Issues
Select Version
(SN)Sagāthāvaggo
(SN)Sagāthāvaggo

Upanīyasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

3. Upanīyasuttavaṇṇanā

3. TatiyeV1.21P1.22 upanīyatīti parikkhīyati nirujjhati , upagacchati vā , anupubbena maraṇaṃ upetīti attho . Yathā vā gopālena gogaṇo nīyati , evaṃ jarāya maraṇasantikaṃ upanīyatīti attho . Jīvitan ti jīvitindriyaṃ . Appan ti parittaṃ thokaṃ . Tassa dvīhākārehi parittatā veditabbā sarasaparittatāya ca khaṇaparittatāya ca . Sarasaparittatāyapi hi ‘‘ yo , bhikkhave , ciraṃ jīvati , so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo ’’ ti ( dī . ni .2.7; saṃ . ni .2.143) vacanato parittaṃ . Khaṇaparittatāyapi . Paramatthato hi atiparitto sattānaṃ jīvitakkhaṇo ekacittappavattimattoyevaM1.21 . Yathā nāma rathacakkaṃ pavattamānampi ekeneva nemippadesena pavattati , tiṭṭhamānampi ekeneva tiṭṭhati , evamevaṃ ekacittakkhaṇikaṃ sattānaṃ jīvitaṃ , tasmiṃ citte niruddhamatte satto niruddhoti vuccati . Yathāha – atīte cittakkhaṇe jīvittha na jīvati na jīvissati , anāgate cittakkhaṇe jīvissati na jīvati na jīvittha , paccuppanne cittakkhaṇe jīvati na jīvittha na jīvissati . ‘‘ Jīvitaṃ attabhāvo ca , sukhadukkhā ca kevalā ; Ekacittasamāyuttā , lahuso vattate khaṇo . ‘‘ Ye niruddhā marantassa , tiṭṭhamānassa vā idha ; Sabbepi sadisā khandhā , gatā appaṭisandhikā . ‘‘ Anibbattena na jāto , paccuppannena jīvati ; Cittabhaṅgā mato loko , paññatti paramatthiyā ’’ ti .( mahāni .10); Jarūpanītassāti jaraṃ upagatassa , jarāya vā maraṇasantikaṃ upanītassa . Na santi tāṇāti tāṇaṃ leṇaṃ saraṇaṃ bhavituṃ samatthā nāma keci natthi . Etaṃ bhayan ti etaṃ jīvitindriyassa maraṇūpagamanaṃ , āyuparittatā , jarūpanītassa tāṇābhāvoti tividhaṃ bhayaṃ bhayavatthu bhayakāraṇantiP1.23 attho . Puññāni kayirātha sukhāvahānīti viññū puriso sukhāvahāni sukhadāyakāni puññāni kareyya . Iti devatā rūpāvacarajjhānaṃ sandhāya pubbacetanaṃ aparacetanaṃ muñcacetanañca gahetvā bahuvacanavasenaV1.22 ‘‘ puññānī ’’ ti āha . Jhānassādaṃ jhānanikantiṃ jhānasukhañca gahetvā ‘‘ sukhāvahānī ’’ ti āha . Tassā kira devatāya sayaṃ dīghāyukaṭṭhāne brahmaloke nibbattattā heṭṭhā kāmāvacaradevesu parittāyukaṭṭhāne cavamāne upapajjamāne ca thullaphusitake vuṭṭhipātasadise satte disvā etadahosi ‘‘ ahovatime sattā jhānaṃ bhāvetvā aparihīnajjhānā kālaṃ katvā brahmaloke ekakappa-dvekappa-catukappa-aṭṭhakappa-soḷasakappa-dvattiṃsakappa-catusaṭṭhikappappamāṇaṃ addhānaṃ tiṭṭheyyun ’’ ti . Tasmā evamāha .
Atha bhagavā – ‘‘ ayaṃ devatā aniyyānikaṃ vaṭṭakathaṃ kathetī ’’ ti vivaṭṭamassā dassento dutiyaṃ gāthamāha . Tattha lokāmisan ti dve lokāmisāM1.22 pariyāyena ca nippariyāyena ca . Pariyāyena tebhūmakavaṭṭaṃ lokāmisaṃ , nippariyāyena cattāro paccayā . Idha pariyāyalokāmisaṃ adhippetaṃ . Nippariyāyalokāmisampi vaṭṭatiyeva . Santipekkhoti nibbānasaṅkhātaṃ accantasantiṃ pekkhanto icchanto patthayantoti .