā taṃ brahmuno pubbakammaṃ dassento paṭhamaṃ gāthamāha .
Tattha apāyesīti pāyesi .
A-kāro nipātamattaṃ .
Gammanīti gimhe .
Sampareteti gimhātapena phuṭṭhe anugate .Gammanīti gimhe .
Sampareteti gimhātapena phuṭṭhe anugate .
Satthā taṃ brahmuno pubbakammaṃ dassento paṭhamaṃ gāthamāha .
Tattha apāyesīti pāyesi .
A-kāro nipātamattaṃ .
Gammanīti gimhe .
Sampareteti gimhātapena phuṭṭhe anugate .
Satthā taṃ brahmuno pubbakammaṃ dassento paṭhamaṃ gāthamāha .
Tattha apāyesīti pāyesi .
A-kāro nipātamattaṃ .
Gammanīti gimhe .
Sampareteti gimhātapena phuṭṭhe anugate .
Aparasmimpi samaye tāpaso gaṅgātīre paṇṇasālaṃ māpetvā araññagāmakaṃ nissāya vasati .
Tena ca samayena corā taṃ gāmaṃ paharitvā hatthasāraṃ gahetvā gāviyo ca karamare
P1.211 ca gahetvā gacchanti .
Gāvopi sunakhāpi manussāpi mahāviravaṃ viravanti .
Tāpaso taṃ saddaṃ sutvā ‘‘ kinnu kho etan ’’ ti ?
Āvajjento ‘‘ manussānaṃ bhayaṃ uppannan ’’ ti ñatvā ‘‘ mayi passante ime sattā mā nassantū ’’ ti abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya abhiññācittena corānaṃ paṭipathe caturaṅginiṃ senaṃ māpesi .
Kammasajjā āgacchantā corā disvā ,‘‘ rājā maññe āgato ’’ ti vilopaṃ chaḍḍetvā pakkamiṃsu .
Tāpaso ‘‘ yaṃ yassa santakaṃ , taṃ tasseva hotū ’’ ti adhiṭṭhāsi , taṃ tatheva ahosi .
Mahājano sotthibhāvaṃ pāpuṇi .
Satthā idampiV1.186 tassa pubbakammaṃ dassento dutiyaṃ gāthamāha .
Tattha eṇikūlasmin ti gaṅgātīre .
Gayhakaṃ nīyamānan ti gahetvā nīyamānaṃ , karamaraṃ nīyamānantipi attho .Tattha eṇikūlasmin ti gaṅgātīre .
Gayhakaṃ nīyamānan ti gahetvā nīyamānaṃ , karamaraṃ nīyamānantipi attho .
Satthā idampi
V1.186 tassa pubbakammaṃ dassento dutiyaṃ gāthamāha .
Tattha eṇikūlasmin ti gaṅgātīre .
Gayhakaṃ nīyamānan ti gahetvā nīyamānaṃ , karamaraṃ nīyamānantipi attho .Satthā idampi
V1.186 tassa pubbakammaṃ dassento dutiyaṃ gāthamāha .
Tattha eṇikūlasmin ti gaṅgātīre .
Gayhakaṃ nīyamānan ti gahetvā nīyamānaṃ , karamaraṃ nīyamānantipi attho .Puna ekasmiṃ samaye uparigaṅgāvāsikaṃ ekaṃ kulaṃ heṭṭhāgaṅgāvāsikena kulena saddhiṃ mittasanthavaṃ katvā , nāvāsaṅghāṭaṃ bandhitvā , bahuṃ khādanīyañceva bhojanīyañca gandhamālādīni ca āropetvā gaṅgāsotena āgacchati .
Manussā khādamānā bhuñjamānā naccantā gāyantā devavimānena gacchantā viya balavasomanassā ahesuṃ .
Gaṅgeyyako nāgo disvā kupito ‘‘ ime mayi saññampi na karonti .
Idāni ne samuddameva pāpessāmī ’’ ti mahantaṃ attabhāvaṃ māpetvā udakaṃ dvidhā bhinditvā uṭṭhāya phaṇaṃ katvā , susukāraṃ karonto aṭṭhāsi .
Mahājano disvā bhīto vissaramakāsi .
Tāpaso paṇṇasālāyaṃ nisinno sutvā ,‘‘ ime gāyantā naccantā somanassajātā āgacchanti .
Idāni pana bhayaravaṃ raviṃsu , kinnu kho ’’ ti ?
Āvajjento
M1.194 nāgarājaṃ disvā ,‘‘ mayi passante sattā mā nassantū ’’ ti abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā attabhāvaṃ pajahitvā supaṇṇavaṇṇaṃ māpetvā nāgarājassa dassesi .
Nāgarājā bhīto phaṇaṃ saṃharitvā udakaṃ paviṭṭho , mahājano sotthibhāvaṃ pāpuṇi .
Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento tatiyaṃ gāthamāha .
Tattha luddenāti dāruṇena .
Manussakamyāti manussakāmatāya , manusse viheṭhetukāmatāyāti attho .Tattha luddenāti dāruṇena .
Manussakamyāti manussakāmatāya , manusse viheṭhetukāmatāyāti attho .
Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento tatiyaṃ gāthamāha .
Tattha luddenāti dāruṇena .
Manussakamyāti manussakāmatāya , manusse viheṭhetukāmatāyāti attho .
Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento tatiyaṃ gāthamāha .
Tattha luddenāti dāruṇena .
Manussakamyāti manussakāmatāya , manusse viheṭhetukāmatāyāti attho .
Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento tatiyaṃ gāthamāha .
Tattha luddenāti dāruṇena .
Manussakamyāti manussakāmatāya , manusse viheṭhetukāmatāyāti attho .
Aparasmimpi
P1.212 samaye esa isipabbajjaṃ pabbajitvā kesavo nāma tāpaso ahosi .
Tena samayena amhākaṃ bodhisatto kappo nāma māṇavo kesavassa baddhacaro antevāsiko hutvā ācariyassa kiṃkārapaṭissāvī manāpacārī buddhisampanno atthacaro ahosi .
Kesavo tena vinā vasituṃ na sakkoti , taṃ nissāyeva jīvikaṃ kappesi .
Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento catutthaṃ gāthamāha .
Tattha baddhacaroti antevāsiko , so pana jeṭṭhantevāsiko ahosi .
Sambuddhimantaṃ vatinaṃ amaññīti ,‘‘ sammā buddhimā vatasampanno ayan ’’ ti evaṃ maññamāno kappo tava antevāsiko ahosiṃ ahaṃ so tena samayenāti dasseti .Sambuddhimantaṃ vatinaṃ amaññīti ,‘‘ sammā buddhimā vatasampanno ayan ’’ ti evaṃ maññamāno kappo tava antevāsiko ahosiṃ ahaṃ so tena samayenāti dasseti .
Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento catutthaṃ gāthamāha .
Tattha baddhacaroti antevāsiko , so pana jeṭṭhantevāsiko ahosi .
Sambuddhimantaṃ vatinaṃ amaññīti ,‘‘ sammā buddhimā vatasampanno ayan ’’ ti evaṃ maññamāno kappo tava antevāsiko ahosiṃ ahaṃ so tena samayenāti dasseti .
Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento catutthaṃ gāthamāha .
Tattha baddhacaroti antevāsiko , so pana jeṭṭhantevāsiko ahosi .
Sambuddhimantaṃ vatinaṃ amaññīti ,‘‘ sammā buddhimā vatasampanno ayan ’’ ti evaṃ maññamāno kappo tava antevāsiko ahosiṃ ahaṃ so tena samayenāti dasseti .
Aññepi jānāsīti na kevalaṃ mayhaṃ āyumeva , aññepi tvaṃ jānāsiyeva .
Aññepi jānāsīti na kevalaṃ mayhaṃ āyumeva , aññepi tvaṃ jānāsiyeva .
Tathā hi buddhoti tathā hi tvaṃ buddho , yasmā buddho , tasmā jānāsīti attho .
Tathā hi tyāyaṃ jalitānubhāvoti yasmā ca tvaṃ buddho , tasmā
V1.187 te ayaṃ jalito ānubhāvo .Obhāsayaṃ tiṭṭhatīti sabbaṃ brahmalokaṃ obhāsayanto tiṭṭhati .